Wielka Brytania zrywa stosunki z Bułgarią

Według brytyjskiej chronologii wojny i brytyjskiej historii oficjalnej działań na morzu 13 października 1915 roku Wielka Brytania zerwała stosunki dyplomatyczne z Bułgarią. Był to ostatni krok przed wojną. Od miesiąca Bułgarię wiązał tajny sojusz z Niemcami, jej armia była zmobilizowana i stała przy serbskiej granicy, a w Londynie nikt już nie wierzył, że Sofię da się zatrzymać.

Zerwanie było raczej procesem niż jednym aktem i źródła datują je różnie. Brytyjski rocznik „Annual Register” notuje je pod 12 października. Według „The Times History of the War” posłowie Rosji, Francji i Wielkiej Brytanii poprosili o paszporty już 5 października, gdy wygasło rosyjskie ultimatum, a z Sofii wyjechali kilka dni później. Data 13 października oznacza więc raczej formalne zakończenie stosunków przez rząd w Londynie niż wyjazd samego posła.

Brytyjskie ostrzeżenia

Wielka Brytania długo trzymała się nadziei, że Bułgarię uda się przynajmniej utrzymać w neutralności. Od lipca brytyjskim poselstwem w Sofii kierował Hugh O’Beirne, dotąd radca ambasady brytyjskiej w Piotrogrodzie, wysłany z misją specjalną w zastępstwie posła Henry’ego Bax-Ironside’a, który wyjechał na urlop. Jak wyjaśnił później w Izbie Gmin minister spraw zagranicznych Edward Grey, O’Beirne został przedstawiony premierowi Wasiłowi Radosławowowi 8 lipca, a listy uwierzytelniające wręczył carowi Ferdynandowi 3 września, trzy dni przed podpisaniem bułgarsko-niemieckiego sojuszu.

Po ogłoszeniu bułgarskiej mobilizacji Londyn zaczął stawiać sprawę ostrzej. Według wspomnień prezydenta Francji Raymonda Poincarégo Grey oświadczył bułgarskiemu posłowi w Londynie, że jeśli Sofia nie zapewni, iż mobilizacja nie jest wymierzona w Ententę, brytyjski poseł poprosi o paszporty. Gdy 4 października Rosja wystąpiła z ultimatum, rząd brytyjski je poparł. O’Beirne nie wręczył jednak noty, tylko złożył Radosławowowi ustne oświadczenie, że Wielka Brytania zerwie z Bułgarią, jeśli jej mobilizacja doprowadzi do wojny na Bałkanach.

Wojna u progu

Do wojny doszło szybko. 6 października Niemcy i Austro-Węgry uderzyły na Serbię od północy, a 11 października pierwsze oddziały bułgarskie przekroczyły serbską granicę. Według brytyjskiej historii oficjalnej działań na morzu Londyn naciskał na sojuszników, by po zerwaniu stosunków przez Rosję od razu wypowiedzieć Bułgarii wojnę. Uzgodnienia szły jednak powoli, bo Francja przechodziła akurat kryzys rządowy. Brytyjczycy zerwali więc stosunki na własną rękę, nie czekając na wspólną deklarację.

W październiku Londyn opuścił bułgarski poseł Panczo Hadżimiszew. Opiekę nad bułgarskimi interesami w Wielkiej Brytanii przejął poseł Szwecji. 14 października Grey przedstawił w Izbie Gmin historię rokowań z Bułgarią i stwierdził, że poza Tracją państwa centralne oferowały Bułgarii za samą neutralność więcej, niż sojusznicy obiecywali albo mogli uczciwie obiecać kosztem jej sąsiadów. Tego samego dnia Bułgaria wypowiedziała wojnę Serbii, a następnego wieczoru Wielka Brytania uznała, że jest z Bułgarią w stanie wojny.