Okręt podwodny Deutschland w Ameryce

W nocy z 8 na 9 lipca 1916 roku do wybrzeży Wirginii podpłynął niezwykły statek handlowy. Był nim niemiecki okręt podwodny Deutschland, nieuzbrojony i zbudowany wyłącznie do przewozu towarów. Około pierwszej w nocy jego załoga dostrzegła światła przylądka Cape Henry u wejścia do zatoki Chesapeake. Czekał tam na niego wynajęty holownik Thomas F. Timmins, który poprowadził go w górę zatoki. Późnym wieczorem 9 lipca Deutschland stanął na kotwicy przed Baltimore, a nazajutrz wszedł do portu. Brytyjska chronologia wojny podaje datę 10 lipca i jako miejsce przybycia Norfolk. W rzeczywistości okręt tylko minął Cape Henry, niedaleko Norfolku. Celem rejsu od początku był Baltimore, a 10 lipca to dzień, w którym Deutschland przycumował w porcie i świat obiegły zdjęcia z nabrzeża.

Przez blokadę pod wodą

Brytyjska blokada morska odcięła Niemcy od zamorskich surowców, a Amerykanów od niemieckich towarów. Jesienią 1915 roku bremeński kupiec Alfred Lohmann, armator Norddeutscher Lloyd i Deutsche Bank założyli towarzystwo Deutsche Ozean-Reederei, które miało tę blokadę przechytrzyć: przewozić ładunki okrętami podwodnymi, których brytyjskie patrole nie mogły zatrzymać ani przeszukać. Deutschland był pierwszym z nich. Miał około 65 metrów długości, pojemność 791 ton rejestrowych brutto i 29 ludzi załogi. Nie miał torped ani dział. Dowodził nim Paul König, doświadczony kapitan Norddeutscher Lloyd.

Okręt opuścił Niemcy w połowie czerwca. Przez kilka dni czekał przy Helgolandzie, aż minie ryzyko spotkania z brytyjskimi patrolami, i 23 czerwca ruszył w rejs. Nie płynął przez La Manche, lecz okrążył od północy Szkocję. Większą część drogi pokonał na powierzchni. Według relacji załogi zanurzał się tylko wtedy, gdy na horyzoncie pojawiał się podejrzany statek, łącznie na około 90 mil z mniej więcej 3800.

Barwniki za kauczuk i nikiel

W ładowniach Deutschland przywiózł przede wszystkim barwniki syntetyczne, m.in. pochodne alizaryny, a także leki, w tym salwarsan, oraz pocztę bankową i dyplomatyczną. Źródła różnie podają wagę barwników, od około 125 do ponad 160 ton. Był to ładunek niewielki, ale bardzo cenny. Amerykański przemysł włókienniczy przed wojną kupował barwniki prawie wyłącznie w Niemczech, a własnej produkcji wciąż nie miał. W drogę powrotną okręt miał zabrać towary, których najbardziej brakowało niemieckiemu przemysłowi wojennemu: kauczuk, nikiel i cynę.

W Baltimore załogę przyjęto jak bohaterów. Niemieccy Amerykanie wydawali na jej cześć przyjęcia, a gazety rozpisywały się o rejsie, który wyglądał na drwinę z Royal Navy. W Niemczech przybycie Deutschland świętowano jako dowód, że blokadę można przełamać. Brytyjczycy i Francuzi przekonywali natomiast, że okręt podwodny z samej swej natury jest okrętem wojennym, którego nie da się zatrzymać ani skontrolować, więc nie powinien korzystać z praw statku handlowego w neutralnym porcie.

Decyzja Waszyngtonu

O statusie Deutschland musiały rozstrzygnąć władze Stanów Zjednoczonych. Amerykańscy inspektorzy obejrzeli okręt i nie znaleźli na nim uzbrojenia ani śladów przygotowań do jego zamontowania. 15 lipca Departament Stanu uznał go za nieuzbrojony statek handlowy, który może swobodnie handlować w amerykańskich portach jak każdy inny. Państwa Ententy oskarżały Waszyngton o stronniczość, ale Amerykanie trzymali się zasady, że o charakterze statku decyduje uzbrojenie, a nie kształt kadłuba.

Na początku sierpnia Deutschland wypłynął z Baltimore z ładunkiem około 350 ton kauczuku, 340 ton niklu i ponad 90 ton cyny. Pod koniec sierpnia szczęśliwie dotarł do Niemiec. Jesienią odbył drugi rejs, tym razem do New London w Connecticut, a jego bliźniaczy okręt Bremen zaginął w pierwszym rejsie. Podwodny handel nie mógł jednak zastąpić zwykłej żeglugi: kilkaset ton towarów na rejs niewiele znaczyło wobec potrzeb niemieckiej gospodarki. W 1917 roku, gdy stosunki z Ameryką się zerwały, marynarka wojenna przejęła Deutschland i przebudowała go na uzbrojony krążownik podwodny U-155.