Odezwa Rady Piotrogrodzkiej do Polaków

27 marca 1917 roku (14 marca według kalendarza juliańskiego) Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich uchwaliła krótką odezwę „Do narodu polskiego”. Ogłosiła w niej, że Polska ma prawo do całkowitej niepodległości. Rada powstała zaledwie dwa tygodnie wcześniej, w dniu, w którym rewolucja lutowa zwyciężyła na ulicach Piotrogrodu, a od połowy marca faktycznie dzieliła władzę z Rządem Tymczasowym. Nazajutrz, 28 marca (15 marca st. st.), tekst wydrukowały „Izwiestija”, dziennik Rady. Dlatego w części polskich opracowań odezwa nosi datę 28 marca, choć rosyjskie wydania dokumentów datują ją na 27 marca, dzień uchwalenia.

Tekst miał zaledwie kilka zdań. Rada przypominała, że carski reżim, który przez półtora wieku uciskał naród polski razem z rosyjskim, został obalony połączonymi siłami proletariatu i wojska. Zawiadamiając Polaków o tym „zwycięstwie wolności nad wszechrosyjskim żandarmem”, Rada oświadczała, że demokracja Rosji uznaje narodowe i polityczne samookreślenie narodów, i ogłaszała, że Polska ma prawo być „całkowicie niepodległa pod względem państwowym i międzynarodowym”. Na koniec przesyłała narodowi polskiemu braterskie pozdrowienie i życzyła mu powodzenia w walce o wprowadzenie w niepodległej Polsce ustroju demokratycznego i republikańskiego.

Rada uchwaliła odezwę na tym samym posiedzeniu plenarnym, na którym przyjęła manifest „Do narodów całego świata”. Wzywała w nim narody walczących państw, przede wszystkim robotników Niemiec i Austro-Węgier, do wspólnej walki o pokój i zapowiadała, że rosyjska demokracja przeciwstawi się zaborczej polityce własnych klas panujących. Lewicowy publicysta Nikołaj Suchanow, członek Komitetu Wykonawczego Rady, pisał później, że odezwa do Polaków nie miała charakteru klasowego. Była według niego prawdziwym aktem międzynarodowym, którego Rada dokonała „ponad głową rządu”. Rząd Tymczasowy nie zajął jeszcze wtedy stanowiska w sprawie polskiej.

Dla Polaków była to zupełnie nowa mowa. Od odezwy wielkiego księcia Mikołaja z sierpnia 1914 roku Rosja obiecywała im zjednoczenie pod berłem cara i ograniczoną autonomię. Jeszcze w grudniu 1916 roku car Mikołaj II zaliczył do celów wojny „wolną Polskę” ze wszystkich trzech zaborów, ale nie wyjaśnił, co ta wolność ma oznaczać. Rada nie stawiała żadnych warunków: nie mówiła o związku z Rosją, o sojuszu wojskowym ani o granicach. Historyk Henryk Zieliński uznał, że sprawa niepodległości Polski, z rezerwą i dwuznacznie traktowana przez mocarstwa zimą 1916/1917, weszła po rewolucji lutowej w nowy etap, rokujący realne nadzieje na jej rozwiązanie. Odezwa była przy tym deklaracją organu, który nie był rządem, a ziemie Królestwa Polskiego od 1915 roku zajmowały wojska niemieckie i austro-węgierskie.

Dwa dni później, 29 marca (16 marca st. st.), rząd księcia Gieorgija Lwowa uchwalił własną odezwę do Polaków. Także on zapowiadał niepodległe państwo polskie, ale już z istotnymi zastrzeżeniami. Część rosyjskich historyków uważa, że rząd działał pod wyraźnym wpływem odezwy Rady.