Amerykanie wkraczają do Luksemburga

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 20 listopada 1918 roku przekroczenie granicy Luksemburga przez wojska amerykańskie. Według meldunków amerykańskiej 3 Armii jej kolumny przeszły granicę francusko-luksemburską w dniach 19–20 listopada, a część opracowań podaje 19 listopada. Wielkie Księstwo, zajęte przez Niemców 2 sierpnia 1914 roku, odzyskiwało swobodę po ponad czterech latach okupacji.

Rozejm z 11 listopada zobowiązał Niemcy do wycofania wojsk w ciągu 15 dni z Belgii, Francji, Alzacji-Lotaryngii i Luksemburga. Według części źródeł niemiecki dowódca w Luksemburgu zapowiedział całkowite wycofanie wojsk już 6 listopada. Po ustaniu walk na Zachodzie armie sprzymierzonych miały iść za cofającymi się Niemcami aż nad Ren. Do tego zadania generał John Pershing utworzył nową 3 Armię pod dowództwem generała Josepha Dickmana. W jej skład weszło sześć doświadczonych dywizji, między innymi 1, 2 i 42. Marsz ruszył 17 listopada rano jednocześnie na całym froncie, od Morza Północnego po Szwajcarię. 18 listopada Pershing ogłosił odezwę do Luksemburczyków: wojska amerykańskie wchodzą do księstwa jako przyjaciele, ich obecność nie potrwa dłużej, niż to konieczne, a rząd i instytucje kraju będą działać bez przeszkód.

Ponieważ na terenach opuszczanych przez Niemców brakowało władzy, Amerykanie przyspieszyli marsz o jeden dzień. Wszędzie witano ich entuzjastycznie: delegacjami, orkiestrami i kwiatami. Gdy wchodzili do Esch-sur-Alzette, ostatni Niemcy opuścili sąsiednie Bettembourg zaledwie godzinę wcześniej. 20 listopada niemieckie oddziały przeszły przez stolicę kraju w zwartych szykach, z orkiestrami. Burmistrz Luc Housse mówił Amerykanom, że w ostatnich tygodniach Niemcy zachowywali się poprawnie. Według rozkazu 3 Armii z 20 listopada oddziały amerykańskie nie miały zatrzymywać się w samym mieście, mogły przez nie tylko przemaszerować. Przednie oddziały przeszły przez Luksemburg 21 listopada, a 22 listopada Pershing przyjmował tam defiladę 1 Dywizji. Tego samego dnia ostatni żołnierze niemieccy opuścili kraj. Według raportu Pershinga miasto Luksemburg obsadzili Francuzi i wyznaczono je na siedzibę naczelnego wodza sprzymierzonych, marszałka Ferdinanda Focha.

Luksemburg, który w 1914 roku nie miał jak się bronić, wychodził z wojny w niepewnym położeniu. Wielką księżną Marię Adelajdę wielu mieszkańców i polityków uważało za zbyt przychylną Niemcom. 10 listopada w stolicy na kilka godzin proklamowano republikę, a 12 listopada wniosek o zniesienie monarchii upadł w parlamencie stosunkiem 21 do 19 głosów. Francja odmawiała współpracy z rządem w Luksemburgu, a Belgia liczyła na przyłączenie księstwa. W styczniu 1919 roku Maria Adelajda abdykowała na rzecz siostry Charlotty. Amerykanie zatrzymali się na granicy Niemiec i 1 grudnia ruszyli dalej, nad Ren.