Działania zbrojne
Kategoria
(1381)1914
lipiec
sierpień
- 02
- Wojska niemieckie wkraczają do LuksemburgaRankiem 2 sierpnia 1914 wojska niemieckie zajęły neutralny Luksemburg, mimo protestów wielkiej księżnej Marii Adelajdy i rządu.
- Pierwsze walki na granicy francuskiej2 sierpnia 1914 w Joncherey zginęli pierwsi żołnierze na froncie zachodnim, Francuz Jules-André Peugeot i Niemiec Albert Mayer.
- Niemieckie krążowniki ostrzeliwują Lipawę2 sierpnia 1914 niemieckie krążowniki Augsburg i Magdeburg zaatakowały rosyjski port Lipawa (Libawa). Były to pierwsze strzały wojny na Bałtyku.
- 04
- Wojska niemieckie wkraczają do Belgii i atakują Liège4 sierpnia 1914 o 8:02 wojska niemieckie przekroczyły granicę Belgii w Gemmenich i ruszyły na twierdzę Liège. Zaczęła się bitwa o Liège.
- Niemieckie sterowce nad BrukseląÓwczesne kroniki podają, że w nocy 4 sierpnia 1914 nad Brukselą przeleciały dwa niemieckie sterowce. Wojna po raz pierwszy przeniosła się w powietrze.
- Goeben i Breslau ostrzeliwują porty w AlgieriiRano 4 sierpnia 1914 niemieckie okręty Goeben i Breslau ostrzelały francuskie porty Philippeville i Bône w Algierii, podnosząc rosyjskie bandery.
- Krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse wypływa na Atlantyk4 sierpnia 1914 przebudowany liniowiec Kaiser Wilhelm der Grosse wypłynął z Bremy jako niemiecki krążownik pomocniczy, by atakować statki handlowe.
- 06
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy granicznej we FrancjiNa początku sierpnia 1914 rozpoczęła się tzw. bitwa graniczna, czyli seria starć armii francuskich z niemieckimi, trwająca aż do bitwy nad Marną.
- HMS Amphion zatopiony na minieRano 6 sierpnia 1914 krążownik HMS Amphion wszedł na niemieckie miny u wybrzeży Anglii i zatonął. Był pierwszym okrętem Royal Navy straconym w wojnie.
- Starcie HMS Bristol z krążownikiem Karlsruhe w Indiach Zachodnich6 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Bristol ostrzelał niemiecki krążownik Karlsruhe w Indiach Zachodnich. Szybszy Niemiec zdołał uciec.
- Krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich wypływa z TsingtaoNa początku sierpnia 1914 uzbrojony liniowiec Prinz Eitel Friedrich opuścił niemiecką bazę Tsingtao w Chinach, by dołączyć do eskadry admirała von Spee.
- Eskadra admirała von Spee opuszcza Pohnpei6 sierpnia 1914 niemiecka Eskadra Wschodnioazjatycka admirała von Spee wypłynęła z Pohnpei na Karolinach. Zaczęła się jej wędrówka przez Pacyfik.
- 07
- Wojska niemieckie zajmują Liège7 sierpnia 1914 brygada dowodzona przez Ericha Ludendorffa wkroczyła do Liège i zajęła cytadelę. Otaczające miasto forty broniły się jednak dalej.
- Francuzi przekraczają granicę Alzacji7 sierpnia 1914 francuski VII Korpus przekroczył granicę niemieckiej Alzacji. Żołnierze zajęli Altkirch i Thann, a następnego dnia wkroczyli do Miluzy.
- HMS Gloucester atakuje Goebena i Breslau u wybrzeży Grecji7 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Gloucester śledził niemieckie okręty Goeben i Breslau i otworzył ogień na Breslau u wybrzeży Grecji.
- 08
- Kluczowe wydarzenieFrancuzi zajmują Miluzę8 sierpnia 1914 wojska francuskie wkroczyły do Miluzy w Alzacji. Francja świętowała, ale już po dwóch dniach niemiecki kontratak zmusił Francuzów do odwrotu.
- Brytyjczycy wkraczają do Togolandu i zajmują LoméNa początku sierpnia 1914 wojska brytyjskie ze Złotego Wybrzeża wkroczyły do niemieckiego Togolandu i zajęły jego stolicę, Lomé.
- Początek działań wojennych w Afryce Wschodniej8 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Astraea ostrzelał Dar es Salaam w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Zaczęła się tam wojna, która trwała aż do listopada 1918.
- 11
- Goeben i Breslau wpływają do DardaneliNiemieckie okręty Goeben i Breslau, ścigane przez Brytyjczyków, schroniły się w Dardanelach. Ich przybycie przybliżyło Turcję do wojny po stronie Niemiec.
- Niemcy odbijają MiluzęPo niemieckim kontrataku Francuzi wycofali się z Miluzy, zajętej zaledwie dwa dni wcześniej. Miasto wróciło w ręce niemieckie.
- 13
- Austriacy przekraczają Drinę. Pierwsza inwazja na SerbięW połowie sierpnia 1914 austro-węgierska 5 Armia przekroczyła Drinę i uderzyła na Serbię od zachodu. Rozpoczęła się pierwsza inwazja na Serbię.
- Alianci ruszają na Kaminę w Togolandzie13 sierpnia 1914 wojska brytyjskie i francuskie wyruszyły z Lomé w głąb Togolandu. Ich celem była niemiecka radiostacja w Kaminie.
- 16
- Padają ostatnie forty Liège16 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Liège, zniszczone przez ciężką artylerię. Droga w głąb Belgii stanęła przed Niemcami otworem.
- Zatopienie austro-węgierskiego krążownika Zenta16 sierpnia 1914 sojusznicza flota zaskoczyła u wybrzeży Czarnogóry austro-węgierski krążownik Zenta i zatopiła go. Zginęło 173 marynarzy.
- 19
- Armia belgijska wycofuje się znad Gete do Antwerpii19 sierpnia 1914 armia belgijska wycofała się znad Gete do twierdzy Antwerpia. W opuszczonych miastach niemieckie wojska dopuszczały się zbrodni na cywilach.
- Francuzi ponownie zajmują Miluzę19 sierpnia 1914 Armia Alzacji generała Paula Pau po ciężkich walkach ponownie wkroczyła do Miluzy. Tym razem Francuzi utrzymali miasto przez tydzień.
- 20
- Niemcy zajmują Brukselę20 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Brukseli, ogłoszonej miastem otwartym. Rozpoczęła się okupacja, która trwała do listopada 1918.
- Koniec bitew pod Morhange i Sarrebourgiem20 sierpnia 1914 niemiecki kontratak w Lotaryngii rozbił francuską ofensywę. Armie francuskie wycofały się pod Nancy, ponosząc ciężkie straty.
- Niemcy oblegają twierdzę Longwy20 sierpnia 1914 wojska niemieckie zamknęły pierścień wokół francuskiej twierdzy Longwy. Załoga broniła się pod ciężkim ostrzałem do 26 sierpnia.
- Bitwa pod Gąbinem w Prusach Wschodnich20 sierpnia 1914 rosyjska 1 Armia Rennenkampfa odparła pod Gąbinem (Gumbinnen) natarcie niemieckiej 8 Armii. Była to pierwsza wielka bitwa na froncie wschodnim.
- 21
- Niemcy atakują twierdzę Namur21 sierpnia 1914 niemiecka artyleria oblężnicza zaczęła ostrzał fortów Namuru. Twierdza, broniona przez belgijską 4 Dywizję, padła po pięciu dniach.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Charleroi21 sierpnia 1914 nad Sambrą starły się francuska 5 Armia i niemiecka 2 Armia. Niemcy zdobyli przeprawy przez rzekę, zanim Francuzi zdążyli je obsadzić.
- Koniec bitwy na górze Cer. Austriacy wycofują się z SerbiiPod koniec sierpnia 1914 pobite armie austro-węgierskie wycofywały się z Serbii za Drinę i Sawę. Pierwsza inwazja na Serbię zakończyła się klęską.
- Niemcy przekraczają granicę Związku Południowej AfrykiW sierpniu 1914 oddział z Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej zajął pozycje po południowoafrykańskiej stronie granicy, w rejonie Nakob.
- 23
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Mons23 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stoczył pod Mons swoją pierwszą bitwę. Zadał Niemcom ciężkie straty, ale musiał rozpocząć odwrót.
- Zestrzelenie sterowca Z VIII w Wogezach23 sierpnia 1914 niemiecki sterowiec wojskowy Z VIII, ostrzelany z ziemi podczas lotu nad francuskimi oddziałami, spadł w lesie koło Badonviller.
- Początek bitwy pod Tannenbergiem23 sierpnia 1914 rosyjska 2 Armia Samsonowa starła się z Niemcami na południu Prus Wschodnich. Rozpoczęły się walki zakończone jej okrążeniem.
- Początek bitwy pod Kraśnikiem23 sierpnia 1914 na Lubelszczyźnie starły się austro-węgierska 1 Armia i rosyjska 4 Armia. Rozpoczęła się wielka bitwa galicyjska.
- 24
- Brytyjczycy wycofują się spod Mons24 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny rozpoczął odwrót spod Mons. Tylne straże stoczyły ciężkie walki pod Elouges i Audregnies.
- Koniec bitwy pod Charleroi24 sierpnia 1914 francuska 5 Armia wycofywała się znad Sambry w kierunku granicy francuskiej. Bitwa pod Charleroi zakończyła się klęską Francuzów.
- Koniec bitwy w Ardenach24 sierpnia 1914 francuskie 3 i 4 Armia, pobite w Ardenach, na rozkaz Joffre'a wycofywały się za Mozę. Zakończyła się jedna z najkrwawszych bitew granicznych.
- 25
- Niemcy zdobywają Namur25 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Namuru. Belgijska twierdza u zbiegu Sambry i Mozy padła po pięciu dniach oblężenia.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mozą25 sierpnia 1914 francuska 4 Armia, wycofana z Ardenów, stanęła za Mozą między Mézières a Stenay. Rozpoczęła się bitwa o przeprawy przez rzekę.
- Początek bitwy pod Mechelen25 sierpnia 1914 armia belgijska wyszła z twierdzy Antwerpia i uderzyła na Niemców pod Mechelen. Był to pierwszy wypad Belgów z Antwerpii.
- Niemcy zajmują Valenciennes25 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Valenciennes w północnej Francji. Miasto pozostało pod okupacją przez ponad cztery lata.
- Początek oblężenia Maubeuge25 sierpnia 1914 wojska niemieckie zaczęły okrążać francuską twierdzę Maubeuge nad Sambrą, pozostawioną w tyle przez wycofujących się aliantów.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mortagne25 sierpnia 1914 armie Castelnau i Dubaila zatrzymały w Lotaryngii niemieckie natarcie na przesmyk Charmes i przeszły do kontrofensywy.
- Niemcy ponownie odbijają Miluzę25 sierpnia 1914, po wycofaniu się Francuzów, wojska niemieckie po raz drugi zajęły Miluzę. Miasto pozostało w ich rękach do końca wojny.
- Pierwszy lotniczy patrol nad odwrotem Brytyjczyków25 sierpnia 1914 brytyjscy lotnicy patrolowali niebo nad wycofującą się armią i zmusili do lądowania niemiecki samolot. To jedna z pierwszych walk w powietrzu.
- Koniec bitwy pod Kraśnikiem25 sierpnia 1914 austro-węgierska 1 Armia zajęła Kraśnik, a rosyjska 4 Armia zaczęła odwrót w stronę Lublina. Było to pierwsze zwycięstwo Austro-Węgier.
- Koniec pierwszej inwazji na SerbięPod koniec sierpnia 1914 Serbowie odzyskali Šabac, a ostatnie oddziały austro-węgierskie wycofały się za Drinę i Sawę. Pierwsza inwazja zakończyła się klęską.
- Brytyjczycy przekraczają granicę Kamerunu od strony Nigerii25 sierpnia 1914 brytyjskie kolumny z Nigerii przekroczyły granicę Kamerunu Niemieckiego. Zaczęła się lądowa kampania przeciw niemieckiej kolonii.
- Potyczka pod Tepe. Francuzi wkraczają do Kamerunu od strony Czadu25 sierpnia 1914 Brytyjczycy wyparli Niemców z posterunku Tepe nad Benue, a Francuzi z Czadu zaatakowali niemiecki fort w Kousséri.
- 26
- Niemcy niszczą LowaniumW nocy z 25 na 26 sierpnia 1914 Niemcy podpalili belgijskie Lowanium i jego słynną bibliotekę uniwersytecką. Zginęło około 250 cywilów.
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Le Cateau26 sierpnia 1914 II Korpus Smith-Dorriena stanął do walki pod Le Cateau wbrew woli dowództwa. Zapłacił wysoką cenę, ale powstrzymał pościg Niemców.
- Niemcy zajmują NoyonBrytyjska chronologia podaje, że 26 sierpnia 1914 Niemcy zajęli Noyon. Francuskie źródła datują wkroczenie Niemców do miasta na 30 sierpnia.
- Kapitulacja twierdzy Longwy26 sierpnia 1914 po wielodniowym ostrzale skapitulowała francuska twierdza Longwy. Jej załoga pod dowództwem ppłk. Darche'a trafiła do niewoli.
- Niemcy zajmują Cambrai26 sierpnia 1914 Niemcy po walkach ulicznych z francuskimi oddziałami terytorialnymi zajęli Cambrai. Okupacja miasta trwała ponad cztery lata.
- Niemcy zajmują DouaiBrytyjska chronologia notuje 26 sierpnia 1914 zajęcie Douai. Pierwsza okupacja miasta była krótka, na stałe Niemcy weszli tu 1 października.
- Początek bitwy nad Złotą Lipą26 sierpnia 1914 austro-węgierska 3 Armia uderzyła na wschód od Lwowa i zderzyła się z dużo silniejszymi armiami Ruzskiego i Brusiłowa.
- Początek bitwy pod Komarowem26 sierpnia 1914 austro-węgierska 4 Armia Auffenberga zaatakowała pod Zamościem rosyjską 5 Armię Plehwego. Zaczęła się bitwa pod Komarowem.
- Utrata krążownika SMS Magdeburg26 sierpnia 1914 niemiecki krążownik Magdeburg wszedł na mieliznę u wejścia do Zatoki Fińskiej. Rosjanie zdobyli jego książki kodowe.
- Kapitulacja Niemców w Togolandzie26 sierpnia 1914 niemieckie siły w Togolandzie skapitulowały przed wojskami brytyjsko-francuskimi. Niemcy straciły pierwszą kolonię w tej wojnie.
- HMS Highflyer zatapia Kaiser Wilhelm der Grosse26 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Highflyer zaatakował u wybrzeży Río de Oro niemiecki krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse.
- 27
- Koniec bitwy pod Mechelen27 sierpnia 1914 zakończył się pierwszy wypad armii belgijskiej z Antwerpii. Po trzech dniach walk pod Mechelen Belgowie wrócili za linię fortów.
- Niemiecka kawaleria u bram LillePod koniec sierpnia 1914 do pozbawionego obrony Lille docierały niemieckie patrole kawalerii. Prawdziwa okupacja miasta zaczęła się dopiero w październiku.
- Niemcy zajmują MézièresPod koniec sierpnia 1914 Niemcy opanowali Mézières i sąsiednie Charleville nad Mozą. We wrześniu miasto stało się siedzibą niemieckiej kwatery głównej.
- Pierwszy atak na Morę27 sierpnia 1914 oddział brytyjski z Nigerii zaatakował niemiecką placówkę na górze Mora w północnym Kamerunie. Atak odparto, a Mora broniła się do 1916 roku.
- 28
- Koniec bitwy nad Mozą28 sierpnia 1914 zakończyła się bitwa nad Mozą. Francuska 4 Armia opóźniła Niemców na przeprawach, ale musiała dołączyć do ogólnego odwrotu na południe.
- Bitwa w Zatoce Helgolandzkiej28 sierpnia 1914 brytyjskie okręty zaskoczyły Niemców u wybrzeży Helgolandu. Zatopiły trzy lekkie krążowniki i torpedowiec, nie tracąc żadnego okrętu.
- 29
- Francuzi opuszczają ArrasPod koniec sierpnia 1914 francuskie oddziały terytorialne wycofały się z Arras. Miasto w Artois zostało bez obrony wobec zbliżających się Niemców.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guise29 sierpnia 1914 francuska 5 Armia generała Lanrezaca przerwała odwrót i kontratakowała niemiecką 2 Armię Bülowa nad rzeką Oise.
- Niemcy zajmują SedanPod koniec sierpnia 1914 Niemcy zajęli Sedan nad Mozą, miasto, w którym w 1870 roku skapitulowała armia Napoleona III.
- Zestrzelenie sterowca Z V pod MławąPod koniec sierpnia 1914 niemiecki sterowiec Z V, trafiony przez Rosjan podczas nalotu na stację w Mławie, lądował awaryjnie. Załoga trafiła do niewoli.
- 30
- Niemcy zajmują Laon, La Fère i RoyeNa przełomie sierpnia i września 1914 niemieckie armie zajęły Laon, La Fère i Roye. Miasta te pozostały w ich rękach przez większą część wojny.
- Koniec bitwy pod Guise30 sierpnia 1914 francuska 5 Armia przerwała walkę z armią Bülowa i wycofała się za rzekę Serre. Bitwa pod Guise dobiegła końca.
- Pierwszy niemiecki nalot na Paryż30 sierpnia 1914 niemiecki samolot Taube zrzucił na Paryż kilka małych bomb i ulotkę wzywającą miasto do kapitulacji. Był to pierwszy nalot na stolicę Francji.
- Koniec bitwy nad Złotą Lipą30 sierpnia 1914 Rosjanie przełamali austro-węgierską obronę nad Gniłą Lipą. Armia Brudermanna cofnęła się za Lwów, otwierając Rosjanom drogę do miasta.
- Pierwszy atak na GaruęW nocy z 29 na 30 sierpnia 1914 Brytyjczycy z Nigerii zaatakowali niemieckie forty w Garui w Kamerunie. Atak odparto, a dowódca wyprawy zginął.
- Nowozelandczycy zajmują Samoa29–30 sierpnia 1914 wojska Nowej Zelandii bez walki zajęły Samoa Niemieckie. Niemcy straciły drugą po Togolandzie kolonię w tej wojnie.
- 31
- Niemcy wkraczają do Amiens31 sierpnia 1914 oddziały armii Klucka weszły bez walki do Amiens. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie i skończyła się po bitwie nad Marną.
- Koniec bitwy pod Tannenbergiem31 sierpnia 1914 Hindenburg zameldował cesarzowi o zniszczeniu rosyjskiej 2 Armii. Do niewoli trafiło ponad 90 tysięcy Rosjan, a Samsonow nie żył.
wrzesień
- 01
- Niemcy zajmują Craonne1 września 1914 wojska niemieckie ścigające Francuzów dotarły na wzgórza Chemin des Dames i zajęły wieś Craonne w departamencie Aisne.
- Niemcy zajmują Soissons1 września 1914 wojska niemieckie weszły do Soissons nad Aisne. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie, do odwrotu Niemców po bitwie nad Marną.
- 02
- Koniec bitwy pod Komarowem2 września 1914 rosyjska 5 Armia Plehwego wymknęła się z okrążenia za Bug. Bitwa pod Komarowem zakończyła się zwycięstwem Austro-Węgier.
- Japończycy lądują w Szantungu2 września 1914 wojska japońskie wylądowały pod Longkou na neutralnym terytorium Chin, by od lądu zaatakować niemiecką twierdzę Tsingtao.
- 03
- Koniec bitwy nad Mortagne3 września 1914 zakończyła się bitwa nad Mortagne. Francuzi utrzymali Lotaryngię, a Niemcy szykowali nowe uderzenie, tym razem na Nancy.
- Rosjanie zdobywają Lwów3 września 1914 wojska rosyjskie wkroczyły bez walki do Lwowa, stolicy Galicji. Rozpoczęła się trwająca do czerwca 1915 okupacja i rusyfikacja miasta.
- Zatonięcie HMS Speedy3 września 1914 stara kanonierka torpedowa HMS Speedy, używana jako trałowiec, weszła na niemiecką minę u ujścia Humber i zatonęła.
- 05
- Koniec odwrotu spod Mons5 września 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył odwrót spod Mons. Po prawie dwóch tygodniach marszu stanął na południe od Marny, pod Paryżem.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Ourcq5 września 1914 francuska 6 Armia Maunoury'ego uderzyła na flankę armii Klucka pod Meaux. Starcie pod Monthyon otworzyło wielką bitwę nad Marną.
- Niemcy docierają do ClayeNa początku września 1914 oddziały armii Klucka dotarły do Claye na wschód od Paryża. Brytyjska kronika uznała to za punkt najbliższy stolicy w tej wojnie.
- Niemcy zajmują ReimsNa początku września 1914 wojska niemieckie zajęły Reims. Okupacja miasta koronacyjnego królów Francji trwała nieco ponad tydzień.
- Niemcy opuszczają Lille5 września 1914 niemiecki oddział, który trzy dni wcześniej wkroczył do Lille, opuścił miasto. Na stałe Niemcy wrócili tu dopiero w październiku.
- Zatonięcie HMS Pathfinder5 września 1914 niemiecki U-21 zatopił u wybrzeży Szkocji krążownik HMS Pathfinder, pierwszy brytyjski okręt wojenny zatopiony przez okręt podwodny.
- Początek bitwy nad jeziorami mazurskimiNa początku września 1914 niemiecka 8 Armia Hindenburga ruszyła na rosyjską 1 Armię Rennenkampfa. Rozpoczęła się bitwa nad jeziorami mazurskimi.
- Obrona Abercorn5 września 1914 wojska z Niemieckiej Afryki Wschodniej przekroczyły granicę Rodezji Północnej. Mała załoga Abercorn obroniła się do nadejścia odsieczy.
- 06
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Marną6 września 1914 armie francuskie i Brytyjczycy przeszli do kontrofensywy na froncie od Paryża po Verdun. Zaczęła się bitwa, która rozstrzygnęła losy 1914 roku.
- Serbowie przekraczają Sawę. Początek operacji w Sremie6 września 1914 armia serbska przekroczyła Sawę i wkroczyła do austro-węgierskiego Sremu. Pod Mitrovicą rozbita została Dywizja Timocka.
- Potyczka nad Tsavo6 września 1914 w dolinie rzeki Tsavo w Brytyjskiej Afryce Wschodniej żołnierze indyjscy i afrykańscy starli się z Niemcami idącymi na kolej ugandyjską.
- 07
- Kapitulacja Maubeuge7 września 1914 po blisko dwóch tygodniach oblężenia i bombardowania francuska twierdza Maubeuge skapitulowała przed Niemcami. Jej załoga poszła do niewoli.
- Początek bitwy pod Tarnawką7 września 1914 na południe od Lublina rozgorzała bitwa pod Tarnawką. Wzmocnieni Rosjanie uderzyli na austro-węgierską armię Dankla i zmusili ją do odwrotu.
- Początek operacji morskich pod Dualą7 września 1914 brytyjskie okręty rozpoczęły operacje u ujścia rzeki Wouri, przygotowując atak aliantów na Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego.
- 08
- Druga inwazja Austro-Węgier na SerbięW nocy z 7 na 8 września 1914 armie Potiorka ponownie przekroczyły Drinę. Austro-Węgry chciały odciągnąć Serbów ze Sremu i pomścić klęskę na górze Cer.
- Początek bitwy nad Driną8 września 1914 wojska austro-węgierskie sforsowały Drinę. W górach zachodniej Serbii zaczęła się bitwa, która przerodziła się w wojnę okopową.
- Początek bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską8 września 1914 Conrad rzucił armie austro-węgierskie do natarcia na Lwów przez Gródek Jagielloński. Od północy groziła im rosyjska 5 Armia spod Rawy Ruskiej.
- 09
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Marny9 września 1914 niemieckie 1 i 2 Armia rozpoczęły odwrót znad Marny. Decyzję przypieczętował wysłannik Moltkego, ppłk Hentsch. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
- Koniec bitwy pod Tarnawką9 września 1914 zakończyły się walki pod Tarnawką na południe od Lublina. Przełamana przez Rosjan armia Dankla zaczęła odwrót na południe, w stronę Sanu.
- Walki pod Karongą9 września 1914 wojska brytyjskie odparły niemiecki atak na Karongę w Niasie, dziś Malawi. Było to pierwsze poważne starcie wojny w tej części Afryki.
- Koniec obrony Abercorn9 września 1914 do Abercorn w Rodezji Północnej dotarła odsiecz. Wzmocniona załoga odparła kolejny niemiecki atak, a napastnicy wycofali się za granicę.
- 10
- Koniec bitwy nad Marną10 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi ścigali wycofujących się Niemców. Brytyjska historiografia uznaje ten dzień za koniec bitwy nad Marną.
- Serbowie zajmują Zemun10 września 1914 wojska serbskie przeprawiły się przez Sawę i zajęły Zemun, austro-węgierskie miasto naprzeciw Belgradu. Wjechał do niego regent Aleksander.
- Pierwsza zdobycz Emdena na Oceanie Indyjskim10 września 1914 niemiecki krążownik Emden zatrzymał w Zatoce Bengalskiej grecki węglowiec Pontoporos. Zaczął się słynny rajd kapitana von Müllera.
- 11
- Koniec bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską11 września 1914 załamała się austro-węgierska próba odbicia Lwowa. Rosjanie przełamali front pod Rawą Ruską, a Conrad nakazał odwrót za San.
- Wielki odwrót Austro-Węgier w Galicji11 września 1914 Conrad nakazał armiom austro-węgierskim odwrót za San, a potem za Dunajec. Rosjanie zajęli większą część Galicji i oblegli Przemyśl.
- Serbowie wycofują się ze Sremu11 września 1914 wojewoda Putnik przerwał ofensywę w Sremie. Serbska 1 Armia wróciła za Sawę, by bronić kraju przed drugą inwazją austro-węgierską.
- Australijczycy lądują na Archipelagu Bismarcka11 września 1914 australijskie siły ekspedycyjne wylądowały na Nowej Brytanii w Nowej Gwinei Niemieckiej. Ich celem była niemiecka radiostacja w Bita Paka.
- 12
- Koniec bitwy o Grand Couronné12 września 1914 zakończyła się bitwa o Grand Couronné. Niemiecka 6 Armia wycofała się spod Nancy, a Francuzi odzyskali Lunéville i Pont-à-Mousson.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Aisne12 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi, ścigający Niemców po bitwie nad Marną, dotarli nad Aisne. Niemcy okopali się na wzgórzach za rzeką.
- Bitwa pod Bita PakaWe wrześniu 1914 Australijczycy zdobyli niemiecką radiostację Bita Paka na Nowej Brytanii. W pierwszej walce Australii w tej wojnie zginęło sześciu żołnierzy.
- 14
- Niemcy opuszczają ReimsW połowie września 1914 Niemcy wycofali się z Reims, ale okopali się na pobliskich wzgórzach. Już 14 września zaczął się ostrzał miasta, trwający cztery lata.
- Carmania zatapia Cap Trafalgar14 września 1914 u wyspy Trindade na południowym Atlantyku brytyjski krążownik pomocniczy Carmania zatopił niemiecki Cap Trafalgar. Oba były liniowcami.
- 15
- Koniec bitwy nad Aisne15 września 1914 zakończyła się według Brytyjczyków bitwa nad Aisne. Alianci nie zepchnęli Niemców ze wzgórz i obie strony zaczęły się okopywać.
- Koniec bitwy nad jeziorami mazurskimi15 września 1914 zakończyła się bitwa nad jeziorami mazurskimi. Rosyjska 1 Armia Rennenkampfa, pobita, ale nie okrążona, wycofała się z Prus Wschodnich.
- Rosjanie zajmują CzerniowceWe wrześniu 1914 wojska rosyjskie zajęły Czerniowce, stolicę austriackiej Bukowiny. W czasie wojny miasto kilka razy przechodziło z rąk do rąk.
- 17
- Kapitulacja Nowej Gwinei Niemieckiej17 września 1914 p.o. gubernatora Eduard Haber przyjął warunki kapitulacji Nowej Gwinei Niemieckiej. Kolonia przeszła pod okupację australijską.
- Serbowie opuszczają ZemunPod 17 września 1914 brytyjska chronologia notuje wycofanie Serbów ze Sremu i ewakuację Zemunu. Do miasta wrócili Austro-Węgrzy, a z nimi represje.
- Wygasa austro-węgierskie natarcie nad DrinąOkoło 17 września 1914 wyczerpała się siła drugiej ofensywy Potiorka nad Driną. Ciężkie walki o wzgórza trwały jednak jeszcze tygodniami.
- 19
- Pożar katedry w Reims19 września 1914 niemieckie pociski podpaliły katedrę w Reims, miejsce koronacji królów Francji. Płonąca świątynia stała się symbolem wojennego barbarzyństwa.
- Francuska flota ostrzeliwuje Kotor19 września 1914 francuskie pancerniki ostrzelały austro-węgierskie baterie u wejścia do Zatoki Kotorskiej, osłaniając odwrót własnych krążowników.
- Wojska Związku Południowej Afryki zajmują Lüderitzbucht19 września 1914 wojska Związku Południowej Afryki wylądowały bez walki w Lüderitzbucht. Zaczęła się inwazja na Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią.
- 21
- Francuzi na krótko wkraczają do Noyon21 września 1914 wojska generała Castelnau wkroczyły do Noyon, ale nie zdołały się w nim utrzymać. Miasto pozostało w rękach Niemców aż do marca 1917.
- Rosjanie zajmują Jarosław21 września 1914 Austriacy opuścili przyczółek w Jarosławiu, ostatni na wschodnim brzegu Sanu. Miasto zajęli Rosjanie, a pobliski Przemyśl był już oblężony.
- Kapitulacja wojsk niemieckich w Nowej Gwinei21 września 1914 w Herbertshöhe złożyły broń ostatnie oddziały niemieckie na Nowej Brytanii. Jeden niemiecki oficer ukrywał się w dżungli aż do 1919.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Pikardii22 września 1914 nowa francuska 2 Armia generała de Castelnau ruszyła do natarcia na północ od Oise. Zaczął się wyścig do morza.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod AlbertWe wrześniu 1914 Francuzi i Niemcy starli się pod Albert i Bapaume. Na wzgórzach nad Sommą powstał front, który przetrwał do bitwy nad Sommą w 1916.
- Zatonięcie Aboukir, Hogue i Cressy22 września 1914 niemiecki U-9 zatopił w ciągu około godziny trzy brytyjskie krążowniki pancerne. Zginęło prawie 1500 marynarzy.
- Von Spee ostrzeliwuje Papeete22 września 1914 krążowniki Scharnhorst i Gneisenau ostrzelały Papeete na Tahiti. Francuzi spalili zapasy węgla, zanim Niemcy zdołali je przejąć.
- Emden ostrzeliwuje MadrasW nocy 22 września 1914 niemiecki krążownik Emden ostrzelał Madras i podpalił zbiorniki paliwa. Atak wywołał panikę na wschodnim wybrzeżu Indii.
- Pierwszy brytyjski nalot na Niemcy22 września 1914 lotnicy Royal Naval Air Service wystartowali z Antwerpii, by zbombardować hangary sterowców w Düsseldorfie i Kolonii. Przeszkodziła im mgła.
- 24
- Niemcy zajmują Péronne24 września 1914 wojska niemieckie ponownie zajęły Péronne nad Sommą. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku.
- Początek pierwszego oblężenia Przemyśla24 września 1914 rosyjska 3 Armia odcięła twierdzę Przemyśl od armii austro-węgierskiej. Zaczęło się pierwsze oblężenie jednej z największych twierdz Europy.
- Rosjanie wkraczają na Węgry24 września 1914 wojska rosyjskie przeszły przez przełęcze Karpat i wkroczyły do północnych Węgier. Na początku października zostały odparte.
- Niemcy zajmują Saint-Mihiel24 września 1914 Bawarczycy zajęli Saint-Mihiel nad Mozą, a nazajutrz fort Camp des Romains. Tak powstał występ, który Niemcy utrzymali do września 1918.
- 25
- Niemcy odbijają NoyonWedług brytyjskiej chronologii 25 września 1914 Niemcy odbili Noyon nad Oise. Front ustalił się tuż za miastem i trwał tam do marca 1917 roku.
- Koniec pierwszej bitwy pod AlbertBrytyjska chronologia zamyka pierwszą bitwę pod Albert 25 września 1914. Walki o wzgórza między Albert a Bapaume trwały jednak do końca września.
- Początek walk nad Niemnem25 września 1914 niemiecka 8 Armia zaatakowała rosyjskie pozycje nad Niemnem, między Grodnem a Kownem. Walki toczyły się m.in. w rejonie Druskienik i Grodna.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy w Pikardii26 września 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Pikardii. Francuzi nie obeszli niemieckiego skrzydła, a front między Oise a Sommą zastygł w okopach.
- Niemcy zajmują Bapaume26 września 1914 wojska niemieckie zajęły Bapaume w Artois. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku i stało się celem bitwy nad Sommą.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Antwerpii27 września 1914 Niemcy rozpoczęli oblężenie Antwerpii, ostatniej twierdzy Belgii. Następnego dnia ciężkie moździerze zaczęły burzyć zewnętrzne forty.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Artois27 września 1914 wyścig do morza dotarł do Artois. Francuzi i Niemcy zaczęli walkę o Arras, Lens i wzgórza, które przez lata decydowały o losach frontu.
- Alianci zdobywają Dualę27 września 1914 wojska brytyjskie i francuskie zajęły Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego. Niemcy wycofali się w głąb kolonii i walczyli tam do 1916.
październik
- 03
- Niemiecka kawaleria w YpresBrytyjska kronika notuje 3 października 1914 zajęcie Ypres przez niemiecką kawalerię. Jej główne siły weszły do miasta kilka dni później.
- Brytyjska piechota morska przybywa do Antwerpii3 października 1914 do Antwerpii przyjechał Winston Churchill. W nocy dotarła tam Brygada Piechoty Morskiej, która zajęła pozycje nad Nete pod Lier.
- Koniec odwrotu Austro-Węgier w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie zatrzymały się nad Dunajcem i Białą. Po trzech tygodniach odwrotu szykowały się do kontrofensywy.
- Rosjanie zajmują SyhotNa początku października 1914 rosyjska kawaleria, która przeszła przez przełęcze Karpat, zajęła Syhot, stolicę węgierskiego komitatu Marmarosz.
- Brytyjczycy stawiają miny u wybrzeży BelgiiNa początku października 1914 Royal Navy postawiła pierwsze pole minowe na otwartym morzu, między Goodwin Sands a Belgią, by chronić szlaki przez kanał.
- 04
- Niemcy zajmują Lens i Bailleul4 października 1914 Niemcy wkroczyli do Lens, ośrodka zagłębia węglowego w Artois. Brytyjska kronika notuje też zajęcie Bailleul.
- Koniec bitwy pod Arras4 października 1914 Maud'huy rozważał odwrót spod Arras, ale Joffre go zabronił i wysłał na północ Focha. Arras ocalało, Niemcy zajęli Lens.
- Austro-Węgry rozpoczynają kontrofensywę w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły znad Dunajca na wschód. Odrzuciły Rosjan za San i uwolniły Przemyśl, ale utknęły nad Sanem.
- 07
- Austro-Węgrzy odbijają Syhot7 października 1914 wojska austro-węgierskie, wsparte przez Legiony Polskie, wyparły Kozaków z Syhotu, stolicy Marmaroszu zajętej kilka dni wcześniej.
- Japończycy zajmują Yap7 października 1914 japońska eskadra zajęła wyspę Yap na Karolinach, ważny węzeł niemieckich kabli telegraficznych i łączności radiowej na Pacyfiku.
- 08
- Drugi brytyjski nalot na Niemcy8 października 1914 lotnik RNAS Reginald Marix zbombardował hangar w Düsseldorfie i zniszczył sterowiec Z IX. Spenser Grey nie znalazł celu w Kolonii.
- Koniec pierwszej rosyjskiej inwazji na WęgryBrytyjska kronika notuje 8 października 1914 koniec pierwszej rosyjskiej inwazji na Węgry. Rosjanie cofali się wtedy za przełęcze Karpat.
- 09
- Niemcy zajmują Armentières, Hazebrouck, Merville i EstairesBrytyjska kronika notuje 9 października 1914 zajęcie przez Niemców czterech miast francuskiej Flandrii. W rzeczywistości były to rajdy kawalerii.
- Niemcy zajmują MeninBrytyjska kronika notuje około 9 października 1914 zajęcie przez Niemców Menin nad Leie. Źródła belgijskie datują początek okupacji miasta na 14 października.
- Upadek ostatnich fortów Antwerpii9 października 1914 Niemcy znaleźli opuszczone forty wewnętrznego pierścienia i weszli do Antwerpii. Burmistrz podpisał w Kontich akt poddania twierdzy.
- Początek bitew pod Warszawą i Dęblinem9 października 1914 Niemcy stanęli nad Wisłą i ruszyli na Warszawę. Brytyjska chronologia datuje na ten dzień początek bitew pod Warszawą i Dęblinem.
- Odsiecz Przemyśla9 października 1914 do Przemyśla dotarła kawaleria 3 Armii generała Boroevicia. Rosjanie po nieudanym szturmie odeszli od twierdzy i cofnęli się za San.
- 10
- Kapitulacja Antwerpii10 października 1914 Antwerpia formalnie skapitulowała. Gubernator Deguise poddał się w forcie Sainte-Marie, a tysiące żołnierzy internowano w Holandii.
- Brytyjczycy odbijają Hazebrouck i EstairesBrytyjska kronika notuje 10 października 1914 odbicie Hazebrouck i Estaires. Do Hazebrouck weszła brytyjska kawaleria, Estaires wciąż było zagrożone.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod La Bassée10 października 1914 brytyjski II Korpus, przerzucony znad Aisne, maszerował w stronę Béthune i La Bassée. Tak zaczęły się walki Brytyjczyków we Flandrii.
- 11
- Brytyjczycy odbijają MervilleBrytyjska kronika notuje 11 października 1914 odbicie Merville. Miasto nad Lys zajęła brytyjska 1 Dywizja Kawalerii, łącząc się z Francuzami.
- Zatonięcie krążownika Pałłada11 października 1914 niemiecki U-26 storpedował u wejścia do Zatoki Fińskiej rosyjski krążownik Pałłada. Okręt wyleciał w powietrze z całą załogą.
- Australijczycy zdobywają jacht Komet11 października 1914 australijski patrolowiec Nusa zaskoczył w zatoce na Nowej Brytanii niemiecki jacht rządowy Komet i zdobył go bez jednego strzału.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Messines12 października 1914 brytyjska kawaleria Allenby'ego zdobyła wzgórze Mont des Cats we Flandrii. Zaczęła się bitwa o grzbiet Messines na południe od Ypres.
- Koniec pierwszej bitwy w Artois12 października 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Artois. Francuzi utrzymali Arras, ale Lens oraz wzgórza Vimy i Lorette zostały w rękach Niemców.
- Belgowie opuszczają Ostendę i Zeebrugge12 października 1914 Belgowie opuścili Ostendę i Zeebrugge. Król i rząd wyjechali, armia cofała się nad Yser, a porty zostały bez obrony.
- Kapitulacja Lille12 października 1914 po ciężkim bombardowaniu skapitulował francuski garnizon Lille. Dla miasta zaczęła się trwająca cztery lata niemiecka okupacja.
- Niemcy zajmują Gandawę12 października 1914 Niemcy wkroczyli do Gandawy, opuszczonej przez aliantów po walkach pod Melle. Miasto pozostało pod okupacją do listopada 1918 roku.
- 13
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Armentières13 października 1914 brytyjski III Korpus zaatakował Niemców pod Meteren we Flandrii. Po całodziennej walce w deszczu zdobył wieś, tracąc ponad 700 ludzi.
- Alianci wracają do YpresW połowie października 1914 do Ypres dotarł brytyjski IV Korpus Rawlinsona, cofający się spod Gandawy. Obok stanęły francuskie dywizje terytorialne.
- U-Booty na szlaku Southampton–Hawr13 października 1914 brytyjski torpedowiec natknął się u wyspy Wight na niemiecki okręt podwodny. Admiralicja skierowała konwój kanadyjski do Plymouth.
- Początek bitwy pod Chyrowem13 października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły do ogólnego natarcia na rosyjską 8 Armię pod Chyrowem i Starym Samborem. Zaczęła się ciężka bitwa.
- 14
- Brytyjczycy zajmują Bailleul14 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Bailleul we francuskiej Flandrii. Niemcy opuścili miasto po niespełna tygodniu okupacji.
- Niemcy zajmują Brugię14 października 1914 Niemcy bez walki weszli do Brugii. Miasto stało się wkrótce stolicą niemieckiej marynarki we Flandrii i zapleczem okrętów podwodnych.
- Brytyjczycy zdobywają Yabassi14 października 1914 wojska brytyjskie zdobyły niemiecki posterunek Yabassi nad rzeką Wouri w Kamerunie. Pierwszy atak tydzień wcześniej się nie powiódł.
- 15
- Niemcy docierają do wybrzeża Belgii15 października 1914 Niemcy dotarli do Morza Północnego w Belgii. Wyścig do morza dobiegał końca, a Belgowie okopali się nad Yser między Nieuport a Dixmude.
- Niemcy zajmują Ostendę i Zeebrugge15 października 1914 Niemcy bez walki zajęli Ostendę i Zeebrugge. Oba porty stały się bazami okrętów podwodnych i torpedowców zagrażających żegludze.
- Zatonięcie HMS Hawke15 października 1914 U-9 Ottona Weddigena zatopił na Morzu Północnym brytyjski krążownik Hawke. Zginęło ponad 520 marynarzy, ocalało około 70.
- 17
- Brytyjczycy odbijają Armentières17 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Armentières, w pośpiechu opuszczonego przez Niemców. Miasto pozostało w rękach aliantów do 1918 roku.
- Bitwa koło Texel17 października 1914 brytyjski krążownik Undaunted i cztery niszczyciele zatopiły koło Texel cztery niemieckie torpedowce, które płynęły stawiać miny.
- Brytyjskie okręty podwodne na BałtykuW dniach 17–18 października 1914 brytyjskie okręty podwodne E1 i E9 przedarły się przez Sund na Bałtyk. Miały wspierać rosyjską flotę.
- Alarm w Scapa Flow16–17 października 1914 w bazie Grand Fleet w Scapa Flow ogłoszono alarm z powodu rzekomego U-Boota. Flota wyszła w morze, choć okrętu nigdy nie znaleziono.
- 18
- Brytyjskie okręty ostrzeliwują wybrzeże Belgii18 października 1914 flotylla admirała Hooda wsparła z morza Belgów nad Yser. Okręty ostrzeliwały Niemców na wybrzeżu między Nieuport a Ostendą.
- Niemcy zajmują Roeselare18–19 października 1914 Niemcy zajęli Roeselare po walce z Francuzami. Wzięli mieszkańców za partyzantów i zamordowali dziesiątki cywilów.
- Zatonięcie krążownika TakachihoW nocy z 17 na 18 października 1914 niemiecki torpedowiec S90 zatopił pod Tsingtao japoński krążownik Takachiho. Zginęło około 270 marynarzy.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod Ypres19 października 1914 brytyjskie natarcie na Menin zderzyło się z nowymi korpusami niemieckimi. Tak zaczęła się pierwsza bitwa pod Ypres.
- Koniec bitwy pod WarszawąOkoło 19 października 1914 Niemcy zaczęli odchodzić spod Warszawy. Brytyjska chronologia kończy tego dnia bitwę pod Warszawą.
- 20
- Koniec bitwy pod DęblinemBrytyjska chronologia kończy 20 października 1914 bitwę pod Iwangorodem, czyli Dęblinem. W rzeczywistości walki trwały tu jeszcze tydzień.
- Zatonięcie Glitry20 października 1914 niemiecki U-17 zatrzymał i zatopił u wybrzeży Norwegii brytyjski parowiec Glitra. Był to pierwszy statek handlowy zatopiony przez U-Boota.
- 26
- Niemcy atakują AngolęPod koniec października 1914 Niemcy z Afryki Południowo-Zachodniej postanowili pomścić incydent pod Naulilą i uderzyli na portugalskie posterunki w Angoli.
- Francuzi zajmują Edeę26 października 1914 wojska francuskie pułkownika Mayera zajęły Edeę nad Sanagą w Kamerunie. Pomagali im Brytyjczycy, a Niemcy wycofali się w głąb kolonii.
- 28
- Rosjanie ponownie zajmują CzerniowceBrytyjska kronika notuje 28 października 1914 powrót Rosjan do Czerniowców. Według innych źródeł wkroczyli oni do stolicy Bukowiny miesiąc później.
- Emden atakuje Penang28 października 1914 niemiecki krążownik Emden wpłynął podstępem do portu na wyspie Penang i zatopił rosyjski krążownik Żemczug oraz francuski niszczyciel.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gheluvelt29 października 1914 Niemcy zaatakowali we mgle skrzyżowanie pod Gheluvelt przy drodze z Menin do Ypres. Następnego dnia ruszyło wielkie natarcie grupy Fabecka.
- Kluczowe wydarzenieFlota turecka atakuje rosyjskie porty29 października 1914 okręty osmańskie admirała Souchona bez wypowiedzenia wojny ostrzelały rosyjskie porty nad Morzem Czarnym. Turcja weszła do wojny.
- 30
- Rosjanie zajmują StanisławówBrytyjska kronika notuje 30 października 1914 zajęcie Stanisławowa przez Rosjan. Miasto było jednak w ich rękach od początku września.
- Serbowie wycofują się znad DrinyW nocy z 30 na 31 października 1914 serbska 2 Armia opuściła okopy w Mačvie nad dolną Driną. Zaczął się odwrót, który doprowadził Serbów nad Kolubarę.
- 31
- Kluczowe wydarzenieKrytyczny dzień pod Ypres31 października 1914 Niemcy przerwali linię brytyjską pod Gheluvelt. Kontratak 2 Batalionu Worcestershire zamknął wyłom. Tak zakończyła się bitwa pod Gheluvelt.
- Zatonięcie HMS Hermes31 października 1914 U-27 storpedował w Cieśninie Kaletańskiej brytyjski okręt-bazę wodnosamolotów Hermes. Zginęło ponad 20 marynarzy.
- Königsberg odnaleziony w delcie RufidżiPod koniec października 1914 Brytyjczycy odnaleźli niemiecki krążownik Königsberg ukryty w delcie rzeki Rufidżi w Afryce Wschodniej i zablokowali go.
listopad
- 01
- Niemcy zdobywają MessinesW nocy i nad ranem 1 listopada 1914 Niemcy zdobyli Wytschaete i grzbiet Messines. Brytyjska kawaleria opuściła miasteczko i cofnęła się pod Wulverghem.
- Brytyjczycy rozpoczynają działania przeciw Turcji1 listopada 1914 brytyjskie okręty zaatakowały Turków w Zatoce Smyrneńskiej i w Akabie, choć wojny Imperium Osmańskiemu jeszcze nie wypowiedziano.
- Bitwa pod Coronelem1 listopada 1914 u wybrzeży Chile eskadra admirała von Spee zatopiła dwa brytyjskie krążowniki pancerne. Zginął admirał Cradock i około 1600 marynarzy.
- 02
- Koniec bitew pod Messines i Armentières2 listopada 1914 Niemcy wyparli Francuzów z Wytschaete, a Francuzi przejęli odcinek brytyjskiej kawalerii. Kończą się bitwy pod Messines i Armentières.
- Koniec bitwy pod La Bassée2 listopada 1914 skończyła się bitwa pod La Bassée. Front między Givenchy a Fauquissart przejął od wyczerpanego II Korpusu brytyjskiego Korpus Indyjski.
- Koniec bitwy pod Chyrowem2 listopada 1914 zakończyła się bitwa pod Chyrowem. W nocy armie austro-węgierskie zaczęły się wycofywać, a Brusiłow ruszył w pościg.
- Zatonięcie krążownika Kaiserin Elisabeth2 listopada 1914 załoga austro-węgierskiego krążownika Kaiserin Elisabeth zatopiła go w porcie Tsingtao. Marynarze walczyli dalej na lądzie.
- Początek bitwy pod Tangą2 listopada 1914 brytyjski krążownik ostrzegł Niemców w Tandze o zerwaniu rozejmu. Wieczorem Korpus „B” zaczął desant na plażach na wschód od miasta.
- 03
- Niemiecki rajd na Yarmouth3 listopada 1914 niemieckie krążowniki liniowe Hippera ostrzelały wybrzeże pod Yarmouth i postawiły miny. Na jednej z nich zatonął brytyjski okręt podwodny D5.
- Potyczka pod Longido3 listopada 1914 wojska gen. Stewarta zaatakowały Niemców na górze Longido pod Kilimandżaro. Po całodniowej walce Brytyjczycy wycofali się na swoje terytorium.
- Pierwsze ostrzelanie Dardaneli3 listopada 1914 okręty brytyjskie i francuskie ostrzelały forty u wejścia do Dardaneli. Wybuch magazynu zniszczył fort Sedd el Bahr, ale ostrzegł Turków.
- 04
- Zagłada krążownika Karlsruhe4 listopada 1914 wewnętrzny wybuch rozerwał niemiecki krążownik Karlsruhe, płynący zaatakować Barbados. Zginęło około 260 ludzi, w tym dowódca.
- Zatonięcie krążownika Yorck4 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Yorck wszedł we mgle na własne miny u ujścia Jade i zatonął. Zginęło kilkuset marynarzy.
- Rosjanie wkraczają do TurcjiNa początku listopada 1914 wojska rosyjskie przekroczyły granicę turecką na Kaukazie. Do 4 listopada doszły pod Azap, około 25 km w głąb Turcji.
- 06
- Brytyjczycy lądują w Fao6 listopada 1914 wojska indyjskie po ostrzale z okrętów wylądowały w Fao u ujścia Szatt al-Arab i zajęły turecki fort. Zaczęła się kampania mezopotamska.
- Okręt podwodny B11 w Dardanelach6 listopada 1914, według brytyjskiej chronologii, okręt podwodny B11 wszedł na około 2 mile w głąb Dardaneli. Miesiąc później zatopił tam turecki pancernik.
- Rosjanie zajmują KöprüköyW pierwszym tygodniu listopada 1914 wojska rosyjskie doszły do Köprüköy na drodze do Erzurum. Brytyjska chronologia podaje, że zajęły je 6 listopada.
- 09
- Zagłada Emdena9 listopada 1914 australijski krążownik Sydney rozbił koło Wysp Kokosowych niemiecki rajder Emden. Skończył się najsłynniejszy rajd tej wojny.
- Internowanie kanonierki Geier w HonoluluNa początku listopada 1914 Amerykanie internowali w Honolulu niemiecką kanonierkę Geier i towarzyszący jej węglowiec Locksun.
- 10
- Koniec bitwy nad Yser10 listopada 1914 upadkiem Diksmuide zakończyła się bitwa nad Yser. Belgowie utrzymali skrawek swojego kraju, broniony przez cztery lata za zalaną równiną.
- Niemcy zdobywają Diksmuide10 listopada 1914 Niemcy zdobyli Diksmuide nad Yser, bronione od połowy października przez francuskich marynarzy i Belgów. Obrońcy cofnęli się za Yser.
- Początek drugiego oblężenia Przemyśla10 listopada 1914 Rosjanie ponownie zamknęli pierścień wokół twierdzy Przemyśl. W okrążeniu zostało około 130 tysięcy żołnierzy i tysiące cywilów.
- Brytyjczycy zdobywają Szejk Said10 listopada 1914 wojska indyjskie płynące do Egiptu wylądowały w Szejk Said u wejścia do Morza Czerwonego i zniszczyły turecki fort.
- 11
- Kluczowe wydarzenieAtak gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska wdarła się w linię brytyjską pod Ypres. Artylerzyści i kontratak batalionu Oxfordshire zatrzymali ostatni wielki atak Niemców.
- Rzekome zajęcie Kłajpedy przez RosjanBrytyjska chronologia notuje około 11 listopada 1914 zajęcie Kłajpedy przez Rosjan. Źródła tego nie potwierdzają. Rosjanie weszli do miasta w marcu 1915.
- Zatonięcie HMS Niger11 listopada 1914 niemiecki U-12 storpedował koło Deal brytyjską kanonierkę torpedową Niger, służącą jako trałowiec. Większość załogi uratowano.
- 15
- Początek bitwy pod KrakowemW połowie listopada 1914 Rosjanie podeszli pod twierdzę Kraków. 16 listopada austro-węgierska 4 Armia wyszła z miasta i uderzyła w bok ich 9 Armii.
- Druga rosyjska inwazja na WęgryW drugiej połowie listopada 1914 Rosjanie znów przeszli Karpaty i wkroczyli na Węgry. Pod koniec miesiąca zajęli Humenné, ale szybko ich odparto.
- Potyczka pod Saihan15 listopada 1914 brygada gen. Delamaina rozbiła tureckie zgrupowanie pod Saihan nad Szatt al-Arab. Był to pierwszy krok na drodze do Basry.
- 17
- Niemcy ostrzeliwują Lipawę17 listopada 1914 niemieckie okręty przez kilka godzin ostrzeliwały Lipawę, a u wejścia do portu zatopiły statki, by zamknąć go dla okrętów podwodnych.
- Zatonięcie krążownika Friedrich CarlW nocy 17 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Friedrich Carl wszedł na rosyjskie miny pod Kłajpedą i zatonął. Zginęło siedmiu lub ośmiu marynarzy.
- Rosjanie ostrzeliwują Trapezunt17 listopada 1914 rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała Trapezunt, ważny port zaopatrzenia osmańskiej armii na Kaukazie. W nocy postawiono tam miny.
- Potyczka pod Sahil17 listopada 1914 dwie brygady gen. Barretta rozbiły w deszczu i błocie główne tureckie siły pod Sahil nad Szatt al-Arab. Droga do Basry stanęła otworem.
- 22
- Koniec pierwszej bitwy pod Ypres22 listopada 1914 skończyła się pierwsza bitwa pod Ypres. Francuzi przejęli łuk wokół miasta, a wykrwawiona armia brytyjska odcinek dalej na południe.
- Brytyjczycy zajmują Basrę22 listopada 1914 wojska brytyjskie i indyjskie weszły do opuszczonej przez Turków Basry. Dzień później uroczyście ogłoszono zajęcie miasta.
- Rzekome ponowne zajęcie KöprüköyBrytyjska chronologia notuje 22 listopada 1914 ponowne zajęcie Köprüköy przez Rosjan. Opracowania tego nie potwierdzają. Front na Kaukazie zamarł.
- 30
- Początek bitwy nad Bzurą30 listopada 1914 lewe skrzydło niemieckiej 9 Armii, wzmocnione posiłkami z zachodu, ruszyło na Rosjan pod Łowiczem i Sannikami.
- Serbowie opuszczają Belgrad30 listopada 1914 wojska serbskie wycofały się z Belgradu, by skrócić front nad Kolubarą. Dwa dni później do opuszczonej stolicy wkroczyli Austro-Węgrzy.
grudzień
- 01
- Początek bitwy pod Limanową1 grudnia 1914 wojska austro-węgierskie zebrane w dolinie Raby ruszyły z gór, by uderzyć w bok rosyjskiej 3 Armii, która podeszła pod Kraków.
- Schwytanie Christiaana de Weta1 grudnia 1914 na farmie Waterbury koło Vryburga oddział rządowy otoczył i pojmał gen. Christiaana de Weta, jednego z przywódców rebelii burskiej.
- 02
- Austriacy zajmują Belgrad2 grudnia 1914 wojska austro-węgierskie bez walki zajęły opuszczony Belgrad. Tego samego dnia serbskie dowództwo wydało rozkaz do kontrofensywy.
- Koniec bitwy pod KrakowemBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Krakowem 2 grudnia 1914. Walki na północ od twierdzy wygasły kilka dni wcześniej, a front przesunął się na południe.
- 06
- Klęska Austriaków nad Kolubarą6 grudnia 1914 rozbity przez Serbów XVI Korpus stracił ostatnie pozycje w górach. Potiorek nakazał 6 Armii odwrót za Kolubarę, a tyły ogarnęła panika.
- Niemcy zajmują Łódź6 grudnia 1914 do opuszczonej przez Rosjan Łodzi weszły wojska niemieckie. Dla mieszkańców zaczęła się trwająca prawie cztery lata okupacja.
- 08
- Koniec walk o Al-Kurnę8 grudnia 1914 Hindusi przeprawili się przez Tygrys powyżej Al-Kurny i zagrozili odcięciem garnizonu. W nocy tureccy parlamentariusze przybyli, by się poddać.
- Bitwa koło Falklandów8 grudnia 1914 Brytyjczycy rozbili koło Falklandów eskadrę admirała von Spee. Zatonęły Scharnhorst, Gneisenau, Leipzig i Nürnberg, uciekł tylko Dresden.
- 14
- Natarcie pod Wytschaete14 grudnia 1914 alianci zaatakowali we Flandrii. Dwa szkockie bataliony uderzyły pod Wytschaete na Petit Bois i Maedelstede, ponosząc ciężkie straty.
- Internowanie Cormorana na Guamie14 grudnia 1914 niemiecki krążownik pomocniczy Cormoran, dawny rosyjski Riazań, zawinął bez węgla na amerykański Guam. Okręt i załoga zostali internowani.
- 15
- Koniec bitwy pod ŁodziąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Łodzią 15 grudnia 1914. Rosjanie oddali Łódź już 6 grudnia, ale w połowie miesiąca wciąż cofali się nad Bzurę i Rawkę.
- Serbowie odbijają Belgrad15 grudnia 1914 ostatnie oddziały austro-węgierskie wycofały się za Sawę, a do Belgradu wróciła armia serbska. Trzecia inwazja na Serbię zakończyła się klęską.
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki sterowiec u wybrzeży Anglii15 grudnia 1914 nad ujściem Humbera dostrzeżono niemiecki sterowiec. Była to pierwsza potwierdzona obecność wrogiego statku powietrznego u brzegów Anglii.
- 17
- Koniec bitwy nad Bzurą17 grudnia 1914 dobiegła końca bitwa pod Łowiczem i Sannikami. Rosjanie oddali Łowicz i zajęli nowe pozycje za dolną Bzurą i Rawką.
- Koniec bitwy pod LimanowąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Limanową 17 grudnia 1914. Walki ustały kilka dni wcześniej, ale tego dnia Wiedeń ogłosił ogólny odwrót Rosjan.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Szampanii20 grudnia 1914 francuska 4 Armia uderzyła na niemieckie okopy w Szampanii. Zaczęła się pierwsza wielka ofensywa przeciw umocnionym liniom na zachodzie.
- Kluczowe wydarzenieObrona Givenchy20 grudnia 1914 Niemcy wysadzili miny pod okopami Korpusu Indyjskiego pod Givenchy i przełamali jego linię. Wieś odbili wieczorem żołnierze z Manchesteru.
- 21
- Pierwszy niemiecki nalot na Anglię21 grudnia 1914 niemiecki wodnosamolot z Zeebrugge zrzucił dwie bomby do morza w pobliżu portu w Dover. Był to pierwszy niemiecki nalot na Anglię.
- Brytyjczycy zajmują JasinPod koniec grudnia 1914 wojska gen. Michaela Tighe'a oczyściły pogranicze Brytyjskiej Afryki Wschodniej z Niemców i zajęły Jasin nad rzeką Umba.
1915
styczeń
- 02
- Koniec bitwy pod SarykamyszemNa początku stycznia 1915 Rosjanie okrążyli resztki osmańskiego IX Korpusu pod Sarykamyszem i wzięli do niewoli jego dowódcę. X Korpus uciekł przez góry.
- Rosjanie opuszczają Urmię2 stycznia 1915 wojska rosyjskie wycofały się z Urmii w północnej Persji. Z nimi uciekły tysiące Asyryjczyków i Ormian, a w mieście zostali Kurdowie i Turcy.
- 05
- Niemiecki atak na Edeę5 stycznia 1915 Niemcy zaatakowali Edeę i Kopongo w Kamerunie, by odepchnąć aliantów od Jaunde. Francuski garnizon płk. Mayera odparł oba natarcia.
- Rosjanie opuszczają Tebriz5 stycznia 1915 ostatnie wojska rosyjskie opuściły Tebriz, stolicę perskiego Azerbejdżanu, zajmowany od 1909 roku. Uciekła z nimi większość Ormian.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Soissons8 stycznia 1915 Francuzi zaatakowali niemieckie okopy na wzgórzach nad Aisne na północ od Soissons. Strzelcy marokańscy w kilka minut zdobyli wzgórze 132.
- Turcy zajmują Tebriz8 stycznia 1915 do opuszczonego przez Rosjan Tebrizu weszły oddziały kurdyjskie i tureckie. Okupacja stolicy perskiego Azerbejdżanu trwała trzy tygodnie.
- Początek bitwy pod Kara UrganNa początku stycznia 1915 osmański XI Korpus atakował Rosjan pod Kara Urgan, na drodze z Erzurum do Sarykamyszu. W tych dniach Enver Pasza opuścił front.
- 14
- Koniec bitwy pod Soissons14 stycznia 1915 Francuzi, zepchnięci z wzgórz pod Crouy niemieckim kontratakiem, wycofali się przez wezbraną Aisne. Niemcy wzięli ponad 5 tysięcy jeńców.
- Zajęcie SwakopmundW połowie stycznia 1915 wojska Związku Południowej Afryki zajęły bez walki Swakopmund, główny port Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePierwszy nalot sterowców na Anglię19 stycznia 1915 sterowce L 3 i L 4 zbombardowały Great Yarmouth, King’s Lynn i wsie Norfolku. Zginęły cztery osoby. Był to pierwszy nalot sterowców na Anglię.
- Niemcy zdobywają JasinRankiem 19 stycznia 1915 bez amunicji i wody garnizon Jasinu skapitulował przed Lettow-Vorbeckiem. Do niewoli trafiło 276 żołnierzy indyjskich i afrykańskich.
- 23
- Początek ofensywy w Karpatach23 stycznia 1915 Austro-Węgry i niemiecka Armia Południowa uderzyły w Karpatach. Chciały odepchnąć Rosjan od przełęczy i uwolnić oblężony Przemyśl.
- Obrona Upington24 stycznia 1915 rebelianci Maritza i Kempa, wsparci niemiecką artylerią, zaatakowali Upington. Wojska rządowe odparły ich po kilku godzinach walki.
- 24
- Bitwa na Dogger Bank24 stycznia 1915 krążowniki liniowe Beatty'ego przechwyciły na Morzu Północnym zespół Hippera. Zatonął niemiecki krążownik Blücher, reszta Niemców uciekła.
- Sterowiec PL 19 strącony pod LipawąPod koniec stycznia 1915 niemiecki sterowiec PL 19, uszkodzony po nalocie na Lipawę, spadł do Bałtyku. Siedmiu lotników trafiło do rosyjskiej niewoli.
- 31
- Niemiecki atak gazowy pod Bolimowem31 stycznia 1915 Niemcy zaatakowali Rosjan pod Bolimowem, wystrzeliwując 18 tysięcy pocisków z gazem łzawiącym. W mrozie gaz prawie nie zadziałał.
- Idrisi zajmuje wyspy Farasan31 stycznia 1915 arabskie siły Muhammada al-Idrisiego, władcy Asiru, zajęły porzucone przez Turków wyspy Farasan na Morzu Czerwonym.
luty
- 02
- Tureckie straże przednie nad Kanałem Sueskim2 lutego 1915 czołowe oddziały tureckie podeszły pod Ismailię. W burzy piaskowej starły się z Hindusami i okopały kilka kilometrów od kanału.
- Turcy wkraczają do protektoratu Adenu2 lutego 1915 wojska osmańskie z Jemenu uderzyły na sułtanat Al-Bajda na pograniczu protektoratu Adenu. Miejscowe plemiona odparły atak.
- 04
- Początek zimowej bitwy na MazurachBrytyjska chronologia notuje 4 lutego 1915 początek zimowej bitwy na Mazurach. Niemcy kończyli wtedy koncentrację, a natarcie ruszyło 7 lutego.
- Turcy wycofują się znad Kanału SueskiegoRano 4 lutego 1915 obrońcy Kanału Sueskiego odkryli, że główne siły tureckie odeszły w nocy. Pod Serapeum do niewoli poddało się blisko 300 Turków.
- 17
- Austriacy ponownie odbijają Czerniowce17 lutego 1915 wojska austro-węgierskie Karla Pflanzera-Baltina wkroczyły do Czerniowców. Druga rosyjska okupacja stolicy Bukowiny dobiegła końca.
- Utrata sterowców L 3 i L 417 lutego 1915 sterowce L 3 i L 4 z powodu awarii i burzy śnieżnej lądowały awaryjnie w Danii. L 3 spłonął na Fanø, a L 4 zaginął nad morzem z czterema ludźmi.
- 19
- Początek ataku floty na Dardanele19 lutego 1915 brytyjskie i francuskie okręty zaczęły ostrzeliwać forty u wejścia do Dardaneli. O zmroku część tureckich dział wciąż odpowiadała ogniem.
- Austriacy zdobywają StanisławówBrytyjska kronika notuje 19 lutego 1915 zajęcie Stanisławowa przez Austriaków. Według innych źródeł weszli do miasta dzień później i utrzymali je dwa tygodnie.
- Storpedowanie tankowca Belridge19 lutego 1915 niemiecki okręt podwodny storpedował w Cieśninie Kaletańskiej norweski tankowiec Belridge. Uszkodzony statek zdołał dotrzeć do portu.
- 22
- Koniec zimowej bitwy na Mazurach22 lutego 1915 Niemcy ogłosili koniec zimowej bitwy na Mazurach. Rosyjska 10 Armia opuściła Prusy Wschodnie, ale większość jej korpusów uniknęła okrążenia.
- Początek bitwy pod Przasnyszem22 lutego 1915 niemieckie dywizje zaczęły okrążać Przasnysz na północnym Mazowszu, a Rosjanie skierowali na ich flankę świeże korpusy syberyjskie.
- Siły Północne ruszają na WindhukPod koniec lutego 1915 wojska Bothy ruszyły ze Swakopmund w górę doliny Swakopu. Zaczął się marsz przez pustynię Namib na stolicę kolonii, Windhuk.
marzec
- 01
- Blokada Niemieckiej Afryki Wschodniej1 marca 1915 Wielka Brytania ogłosiła blokadę całego wybrzeża Niemieckiej Afryki Wschodniej. Miała odciąć kolonię od dostaw i osaczyć Königsberga.
- Austriacy ostrzeliwują AntivariW nocy z 1 na 2 marca 1915 austro-węgierskie okręty wdarły się do portu w Antivari. Zniszczyły molo i składy żywności, zatopiły też jacht króla Czarnogóry.
- 04
- Rosjanie odbijają Stanisławów4 marca 1915 rosyjska 9 Armia odbiła Stanisławów, zdobyty przez Austriaków dwa tygodnie wcześniej. Miasto zostało w rękach rosyjskich do czerwca.
- Zatopienie U-84 marca 1915 brytyjskie niszczyciele zniszczyły w Cieśninie Kaletańskiej niemiecki okręt podwodny U-8, wykryty dzięki sieciom sygnalizacyjnym.
- 13
- Koniec bitwy pod Neuve-Chapelle13 marca 1915 Haig wstrzymał natarcie pod Neuve-Chapelle. Brytyjczycy utrzymali wieś, ale do grzbietu Aubers nie doszli. Zabrakło też pocisków.
- Zatopienie szwedzkiego parowca Hanna13 marca 1915 u wybrzeży Yorkshire zatonął szwedzki parowiec Hanna. Brytyjczycy uznali go za storpedowany, ale mógł też trafić na niemiecką minę.
- 15
- Brytyjska eskadra odpływa spod Smyrny15 marca 1915 Admiralicja odwołała spod Smyrny eskadrę admirała Peirse'a. Pancerniki popłynęły pod Dardanele, a port blokowały odtąd mniejsze okręty.
- Pierwszy atak samolotu na statek handlowy15 marca 1915 niemiecki wodnosamolot zrzucił bomby na brytyjski parowiec Blonde u wybrzeży Kentu. Żadna nie trafiła, a statek bezpiecznie odpłynął.
- 18
- Atak floty w Dardanelach odparty18 marca 1915 alianci uderzyli na forty w Przesmyku Dardaneli. Na tureckich minach zatonęły pancerniki Bouvet, Irresistible i Ocean, a flota się wycofała.
- Rosjanie zajmują Kłajpedę18 marca 1915 rosyjskie oddziały pospolitego ruszenia wkroczyły z Kurlandii do Kłajpedy. Wzięły zakładników i plądrowały miasto oraz okoliczne wsie.
- 21
- Niemcy odbijają Kłajpedę21 marca 1915 Niemcy po walkach ulicznych wyparli Rosjan z Kłajpedy. W pościgu, wspieranym przez okręty, wzięli pod Połągą około 500 jeńców.
- Pierwszy nalot sterowców na ParyżW nocy z 20 na 21 marca 1915 dwa niemieckie sterowce zbombardowały Paryż i przedmieścia. Uszkodzony ogniem z ziemi Z X rozbił się w drodze powrotnej.
kwiecień
- 12
- Początek bitwy pod Szuajbą12 kwietnia 1915 wojska tureckie i arabscy sprzymierzeńcy Süleymana Askerîego uderzyli na brytyjski obóz pod Szuajbą koło Basry. Ataki odparto.
- Pierwszy marsz na JaundeW kwietniu 1915 kolumny płk. Mayera wyruszyły z Edei w stronę Jaunde, stolicy Kamerunu Niemieckiego. 14 kwietnia wywalczyły przeprawy przez rzekę Kele.
- 14
- Niemcy oskarżają Francuzów o użycie gazu14 kwietnia 1915 niemiecki komunikat zarzucił Francuzom użycie pod Verdun min z „duszącym” gazem. Takich oskarżeń było w tych dniach więcej.
- Koniec bitwy pod Szuajbą14 kwietnia 1915 Brytyjczycy i Hindusi zdobyli tureckie okopy pod lasem Bardżisijja. Turcy uciekli spod Basry, a ich dowódca Süleyman Askerî się zastrzelił.
- 17
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy zdobywają Wzgórze 6017 kwietnia 1915 Brytyjczycy wysadzili miny pod Wzgórzem 60 na południe od Ypres i zajęli je w kilka minut. Przez następne dni odpierali kontrataki.
- Alianci ruszają na GaruęW kwietniu 1915 płk Cunliffe przyprowadził pod Garuę posiłki i działo okrętowe. Alianci zaczęli zaciskać pierścień wokół niemieckiej twierdzy w Kamerunie.
- Potyczka pod Hafiz KorW połowie kwietnia 1915 plemiona Mohmandów wtargnęły na terytorium Indii Brytyjskich pod Śabkadarem. Wojska z Peszawaru odparły je pod Hafiz Kor.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Ypres22 kwietnia 1915 Niemcy wypuścili pod Ypres chmurę chloru. Francuskie dywizje poszły w rozsypkę, a na północ od miasta otworzyła się kilkukilometrowa wyrwa.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet GravenstafelW nocy z 22 na 23 kwietnia 1915 Kanadyjczycy kontratakowali pod Ypres, by zamknąć wyrwę po ataku gazowym. Z 1500 ludzi w szarży na las zostało niespełna 500.
- 25
- Kluczowe wydarzenieAlianci lądują na Gallipoli25 kwietnia 1915 Brytyjczycy, Australijczycy, Nowozelandczycy i Francuzi wylądowali pod Dardanelami. Turcy stawili im zacięty opór.
- Rosjanie ponownie ostrzeliwują Bosfor25 kwietnia 1915, w dniu desantu aliantów na Gallipoli, rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała forty Bosforu, by związać tureckie siły pod Konstantynopolem.
- Starcie pod GibeonemPod koniec kwietnia 1915 konnica gen. McKenziego dopadła pod Gibeonem wycofujących się Niemców. Nocna zasadzka się nie udała, ale rano Niemcy zostali rozbici.
- 26
- Internowanie Kronprinz Wilhelm26 kwietnia 1915 w Newport News internowano niemiecki krążownik pomocniczy Kronprinz Wilhelm, ostatni rajder Kaiserliche Marine działający wtedy na oceanach.
- Zatopienie krążownika Léon GambettaW nocy z 26 na 27 kwietnia 1915 austro-węgierski okręt podwodny U-5 zatopił u wejścia do Adriatyku francuski krążownik Léon Gambetta. Zginęło 684 ludzi.
maj
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gorlicami1 maja 1915 działa niemieckie i austro-węgierskie zaczęły ostrzał Rosjan pod Gorlicami, a 2 maja ruszyło natarcie armii Mackensena, które przełamało front.
- Bitwa pod Dilmanem1 maja 1915 pod Dilmanem w perskim Azerbejdżanie Rosjanie i ormiańscy ochotnicy generała Nazarbekowa odparli korpus Halila Beja. Nocą Turcy się wycofali.
- Storpedowanie tankowca Gulflight1 maja 1915 U-30 storpedował u wysp Scilly amerykański tankowiec Gulflight. Statek nie zatonął, ale dwóch marynarzy utonęło, a kapitan zmarł na serce.
- 07
- Niemcy zajmują Lipawę7 maja 1915 Niemcy przy wsparciu floty wkroczyli do Lipawy, portu wojennego w Kurlandii. Rosyjski garnizon wycofał się, wysadzając forty i magazyny.
- Kluczowe wydarzenieZatopienie Lusitanii7 maja 1915 U-20 storpedował u wybrzeży Irlandii brytyjski liniowiec Lusitania. W 18 minut zginęło prawie 1200 osób, w tym ponad stu Amerykanów.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Frezenberg8 maja 1915 Niemcy po huraganowym ostrzale przerwali brytyjski front na grzbiecie Frezenberg pod Ypres. Wyrwę zamknęły w nocy ostatnie odwody.
- Koniec drugiej bitwy o Kritię8 maja 1915 Nowozelandczycy, Australijczycy i Francuzi ponowili natarcie na Kritię. Tysiące zabitych i rannych dały zdobycz liczoną w setkach metrów.
- Początek bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem8 maja 1915 Rosjanie, wyparci znad Wisłoki, próbowali zatrzymać pościg państw centralnych nad Wisłokiem. Mieli ginąć na pozycjach, ale nie cofać się.
- 09
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy atakują grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. Ogień karabinów maszynowych zatrzymał natarcie w ziemi niczyjej.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Artois9 maja 1915 francuska 10 Armia uderzyła pod Arras. Korpus Pétaina w dwie godziny dotarł na grzbiet Vimy, ale bez odwodów nie zdołał go utrzymać.
- 13
- Koniec bitwy o grzbiet Frezenberg13 maja 1915 Niemcy po raz ostatni uderzyli pod Ypres w bitwie o grzbiet Frezenberg. Spieszona kawaleria i piechota brytyjska utrzymały front.
- Południowoafrykańczycy zajmują Windhuk12 maja 1915 Botha wjechał do Windhuku, który władze miejskie oddały bez walki. Stolica Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej przeszła w ręce Związku.
- Zatopienie pancernika GoliathW nocy 12/13 maja 1915 turecki niszczyciel Muavenet-i Milliye zakradł się w głąb Dardaneli i storpedował brytyjski pancernik Goliath. Zginęło około 570 ludzi.
- 14
- Państwa centralne zdobywają JarosławW połowie maja 1915 niemiecka Gwardia i austro-węgierski VI Korpus zdobyły rosyjski przyczółek w Jarosławiu i stanęły nad Sanem. Miasto ucierpiało od ostrzału.
- Koniec bitwy pod Sanokiem i RzeszowemW połowie maja 1915 Rosjanie wycofali się z Galicji Zachodniej za San. Państwa centralne zajęły Sanok i Rzeszów i wzięły 130–140 tysięcy jeńców.
- 24
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki atak gazowy pod Bellewaarde24 maja 1915 o świcie Niemcy wypuścili pod Ypres chlor na odcinku około 7 km. Zdobyli Mouse Trap Farm i część grzbietu Bellewaarde, ale nie przełamali frontu.
- Początek walk o odbicie Przemyśla24 maja 1915 armia Mackensena uderzyła pod Radymnem, by odciąć Przemyśl od wschodu. Rosjanie stracili Radymno, a tysiące ich żołnierzy poszły do niewoli.
- Początek bitwy nad Stryjem24 maja 1915 Armia Południowa zaczęła ostrzał rosyjskich pozycji przed Stryjem. Linsingen skupił siły do jednego uderzenia, ale piechota utknęła w zasiekach.
- Włosi przekraczają granicę austriacką24 maja 1915 wojska włoskie przekroczyły granicę Austro-Węgier niemal na całej długości. Austriacy cofali się za Soczę, wysadzając za sobą mosty.
- Rosjanie odbijają Urmię24 maja 1915 Rosjanie wrócili do Urmii, opuszczonej kilka dni wcześniej przez Turków i Kurdów. Skończyła się tragiczna dla chrześcijan okupacja.
- 25
- Koniec drugiej bitwy pod Ypres25 maja 1915 wygasła druga bitwa pod Ypres. Po pięciu tygodniach walk i atakach gazowych Niemcy zmniejszyli łuk Ypres, ale nie zdobyli miasta.
- Koniec bitwy pod Festubert25 maja 1915 londyńska 47 Dywizja zdobyła pod Festubert niemiecki okop, a French postanowił przerwać ofensywę. Dziesięć dni walk kosztowało 16,6 tys. ludzi.
- Zatopienie pancernika Triumph25 maja 1915 niemiecki U-21 Ottona Hersinga storpedował pod Gaba Tepe brytyjski pancernik Triumph. Okręt zatonął na oczach żołnierzy ANZAC.
- Flota włoska rozpoczyna działania na Adriatyku25 maja 1915 włoscy marynarze zajęli austriacki posterunek Porto Buso. Dzień wcześniej flota austro-węgierska ostrzelała Ankonę i włoskie wybrzeże.
- 31
- Początek oblężenia Garui31 maja 1915 wojska brytyjskie i francuskie zaczęły ostrzał niemieckiej twierdzy Garua w Kamerunie. Ciężkie działa szybko uciszyły jej artylerię.
- Kluczowe wydarzeniePierwszy nalot sterowca na LondynW nocy z 31 maja na 1 czerwca 1915 niemiecki sterowiec LZ 38 zbombardował wschodni Londyn. Zginęło siedem osób, w tym dzieci, a 35 zostało rannych.
- Początek drugiej bitwy pod Al-Kurną31 maja 1915 dywizja Townshenda zaatakowała w arabskich łodziach po zalanych mokradłach tureckie posterunki na północ od Al-Kurny i zdobyła je przed południem.
czerwiec
- 03
- Państwa centralne odbijają Przemyśl3 czerwca 1915 nad ranem wojska niemieckie i austro-węgierskie weszły do opuszczonego przez Rosjan Przemyśla. Rosyjskie rządy w mieście trwały 73 dni.
- Brytyjczycy zajmują Al-Amarę3 czerwca 1915 kilka brytyjskich kutrów z Townshendem dopłynęło Tygrysem do Al-Amary. Ponad tysiąc tureckich żołnierzy poddało się garstce marynarzy.
- Koniec bitew pod Stryjem i DrohobyczemDo 3 czerwca 1915 Rosjanie wycofali się spod Stryja i Drohobycza w stronę Dniestru. Zagłębie naftowe było wolne, ale nad rzeką trzymali jeszcze przyczółek.
- 07
- Warneford niszczy sterowiec LZ 377 czerwca 1915 brytyjski lotnik Reginald Warneford zbombardował w powietrzu nad Gandawą sterowiec LZ 37. Płonący wrak spadł na klasztor w Sint-Amandsberg.
- Alianci rezygnują z marszu na Jaunde7 czerwca 1915 gen. Dobell, wciąż bez wieści o kolumnach Aymericha, nakazał wstrzymać marsz na Jaunde. Wojska płk. Mayera miały się cofnąć nad rzekę Ndupe.
- 10
- Kapitulacja Garui10 czerwca 1915 po nieudanej próbie ucieczki i buncie afrykańskich żołnierzy kpt. von Crailsheim poddał Garuę bez warunków. Alianci wzięli 37 Niemców.
- Początek bitwy pod Żydaczowem10 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta dzień wcześniej za Dniestr, uderzyła w górę rzeki na Żydaczów, w bok Rosjan nacierających na Stryj.
- 11
- Koniec bitwy o PrzemyślBrytyjska chronologia zamyka bitwę o Przemyśl 11 czerwca 1915. Po upadku twierdzy front stanął pod Mościskami, a Mackensen szykował uderzenie na Lwów.
- Koniec bitwy nad Stryjem11 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta wcześniej za Dniestr, znów nacierała pod Żydaczowem. Brytyjska chronologia zamyka tego dnia bitwę nad Stryjem.
- 22
- Austro-Węgrzy odbijają Lwów22 czerwca 1915 do Lwowa wkroczyły wojska austro-węgierskiej 2 Armii. Po 293 dniach skończyła się rosyjska okupacja stolicy Galicji.
- Koniec bitwy pod Żydaczowem22 czerwca 1915 skończyła się bitwa pod Żydaczowem. Rosjanie, zagrożeni od północy, oddali południowy brzeg Dniestru, a Armia Południowa szykowała przeprawę.
- Brytyjczycy zdobywają Bukobę22–23 czerwca 1915 brytyjski oddział przypłynął przez Jezioro Wiktorii pod Bukobę, rozbił niemiecką obronę, zniszczył radiostację i wrócił na statki.
- 27
- Brytyjczycy ruszają w górę Eufratu27 czerwca 1915 flotylla i brygada gen. Gorringe'a przepłynęły jezioro Hammar i ruszyły w górę Eufratu na An-Nasirijję. Pierwszą przeszkodą była tama.
- Początek bitwy nad Gniłą Lipą27 czerwca 1915 Rosjanie po kilku dniach walk pod Bóbrką i Bukaczowcami cofnęli się nad Gniłą Lipę. Austriacy bez walki zajęli Halicz.
- 28
- Początek walk o wąwóz Gully28 czerwca 1915 Brytyjczycy i Gurkhowie zdobyli pod Helles pięć linii tureckich okopów nad wąwozem Gully. Szkocka brygada obok straciła połowę ludzi.
- Koniec pierwszego marszu na Jaunde28 czerwca 1915 ustały ataki Niemców na wojska płk. Mayera wycofane na linię Kele. Nieudany marsz na Jaunde kosztował aliantów ponad 300 zabitych i rannych.
- Alianci zajmują Ngaundere28 czerwca 1915 kolumna ppłk. Webb-Bowena wdarła się w burzy na płaskowyż pod Ngaundere w Kamerunie. Nazajutrz alianci zajęli miasto bez walki.
- 29
- Początek pierwszej bitwy nad IsonzoBrytyjska chronologia datuje początek pierwszej bitwy nad Isonzo na 29 czerwca 1915. Włosi atakowali jednak nad Soczą już od 23 czerwca.
- Koniec bitwy nad Gniłą Lipą29 czerwca 1915 wojska państw centralnych przeszły Gniłą Lipę, ale trafiły na silny opór. Rosjanie cofnęli się nad Złotą Lipę dopiero w nocy na 2 lipca.
lipiec
- 01
- Początek drugiej bitwy pod Kraśnikiem1 lipca 1915 austro-węgierska 4 Armia natarła między Wisłą a Bystrzycą w stronę Lublina. Pod Kraśnikiem trafiła na umocnione rosyjskie pozycje.
- Południowoafrykańczycy zajmują Otavifontein1 lipca 1915 brygada konna Maniego Bothy po nocnym marszu zaskoczyła Niemców pod Otavi i zajęła źródła Otavifontein, ostatnią dobrą wodę przed ich pozycją.
- 02
- Koniec walk o wąwóz Gully2 lipca 1915 Turcy uderzyli przez otwarte pole na utracone okopy nad wąwozem Gully pod Helles. Ogień brytyjskich baterii i niszczyciela rozbił natarcie.
- Bitwa morska koło Gotlandii2 lipca 1915 rosyjskie krążowniki zmusiły niemiecki stawiacz min Albatross do wyrzucenia się na brzeg Gotlandii. Pod Rozewiem E9 storpedował Prinz Adalberta.
- 04
- Turcy zajmują Lahidż4 lipca 1915 wojska osmańskie z Jemenu wdarły się do Lahidżu pod Adenem. Wyczerpana upałem kolumna brytyjska cofnęła się, a sułtan został śmiertelnie ranny.
- Serbowie w środkowej AlbaniiBrytyjska chronologia notuje 4 lipca 1915 zajęcie Durrës przez Serbów. W rzeczywistości trzymali Tiranę i Elbasan, ale do miasta Esada nie weszli.
- 07
- Koniec pierwszej bitwy nad Isonzo7 lipca 1915 Cadorna wstrzymał natarcia nad Soczą. Po dwóch tygodniach walk Włosi zdobyli tylko skrawek Krasu pod Sagrado, a stracili około 15 tys. ludzi.
- Zatopienie krążownika Amalfi7 lipca 1915 niemiecki okręt podwodny UB-14, pływający pod banderą austro-węgierską jako U-26, zatopił koło Wenecji włoski krążownik pancerny Amalfi.
- 11
- Zniszczenie krążownika Königsberg11 lipca 1915 brytyjskie monitory Severn i Mersey, kierowane z samolotu, rozbiły w delcie Rufidżi krążownik Königsberg. Załoga wysadziła wrak.
- Włosi zajmują Pelagosę11 lipca 1915 włoscy marynarze wylądowali na austriackiej wysepce Pelagosa w środku Adriatyku i urządzili tam posterunek obserwacyjny i sygnałowy.
- 13
- Początek wielkiej ofensywy państw centralnych na wschodzie13 lipca 1915 Niemcy uderzyli znad Prus Wschodnich w stronę Narwi. Zaczęła się ofensywa, która miała wyprzeć Rosjan z Królestwa Polskiego.
- Początek bitwy nad Narwią i Biebrzą13 lipca 1915 armie Gallwitza i Scholtza zaatakowały rosyjski front między Wisłą a Biebrzą. Celem były przeprawy przez Narew i drogi na tyły Warszawy.
- Początek drugiej bitwy pod Przasnyszem13 lipca 1915 po kilkugodzinnym ostrzale z około 800 dział grupa armijna Gallwitza przełamała pod Przasnyszem główną linię obrony rosyjskiej 1 Armii.
- Początek bitew pod Masłomęczem i Grabowcem13 lipca 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła pozycje wyjściowe między Hrubieszowem a Grabowcem. Natarcie na rosyjską 13 Armię ruszyło 15 lipca.
- 17
- Bitwa pod Siennem17 lipca 1915 śląska landwehra Woyrscha przełamała rosyjski front pod Siennem na zachodnim brzegu Wisły. Rosjanie zaczęli się cofać ku Iwangrodowi.
- Koniec drugiej bitwy pod PrzasnyszemDo 17 lipca 1915 Niemcy zepchnęli rosyjską 1 Armię spod Przasnysza i Ciechanowa o około 30 km, na umocnione przedmościa nad Narwią.
- 18
- Początek drugiej bitwy nad Isonzo18 lipca 1915 Włosi po raz drugi uderzyli nad Soczą. Przy znacznie silniejszej artylerii atakowali Monte San Michele i wzgórze Sei Busi na Krasie.
- Zatopienie krążownika Giuseppe Garibaldi18 lipca 1915 austro-węgierski okręt podwodny U-4 zatopił koło Cavtatu włoski krążownik pancerny Giuseppe Garibaldi, ostrzeliwujący kolej w Dalmacji.
- Koniec bitew pod Masłomęczem i Grabowcem18 lipca 1915 rosyjska 13 Armia wciąż odpierała pod Hrubieszowem i Grabowcem natarcie Armii Bugu. W nocy cofnęła się, bo pod Krasnymstawem pękł front.
- Koniec bitwy pod Krasnymstawem18 lipca 1915 Niemcy umocnili się w Krasnymstawie i za Wieprzem, mimo kontrataków rosyjskiej gwardii. W nocy Rosjanie cofnęli się bliżej kolei Lublin – Chełm.
- 19
- Koniec drugiej bitwy pod KraśnikiemW nocy na 19 lipca 1915 Rosjanie opuścili pozycje pod Kraśnikiem i Urzędowem i cofnęli się bliżej Lublina. Odchodząc, spalili Urzędów.
- Początek bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami19 lipca 1915 Rosjanie cofnęli się na nową linię od Hrubieszowa na zachód. Armia Bugu ruszyła za nimi i stanęła przed kolejnymi okopami.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Le Linge20 lipca 1915 francuscy strzelcy alpejscy zaatakowali niemieckie pozycje na grzbiecie Linge w Wogezach. Pierwszy szturm załamał się w ogniu z bunkrów.
- Początek drugiej bitwy pod Iwangrodem20 lipca 1915 wojska Woyrscha uderzyły na ostatnią rosyjską pozycję polową przed twierdzą Iwangród (Dęblin). Austro-Węgrzy weszli do Radomia.
- 21
- Państwa centralne otaczają Iwangród21 lipca 1915 wojska Woyrscha stanęły pod twierdzą Iwangród. Austro-Węgrzy Kövessa zamknęli ją od zachodu, a Niemcy szykowali się do przejścia Wisły.
- Koniec drugiej bitwy pod Iwangrodem21 lipca 1915 śląska landwehra przełamała front pod Zwoleniem. Rosjanie oddali przedpole Iwangrodu i cofnęli się ku Wiśle, na linię Kozienice–Gniewoszów.
- 30
- Koniec bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami30 lipca 1915 rosyjska 13 Armia zaczęła odwrót spod Hrubieszowa. Armia Bugu po dwunastu dniach walk doszła pod Strzelce i Leszczany.
- Koniec bitwy pod Biskupicami30 lipca 1915 Rosjanie po klęsce pod Biskupicami cofnęli się na całym froncie między Wisłą a Bugiem. Austro-Węgrzy wkroczyli do Lublina.
- Początek bitwy pod Kupiszkami30 lipca 1915 rosyjska 5 Armia uderzyła pod Kupiszkami na Litwie w lukę między korpusami kawalerii Armii Niemna, które miały ruszyć na Wilno i Dyneburg.
sierpień
- 05
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zajmują Warszawę5 sierpnia 1915 do Warszawy, opuszczonej nocą przez Rosjan, weszły wojska niemieckiej 9 Armii. Skończyło się trwające od 1815 roku rosyjskie panowanie.
- Państwa centralne zdobywają Iwangród5 sierpnia 1915 Wiedeń ogłosił zajęcie Iwangrodu. Austro-Węgrzy weszli dzień wcześniej do fortów porzuconych przez Rosjan na lewym brzegu Wisły.
- Turcy zajmują WanNa początku sierpnia 1915 do opuszczonego przez Rosjan Wanu wróciły wojska osmańskie, a pod Bergri Kurdowie napadli na kolumny ormiańskich uchodźców.
- 06
- Lądowanie w zatoce SuvlaWieczorem 6 sierpnia 1915 brytyjski IX Korpus zaczął lądować w zatoce Suvla na Gallipoli. Turcy mieli tam tylko trzy bataliony i zostali zaskoczeni.
- Początek bitwy o Sari Bair6 sierpnia 1915 Australijczycy zdobyli tureckie okopy na Lone Pine, a po zmroku kolumny z Anzac ruszyły nocą przez jary ku szczytom grzbietu Sari Bair.
- 08
- Brytyjczycy zajmują Buszehr8 sierpnia 1915 Brytyjczycy zajęli perski port Buszehr i przejęli jego administrację. Była to odpowiedź na lipcowy atak plemion Tangestanu na rezydenturę.
- Zatopienie pancernika Barbaros Hayreddin8 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E11 storpedował na Morzu Marmara, koło Bolayır, turecki pancernik Barbaros Hayreddin. Zginęło około 250 ludzi.
- Początek niemieckiego ataku na Zatokę Ryską8 sierpnia 1915 niemieckie trałowce zaczęły przecierać drogę przez miny w Cieśninie Irbe. Straciły dwa okręty i po południu admirał Schmidt przerwał atak.
- 10
- Koniec bitwy o Sari Bair10 sierpnia 1915 o świcie Turcy pod wodzą Mustafy Kemala odbili Chunuk Bair i zepchnęli Brytyjczyków z grzbietu Sari Bair. Ofensywa spod Anzac się skończyła.
- Koniec drugiej bitwy nad IsonzoAustro-węgierska historia oficjalna kończy drugą bitwę nad Isonzo 10 sierpnia 1915. Po włoskim rozkazie z 3 sierpnia walki na Krasie tliły się jeszcze tydzień.
- Utrata sterowca L 12W nocy z 9 na 10 sierpnia 1915 artyleria w Dover trafiła sterowiec L 12. Spadł do morza, został wholowany do Ostendy, a tam bombardowali go lotnicy RNAS.
- 19
- E1 torpeduje krążownik liniowy Moltke19 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E1 storpedował na Bałtyku niemiecki krążownik liniowy Moltke. Okręt nie zatonął, ale na miesiąc wypadł ze służby.
- Atak na okręt podwodny E1319 sierpnia 1915 niemieckie torpedowce ostrzelały brytyjski okręt podwodny E13, który osiadł na mieliźnie na duńskich wodach w Sundzie. Zginęło 15 Brytyjczyków.
- Zatopienie statku Arabic19 sierpnia 1915 U-24 storpedował bez ostrzeżenia u wybrzeży Irlandii liniowiec Arabic. Zginęły 44 osoby, w tym Amerykanie, co wywołało nowy kryzys z USA.
- Baralong zatapia U-2719 sierpnia 1915 brytyjski statek-pułapka Baralong zatopił U-27. Jego załoga zastrzeliła rozbitków z okrętu podwodnego, co stało się głośną sprawą.
- 21
- Atak na wzgórze Scimitar21 sierpnia 1915 Brytyjczycy zaatakowali wzgórza nad zatoką Suvla. Dwa razy zdobyli szczyt Scimitar Hill, ale stracili 5300 ludzi i wrócili na pozycje.
- Ostrzelanie szalup statku Ruel21 sierpnia 1915 niemiecki okręt podwodny zatopił brytyjski parowiec Ruel i ostrzelał szalupy z załogą. Jeden marynarz zginął, kapitan został ranny.
- Koniec niemieckiego ataku na Zatokę Ryską21 sierpnia 1915 niemieckie okręty opuściły Cieśninę Irbe. Wdarły się do Zatoki Ryskiej, ale nie zniszczyły pancernika Sława ani nie zaminowały Moonsundu.
wrzesień
- 09
- Początek bitwy pod Dźwińskiem9 września 1915 prawe skrzydło niemieckiej Armii Niemna ruszyło na Dźwińsk, by wyjść nad Dźwinę i osłonić od północy natarcie na Wilno.
- Początek bitwy pod Wilnem9 września 1915 niemiecka 10 Armia uderzyła na północ od Wilna, w lukę między dwiema armiami rosyjskimi. W wyrwę weszła kawaleria generała Garniera.
- Ponowny atak na Buszehr9 września 1915 kilkuset Tangestańczyków zaatakowało brytyjskie linie pod Buszehrem. Odparto ich po kilkugodzinnej walce, w której szarżowała kawaleria.
- 16
- Niemcy zajmują PińskW połowie września 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła Pińsk na Polesiu. Rosjanie cofnęli się za Jasiołdę i Kanał Ogińskiego, w głąb nadprypeckich bagien.
- Koniec bitwy pod Tarnopolem16 września 1915 Iwanow zakończył kontrnatarcie i cofnął wojska nad Seret. Rosjanie zatrzymali austro-węgierską ofensywę w Galicji Wschodniej.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Loos25 września 1915 Brytyjczycy uderzyli pod Loos za chmurą chloru. Zdobyli wieś, wzgórze 70 i Redutę Hohenzollernów, ale odwody stały za daleko.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy w Artois25 września 1915 francuska 10 Armia znowu uderzyła na wzgórza Vimy. Lewe skrzydło dotarło do Souchez, ale na reszcie frontu natarcie się załamało.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Szampanii25 września 1915 dwie armie francuskie uderzyły w Szampanii. Zdobyły pierwszą linię Niemców i 14 tysięcy jeńców, ale druga pozycja zatrzymała natarcie.
październik
- 08
- Koniec bitwy pod Loos8 października 1915 Niemcy próbowali odbić Loos i utracone okopy. Brytyjczycy i Francuzi odparli natarcie, a brytyjska nomenklatura kończy tym dniem bitwę.
- Niemcy zajmują grzbiet GaualaW nocy z 8 na 9 października 1915 oblężona załoga góry Mora zajęła grzbiet Gauala, z którego alianci od roku ostrzeliwali niemieckie pozycje.
- 09
- Zdobycie Belgradu9 października 1915 Serbowie opuścili stolicę. Na Kalemegdanie zawisła flaga Habsburgów, a Niemcy zajęli pałac królewski. Belgrad padł po trzech dniach walk.
- Trzecia potyczka pod Hafiz KorNa początku października 1915 wojska z Peszawaru znów rozbiły Mohmandów pod Hafiz Kor. Po raz pierwszy w walce w Indiach użyto samochodów pancernych.
- 11
- Początek walk bułgarsko-serbskich11 października 1915 na granicy bułgarsko-serbskiej padły pierwsze strzały. Bułgaria jeszcze nie wypowiedziała wojny, ale jej armie były gotowe do ataku.
- Zdobycie Smedereva11 października 1915 niemiecka 25 Dywizja Rezerwowa zdobyła Smederevo nad Dunajem. Brytyjska chronologia przypisuje to Austriakom, ale miasto wzięli Niemcy.
- 13
- Nalot sterowców na dzielnicę teatrówWieczorem 13 października 1915 sterowiec L 15 zbombardował londyńską dzielnicę teatrów. W nalocie pięciu sterowców zginęło 71 osób, a 128 zostało rannych.
- Pierwsze starcia Francuzów z BułgaramiW połowie października 1915 Francuzi z Salonik ruszyli w górę Wardaru do Serbii. Pierwszą walkę z Bułgarami stoczyli 21 października pod stacją Strumica.
- 15
- Koniec trzeciej bitwy w Artois15 października 1915 generał d'Urbal kazał 10 Armii umocnić zdobyty teren na zimę. Francuzi wzięli Souchez, ale grzbiet Vimy został w rękach Niemców.
- Bułgarzy zajmują VranjeW połowie października 1915 bułgarska 2 Armia wyszła pod Vranje nad Morawą Południową i przecięła kolej z Nisza do Salonik, główną drogę Serbii do aliantów.
- 21
- Ostrzelanie Dedeagacz21 października 1915 okręty brytyjskie, francuskie i rosyjskie ostrzelały bułgarski port Dedeagacz i wybrzeże po Porto Lagos. Zniszczyły koszary i tabor.
- Bułgarzy zajmują WełesOkoło 20 października 1915 bułgarska kawaleria zajęła Wełes nad Wardarem. Kolej z Salonik do Skopje została przecięta, a Serbowie odcięci od Francuzów.
- 22
- Bułgarzy zajmują Kumanowo i Skopje22 października 1915 bułgarska 3 Dywizja weszła do Skopje, dwa dni po zajęciu Kumanowa. Serbia straciła najważniejszy węzeł dróg na południu kraju.
- Austro-Węgrzy zajmują ŠabacBrytyjska chronologia notuje pod 22 października 1915 zajęcie Šabacu. Austro-węgierski landszturm wszedł do miasta bez walki już 20 października.
- 24
- Bułgarzy zajmują Negotin24 października 1915 Bułgarzy zajęli Negotin nad dolnym Timokiem. Dwa dni później połączyli się z Austriakami nad Dunajem, otwierając drogę rzeczną do Turcji.
- Początek walk pod KrivolakiemPod koniec października 1915 francuska 57 Dywizja dotarła nad Wardarem do Krivolaku, 30 km od Wełesu. Natknęła się tam na Bułgarów, ale do Serbów nie doszła.
listopad
- 01
- Zdobycie Kragujevca1 listopada 1915 Niemcy i Austriacy weszli do Kragujevca. Serbowie opuścili miasto bez walki, a dzień wcześniej wysadzili w powietrze jedyny arsenał kraju.
- Koniec bitwy pod Dźwińskiem1 listopada 1915 wygasło niemieckie natarcie na Dźwińsk. Rosjanie utrzymali miasto i przedmościa na Dźwinie, a front zastygł na niej na ponad dwa lata.
- 05
- Bułgarzy zajmują Nisz5 listopada 1915 bułgarska 1 Armia weszła do Niszu, wojennej stolicy Serbii. Państwa centralne opanowały kolej z Europy Środkowej do Sofii i Konstantynopola.
- Początek bitwy pod KačanikiemNa początku listopada 1915 Bułgarzy ruszyli przez wąwóz Kačanik na Kosowe Pole, by zamknąć Serbom ostatnią drogę na południe. Serbskie dywizje stawiły im opór.
- 06
- Koniec drugiej bitwy w Szampanii6 listopada 1915 wygasły ostatnie walki drugiej bitwy w Szampanii. Niemieckie kontrataki odebrały Francuzom szczyt Butte de Tahure i wzgórze 199 pod Massiges.
- Atak okrętu podwodnego na As-Sallum6 listopada 1915 niemiecki okręt podwodny U-35 zatopił w zatoce As-Sallum egipski kuter straży przybrzeżnej Abbas i uszkodził Nur al-Bahr.
- Zdobycie góry BanyoO świcie 6 listopada 1915 Nigeryjczycy gen. Cunliffe'a weszli na szczyt góry Banyo w Kamerunie. Niemiecka załoga uciekła nocą w burzy, ale większość wyłapano.
- 07
- Zatopienie krążownika Undine7 listopada 1915 brytyjski okręt podwodny E19 storpedował na północ od Rugii krążownik lekki Undine, osłaniający prom do Szwecji. Zginęło około 24 ludzi.
- Zatopienie statku Ancona7 listopada 1915 okręt podwodny pod austro-węgierską banderą ostrzelał i zatopił koło Sardynii włoski liniowiec Ancona. Zginęło ok. 200 osób, w tym Amerykanie.
grudzień
- 02
- Bułgarzy zajmują BitolęNa początku grudnia 1915 bułgarska kawaleria weszła do Bitoli, drugiego miasta serbskiej Macedonii. Jej obrońcy cofnęli się nie do Salonik, lecz do Albanii.
- Francuzi opuszczają KrivolakNa początku grudnia 1915 Francuzi wycofali się spod Krivolaku i z pętli Wardaru i Crnej Reki, zanim Bułgarzy zdążyli na nich uderzyć.
- 06
- Austro-węgierska eskadra ostrzeliwuje Durrës6 grudnia 1915 krążownik Helgoland z niszczycielami zatopił żaglowce z zaopatrzeniem dla Serbów, m.in. w Durrës. Dzień wcześniej Novara napadła na Medua.
- Zdobycie PećiNa początku grudnia 1915 Austro-Węgrzy zdobyli czarnogórską Peć, przez którą cofały się główne siły serbskie. Znaleźli tam blisko sto ukrytych dział.
- 07
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Al-Kutu7 grudnia 1915 wojska osmańskie zaczęły otaczać Al-Kut, w którym broniła się dywizja Townshenda. Nureddin wezwał Brytyjczyków do kapitulacji.
- Walki pod Kosturino7 grudnia 1915 Bułgarzy w gęstej mgle przełamali front brytyjskiej 10 Dywizji pod Kosturino. Zaczął się odwrót Brytyjczyków z serbskiej Macedonii.
- 15
- Ostatnie wojska Ententy opuszczają MacedonięW połowie grudnia 1915 ostatnie wojska Ententy opuściły serbską Macedonię. Bułgarzy stanęli na greckiej granicy, a sprzymierzeni cofnęli się pod Saloniki.
- Wojska osmańskie zajmują Kasr-e Szirin15 grudnia 1915 wojska osmańskie zajęły Kasr-e Szirin na granicy z Persją. Turcy szli na pomoc Niemcom i perskim emigrantom przeciw Rosjanom.
- 17
- Zatonięcie krążownika Bremen17 grudnia 1915 niemiecki krążownik lekki Bremen wszedł na rosyjskie miny pod Windawą i zatonął wraz z torpedowcem V 191. Zginęło 200–250 marynarzy.
- Utrata sterowca LZ 3917 grudnia 1915 rosyjska artyleria trafiła nad Równem niemiecki sterowiec LZ 39. Załoga zdołała wylądować koło Łucka, ale statku nie dało się uratować.
- 25
- Wigilijny szturm na Al-Kut24 grudnia 1915 Turcy przypuścili największy szturm na fort w Al-Kucie. Walka trwała do nocy, a w Boże Narodzenie obrońcy wciąż trzymali ruiny fortu.
- Starcie w Wadi MadżidW Boże Narodzenie 1915 Siły Zachodniej Granicy zaatakowały obóz bractwa Sanusijja pod Marsa Matruh i wyparły jego wojska z Wadi Madżid.
- 29
- Austro-węgierski rajd na Durrës29 grudnia 1915 krążownik Helgoland i pięć niszczycieli napadły na Durrës. Dwa niszczyciele zatonęły na minach, a reszta zespołu ledwie uszła pościgowi.
- Möwe wypływa w pierwszy rejs29 grudnia 1915 z Wilhelmshaven wyszedł w morze krążownik pomocniczy Möwe, przebrany za frachtowiec. Miał stawiać miny i topić alianckie statki.
1916
styczeń
- 06
- Zatonięcie pancernika King Edward VII6 stycznia 1916 brytyjski pancernik King Edward VII wszedł na minę postawioną przez rajdera Möwe u przylądka Cape Wrath i po kilku godzinach zatonął.
- Początek bitwy pod Szejk Saad6 stycznia 1916 straż przednia Younghusbanda natarła na tureckie okopy pod Szejk Saad na obu brzegach Tygrysu. Atak utknął, a Turkom nadeszły posiłki.
- 08
- Kluczowe wydarzenieKoniec ewakuacji GallipoliW nocy z 8 na 9 stycznia 1916 ostatni żołnierze brytyjscy odpłynęli spod Helles. Po ośmiu miesiącach walk kampania gallipolijska skończyła się klęską Ententy.
- Koniec bitwy pod Szejk Saad8 stycznia 1916 wyczerpane wojska Aylmera nie ponowiły ataku pod Szejk Saad. W nocy Turcy się wycofali, a Brytyjczycy stracili około 4000 ludzi.
- 13
- Austriacy zajmują Cetynię13 stycznia 1916 austro-węgierski oddział bez walki wszedł do Cetyni, stolicy Czarnogóry. Król i dwór opuścili ją już wcześniej, a rząd znów prosił o pokój.
- Wojska osmańskie w KermanszahuW styczniu 1916 w Kermanszahu stanęły bataliony osmańskie. Miasto nie zostało zdobyte, lecz było ośrodkiem perskich nacjonalistów sprzymierzonych z Niemcami.
- Rosjanie zajmują Kangawar13 stycznia 1916 korpus Baratowa po ciężkiej walce zdobył Kangawar w zachodniej Persji. Rozbił oddziały Kanitza i wspierający je batalion turecki.
- 23
- Austriacy zajmują SzkodręWieczorem 23 stycznia 1916 austro-węgierski oddział bez walki wszedł do Szkodry, kończąc półroczne rządy Czarnogóry w głównym mieście północnej Albanii.
- Austriacy zajmują PodgoricęOkoło 23 stycznia 1916 Austriacy weszli do Podgoricy, największego miasta Czarnogóry. W zamęcie tych dni zginął tam albański przywódca Isa Boletini.
luty
- 02
- Bułgarzy zajmują ElbasanNa przełomie stycznia i lutego 1916 Bułgarzy weszli do Elbasanu w środkowej Albanii. Wyprzedzili Austriaków, z którymi rywalizowali o wpływy w tym kraju.
- Utrata sterowca L 192 lutego 1916 na Morzu Północnym tonął sterowiec L 19, wracający z nalotu na Midlands. Szyper trawlera King Stephen odmówił pomocy i zginęło 16 lotników.
- 17
- Proaustriaccy Albańczycy zajmują BeratW połowie lutego 1916 ludzie Esada Paszy oddali Berat. Miasto zajęły albańskie oddziały sprzymierzone z Austriakami, a wkrótce pojawili się tam Bułgarzy.
- Niemcy przechodzą do Gwinei Hiszpańskiej17 lutego 1916 gubernator Kamerunu zawiadomił Berlin, że z całym wojskiem schronił się w hiszpańskim Muni. Ostatnie oddziały przeszły granicę dwa dni wcześniej.
- 18
- Rosjanie zajmują MuşW połowie lutego 1916 rosyjscy Kozacy wjechali bez walki do Muşu. Dolinę, której ormiańskich mieszkańców wymordowano w 1915 roku, zastali wyludnioną.
- Kluczowe wydarzenieKapitulacja Mory18 lutego 1916 po półtora roku oblężenia poddała się niemiecka załoga góry nad Morą. Był to koniec walk w Kamerunie.
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Verdun21 lutego 1916 ponad 1200 niemieckich dział otworzyło ogień na francuskie pozycje pod Verdun. Zaczęła się bitwa, która trwała do grudnia 1916 roku.
- Zestrzelenie sterowca LZ 77Wieczorem 21 lutego 1916 francuskie działo przeciwlotnicze zestrzeliło pod Revigny sterowiec LZ 77, lecący na tyły Verdun. Nikt z załogi nie przeżył.
- 26
- Szarża pod Agagią26 lutego 1916 Dorset Yeomanry dopadła wojska bractwa Sanusijja cofające się spod Agagii, rozbiła je szarżą i pojmała ich dowódcę Dżafara al-Askariego.
- Rosjanie zajmują KermanszahPod koniec lutego 1916 korpus Baratowa wszedł do opuszczonego Kermanszahu. Perscy nacjonaliści, Niemcy i Turcy cofnęli się w stronę granicy z Irakiem.
- 29
- Starcie Alcantary z Greifem29 lutego 1916 krążownik pomocniczy Alcantara starł się koło Szetlandów z niemieckim rajderem Greif. Zatonęły oba okręty, zginęło ponad 200 marynarzy.
- Zniesienie blokady Kamerunu29 lutego 1916, po zakończeniu walk w Kamerunie, alianci znieśli blokadę jego wybrzeża, ogłoszoną w kwietniu 1915 roku.
marzec
- 01
- Początek rozszerzonej wojny podwodnejOd 1 marca 1916 niemieckie okręty podwodne mogły bez ostrzeżenia atakować uzbrojone statki handlowe Ententy. Statki pasażerskie miały być oszczędzane.
- Początek wojny z sułtanem DarfuruNa początku marca 1916 gubernator Sudanu Reginald Wingate postanowił uderzyć na sułtana Darfuru Alego Dinara, który w 1915 roku stanął po stronie Turcji.
- 04
- Möwe wraca z pierwszego rejsu4 marca 1916 Niemcy ogłosili powrót rajdera Möwe z ponad dwumiesięcznego rejsu. Zatopił lub zdobył 15 statków, a jego miny zatopiły brytyjski pancernik.
- Rosyjski desant pod Atiną4 marca 1916 rosyjscy płastuni wylądowali o świcie pod Atiną, na tyłach tureckiej pozycji nad Morzem Czarnym. Turcy uciekli, a droga na Rize stanęła otworem.
- 11
- Początek walk pod Latema Nek11 marca 1916 wojska gen. Tighe'a zaatakowały od czoła Niemców na wzgórzach Latema i Reata za Tavetą. Dzienne szturmy odparto, nocą ruszył atak na bagnety.
- Początek piątej bitwy nad Isonzo11 marca 1916 włoska artyleria otworzyła ogień na całym froncie nad Soczą. Cadorna zaczął ograniczoną ofensywę, by na prośbę Francji odciążyć Verdun.
- 12
- Koniec walk pod Latema Nek12 marca 1916 o świcie Brytyjczycy zobaczyli swoich żołnierzy na grzbiecie Latemy. Niemcy w nocy opuścili przełęcz i cofnęli się ku Kahe.
- Doniesienia o zajęciu KerenduWedług źródeł brytyjskich 12 marca 1916 Rosjanie zajęli Kerend na drodze z Kermanszahu do Bagdadu. Nie utrzymali go: w kwietniu bronili się tam Turcy.
- 16
- Wojska sudańskie wkraczają do Darfuru16 marca 1916 konne oddziały podpułkownika Kelly'ego wyruszyły z An-Nuhud ku granicy Darfuru. Do końca miesiąca zajęły studnie Umm Szanga i Dżabal al-Hilla.
- Rosjanie zajmują Mamahatun16 marca 1916 rosyjski oddział oskrzydlający wkroczył do Mamahatunu na drodze z Erzurum do Erzincanu, biorąc według Allena i Muratowa 800 jeńców i pięć dział.
- 21
- Walki pod Kahe21 marca 1916 konnica van Deventera zajęła wzgórze i stację Kahe, a piechota Shepparda utknęła nad Soko Nassai. Nocą Lettow-Vorbeck się wycofał.
- Niemcy wycofują się spod KilimandżaroW nocy z 21 na 22 marca 1916 Lettow-Vorbeck opuścił pozycje nad Ruvu i cofnął się wzdłuż kolei usambarskiej. Region Kilimandżaro przeszedł w ręce Brytyjczyków.
kwiecień
- 06
- Początek natarcia na Trapezunt6 kwietnia 1916 flotylla z dwiema brygadami płastunów płynęła z Noworosyjska do Lazystanu, osłaniana przez Flotę Czarnomorską. Rosjanie ruszali na Trapezunt.
- Pierwszy atak na SannajjatO świcie 6 kwietnia 1916 7 Dywizja po nocnym marszu natarła na turecką pozycję pod Sannajjat. Ogień zatrzymał ją kilkaset metrów od okopów.
- 17
- Początek walk o Kondoa IrangiW połowie kwietnia 1916 konnica van Deventera po dwutygodniowym marszu w deszczu stanęła pod Kondoa Irangi i 17 kwietnia starła się z Niemcami na wzgórzach.
- Kluczowe wydarzenieRosjanie zdobywają TrapezuntW połowie kwietnia 1916 Turcy bez walki opuścili Trapezunt, najważniejszy port północnej Anatolii. 18 kwietnia weszli do niego Rosjanie generała Lachowa.
- 24
- Kluczowe wydarzenieWybuch powstania wielkanocnego24 kwietnia 1916 irlandzcy ochotnicy i Armia Obywatelska zajęli centrum Dublina. Przed gmachem poczty Patrick Pearse odczytał proklamację Republiki Irlandzkiej.
- Rejs statku JulnarW nocy z 24 na 25 kwietnia 1916 parowiec Julnar z 270 tonami żywności próbował przedrzeć się do Al-Kutu. Pod Makasis utknął na linie i wpadł w ręce Turków.
- Zapora minowa u wybrzeży Belgii24 kwietnia 1916 okręty admirała Bacona postawiły przed Zeebrugge podwójną linię min i pas sieci minowych przeciw okrętom podwodnym z Flandrii.
maj
- 15
- Blokada wybrzeża HidżazuW połowie maja 1916 brytyjskie okręty zaczęły blokować porty Hidżazu. O blokadę prosił sam szarif Mekki, który szykował powstanie przeciw Turkom.
- Rosjanie zajmują RawanduzW połowie maja 1916 rosyjski oddział z perskiego Azerbejdżanu zdobył szturmem Rawanduz w Kurdystanie, kilka dni marszu od Mosulu.
- Rosjanie zatrzymują się przed ChanakinemW połowie maja 1916 Baratow stanął przed Chanakinem, ale miasta nie zajął. Turcy ściągali tam posiłki spod Al-Kutu, a Rosjanie dostali rozkaz, by nie atakować.
- 31
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy jutlandzkiej31 maja 1916 u wybrzeży Jutlandii starły się Grand Fleet i Flota Pełnomorska. Za dnia Brytyjczycy stracili trzy krążowniki liniowe, ale odcięli Niemcom drogę.
- Wojska osmańskie odbijają MamahatunPod koniec maja 1916 Wehib Pasza zaskoczył Rosjan na drodze z Erzincanu do Erzurum. Turcy przerwali słabo obsadzony front i odbili miasto Mamahatun.
czerwiec
- 02
- Początek bitwy o Mount Sorrel2 czerwca 1916 Wirtemberczycy po huraganowym ostrzale zdobyli wzgórza Mount Sorrel i Tor Top pod Ypres. Zginął gen. Mercer, dowódca 3 Dywizji Kanadyjskiej.
- Niemcy zdobywają fort Vaux2 czerwca 1916 Niemcy wdarli się do fortu Vaux pod Verdun. Załoga majora Raynala broniła się w podziemiach do 7 czerwca, aż skończyła się woda.
- 05
- Kluczowe wydarzeniePoczątek powstania arabskiego5 czerwca 1916 synowie szarifa Mekki, Ali i Fajsal, ogłosili pod Medyną niezależność Arabów od Turków. Tak zaczęło się powstanie arabskie.
- Osmańska ofensywa w zachodniej PersjiNa początku czerwca 1916 pod Chanakinem stanął cały XIII Korpus osmański. Rosjanie Baratowa zaczęli się cofać, a Turcy ruszyli na Persję.
- 09
- Arabowie zdobywają Dżuddę9 czerwca 1916 Arabowie z plemienia Harb zaatakowali Dżuddę, a brytyjskie okręty ostrzelały port. Turecki garnizon skapitulował dopiero 16 czerwca.
- Walki pod Mkaramo9 czerwca 1916 kolumna Shepparda stoczyła w gęstym buszu nad Pangani walkę z oddziałami majora Krauta. Nocą Niemcy wycofali się w stronę Handeni.
- 12
- Brytyjczycy zajmują KermanW czerwcu 1916 Percy Sykes po marszu od Zatoki Perskiej wkroczył do Kermanu. Zaczął tu tworzyć pierwszą brygadę Perskich Strzelców Południowych.
- Rosjanie zajmują ZaleszczykiW czerwcu 1916, po klęsce pod wsią Okna, Austriacy bez walki opuścili przyczółek w Zaleszczykach. Brytyjska chronologia notuje wejście Rosjan 12 czerwca.
- 30
- Francuzi odbijają Thiaumont30 czerwca 1916 francuski 248 Pułk Piechoty zaatakował ruiny umocnienia Thiaumont pod Verdun. Źródła różnią się co do tego, czy je zdobył i na jak długo.
- Koniec bitwy nad StrypąBrytyjska chronologia kończy bitwę nad Strypą 30 czerwca 1916. Bothmer obronił górną Strypę, a ostatni duży atak Szczerbaczowa załamał się już 21 czerwca.
lipiec
- 01
- Kluczowe wydarzeniePierwszy dzień bitwy nad Sommą1 lipca 1916 Brytyjczycy i Francuzi uderzyli nad Sommą. Francuzi i prawe skrzydło brytyjskie odnieśli sukces, ale armia brytyjska straciła 57 tysięcy ludzi.
- Kluczowe wydarzenieWybuch miny Lochnagar1 lipca 1916 o 7.28 pod La Boisselle wybuchła mina Lochnagar, największa dotąd na froncie zachodnim. Lej przetrwał, ale atak 34 Dywizji się załamał.
- Wojska osmańskie odbijają Kermanszah1 lipca 1916 XIII Korpus osmański wkroczył do Kermanszahu, opuszczonego nocą przez Rosjan Baratowa. Do miasta wrócili perscy nacjonaliści.
- 07
- Koniec włoskiej kontrofensywy w Trydencie7 lipca 1916 Austriacy odparli na płaskowyżu Asiago drugi dzień wielkiego natarcia Włochów. Cadorna nie odzyskał pozycji utraconych w maju.
- Brytyjczycy zajmują Tangę7 lipca 1916 oddział indyjski wszedł bez walki do Tangi, gdzie w 1914 roku Brytyjczycy ponieśli klęskę. Niemcy wycofali się, niszcząc port i kolej.
- 14
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Bazentin14 lipca 1916 o świcie, po nocnym podejściu i pięciu minutach ostrzału, Brytyjczycy zdobyli drugą pozycję niemiecką od Longueval po Bazentin-le-Petit.
- Brytyjczycy zajmują Mwanzę14 lipca 1916 wojska Charlesa Crewe'a, przewiezione statkami przez Jezioro Wiktorii, zajęły Mwanzę. Niemiecka załoga zdążyła się wycofać na południe.
- 19
- Kluczowe wydarzenieAtak pod FromellesWieczorem 19 lipca 1916 Brytyjczycy i Australijczycy zaatakowali pod Fromelles. Do rana 5 Dywizja Australijska straciła 5533 ludzi i nie utrzymała nic.
- Osmańska ofensywa przez Synaj19 lipca 1916 brytyjski lotnik wykrył na Synaju kolumny Kressa von Kressensteina. Turcy i Niemcy szli na Romani, by dostać Kanał Sueski w zasięg dział.
- 25
- Odtworzona armia serbska wraca na front25 lipca 1916 odtworzona armia serbska weszła do walki na froncie salonickim. Dywizja Szumadijska natarła na Bułgarów w górach nad kotliną Meglena.
- Rosjanie zdobywają Erzincan25 lipca 1916 rosyjska 39 Dywizja weszła do Erzincanu, porzuconego przez rozbitą 3 Armię osmańską. Był to szczyt rosyjskich zdobyczy w Anatolii.
sierpień
- 06
- Początek szóstej bitwy nad Isonzo6 sierpnia 1916 Włosi uderzyli na przedmoście Gorycji i Monte San Michele. Jeszcze tego dnia zdobyli Monte Sabotino i szczyty San Michele.
- Wojska osmańskie odbijają Muş i Bitlis6 sierpnia 1916 XVI Korpus Mustafy Kemala wyparł Rosjan z Muşu, po tym jak zmusił ich do odejścia spod Bitlisu. To główny sukces ofensywy 2 Armii.
- 11
- Brytyjczycy zajmują Mpwapwa11 sierpnia 1916 dywizja van Deventera po dwóch dniach marszu i walk weszła do Mpwapwa. Niemiecka straż tylna obroniła wzgórza i nocą się wymknęła.
- Rosjanie ponownie zdobywają StanisławówRano 11 sierpnia 1916 rosyjska 9 Armia Leczyckiego weszła do Stanisławowa, opuszczonego nocą przez Austriaków po przegranej czterodniowej bitwie.
- 17
- Początek bitwy pod Floriną17 sierpnia 1916 bułgarska 1 Armia uderzyła na Serbów w zachodniej Macedonii i jeszcze tego samego dnia zajęła grecką Florinę, uprzedzając ofensywę Sarraila.
- Koniec szóstej bitwy nad Isonzo17 sierpnia 1916 Cadorna wstrzymał natarcie nad Soczą. Po zdobyciu Gorycji Włosi przez tydzień bez skutku szturmowali nową linię obrony Austriaków.
- Wygasanie ofensywy BrusiłowaW połowie sierpnia 1916 natarcia Brusiłowa na Kowel utknęły. 17 sierpnia wyznaczył swoim armiom nowe cele, ale ofensywa traciła już impet.
- 19
- Zatopienie HMS Falmouth i HMS Nottingham19 sierpnia 1916 flota Scheera płynęła na Sunderland, a Grand Fleet ruszyła jej naprzeciw. Do bitwy nie doszło, ale U-Booty storpedowały dwa krążowniki.
- Koniec bitwy pod Floriną19 sierpnia 1916 Serbowie po nieudanym kontrataku pod Banicą cofnęli się na wzgórza nad jeziorem Ostrowo. Tam bułgarskie natarcie zaczęło grzęznąć.
- 29
- Rumuni zajmują Braszów29 sierpnia 1916 straże przednie rumuńskiej 2 Armii weszły do Braszowa, drugiego co do wielkości miasta Siedmiogrodu, opuszczonego przez obrońców i urzędy.
- Brytyjczycy zajmują Iringę29 sierpnia 1916 policjanci z kolumny Murraya, części wojsk Northeya, weszli do opuszczonej Iringi. Niemcy odeszli na południowy wschód, ku Mahenge.
wrzesień
- 02
- Państwa centralne wkraczają do DobrudżyW nocy z 1 na 2 września 1916 bułgarska 3 Armia Toszewa przekroczyła granicę Dobrudży na całej długości i rozdzieliła rumuńskie garnizony.
- Kluczowe wydarzenieNalot sterowców i zestrzelenie SL 11W nocy z 2 na 3 września 1916 na Londyn ruszyło 16 sterowców. Porucznik Leefe Robinson zestrzelił nad Cuffley SL 11, a reszta wyprawy się załamała.
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guillemont3 września 1916 Brytyjczycy i Irlandczycy w niespełna trzy godziny zdobyli nad Sommą Guillemont, o które od końca lipca walczono bez skutku.
- Koniec bitwy o las Delville3 września 1916 skończyła się według brytyjskiego nazewnictwa bitwa o las Delville. Natarcie na wschodni skraj lasu, wsparte atakiem na Ginchy, się nie udało.
- Koniec bitwy o grzbiet Pozières3 września 1916 Australijczycy po raz ostatni zaatakowali farmę Mouquet. Zajęli ją na kilka godzin, ale utrzymali tylko odcinek okopu na grzbiecie.
- 04
- Brytyjczycy zajmują Dar es Salaam4 września 1916 Dar es Salaam, stolica Niemieckiej Afryki Wschodniej, poddało się bez walki brytyjskiej eskadrze i kolumnom, które nadeszły z Bagamoyo.
- Rumuni zajmują Orszowę4 września 1916 Austriacy opuścili zachodni brzeg Cerny, a rumuńska 1 Dywizja generała Dragaliny zajęła Orszowę nad Dunajem, przełamawszy obronę 1 września.
- 06
- Bułgarzy zdobywają Tutrakan6 września 1916 skapitulowała rumuńska twierdza Turtucaia (Tutrakan). Komendant uciekł przez Dunaj, a do niewoli trafiło około 28 tysięcy żołnierzy.
- Koniec bitwy pod Guillemont6 września 1916 skończyła się bitwa pod Guillemont. Brytyjczycy zdobyli farmę Falfemont i las Leuze, połączyli się z Francuzami, ale nie wzięli Ginchy.
- 07
- Walka pod Kisaki7–8 września 1916 dwie kolumny Smutsa uderzyły osobno na Niemców pod Kisaki, na południe od gór Uluguru. Obie odparto, a pościg za Lettow-Vorbeckiem utknął.
- Brytyjczycy zajmują Kilwę7 września 1916 brytyjskie okręty wysadziły wojsko w Kilwa Kisiwani i Kilwa Kivinje na południe od Dar es Salaam. Oba porty zajęto prawie bez walki.
- 17
- Brytyjczycy zajmują Lindi17 września 1916 brytyjskie okręty wysadziły w Lindi indyjski 40 Pułk Pasztunów. Wkrótce całe wybrzeże Niemieckiej Afryki Wschodniej było w rękach Brytyjczyków.
- Alianci odbijają Florinę17 września 1916 Francuzi i Rosjanie weszli do Floriny, zajętej miesiąc wcześniej przez Bułgarów. Drogę otworzyło im zwycięstwo Serbów pod Gorniczewem.
- 19
- Belgowie zajmują Taborę19 września 1916 belgijskie wojska kolonialne weszły do Tabory, opuszczonej nocą przez Niemców. Idący na miasto Brytyjczycy dowiedzieli się o tym po 6 dniach.
- Blokada wybrzeża Macedonii greckiejWe wrześniu 1916 sprzymierzeni ogłosili blokadę greckiego wybrzeża od Strumy po Mestę, zajętego przez Bułgarów. Objęła też Kawalę i jej zatokę.
- 22
- Koniec bitwy pod Flers-Courcelette22 września 1916 skończyła się bitwa pod Flers-Courcelette. Po tygodniu walk w deszczu i błocie Brytyjczycy szykowali natarcie na Morval i Thiepval.
- Arabowie zdobywają Taif22 września 1916 po trzech miesiącach oblężenia turecki garnizon At-Ta'ifu poddał się emirowi Abd Allahowi. Do niewoli trafił gubernator Hidżazu Ghalib Pasza.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Thiepval26 września 1916 Armia Rezerwowa uderzyła nad Sommą na grzbiet Thiepval. 18 Dywizja wdarła się do wsi Thiepval, a 11 Dywizja zdobyła wreszcie farmę Mouquet.
- Początek bitwy pod Sybinem26 września 1916 niemiecka 9 Armia uderzyła na Rumunów pod Sybinem, a Alpenkorps zszedł z gór na drogę w przełęczy Czerwonej Wieży na tyłach Rumunów.
- 28
- Koniec bitwy pod Morval28 września 1916 wygasła bitwa pod Morval. Brytyjczycy utrzymali zdobyte wsie i przekazywali Francuzom część frontu, ale na dalsze natarcie zabrakło sił.
- Koniec bitwy o grzbiet Thiepval28 września 1916 Brytyjczycy wdarli się do reduty Schwaben nad Thiepval. Część reduty Niemcy utrzymali jednak aż do połowy października.
październik
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiety Le Transloy1 października 1916 brytyjska 4 Armia ruszyła nad Sommą na Eaucourt l’Abbaye i linię Flers. Pomogły czołgi i Nowozelandczycy, a nazajutrz zaczęło padać.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o wzgórza nad Ancre1 października 1916 Kanadyjczycy uderzyli nad Sommą na okop Regina za grzbietem Thiepval. Nieprzecięte zasieki i piechota morska odparły prawie całe natarcie.
- Zestrzelenie sterowca L 31W nocy z 1 na 2 października 1916 lotnik Wulstan Tempest zestrzelił pod Potters Bar L 31. Zginął Heinrich Mathy, najsłynniejszy dowódca niemieckich sterowców.
- 09
- Początek ósmej bitwy nad Isonzo9 października 1916 włoska artyleria od świtu biła w austriackie pozycje na Krasie. Austriacy uznali to za początek bitwy, choć szturm ruszył dzień później.
- Państwa centralne odbijają Braszów9 października 1916 po dwóch dniach walk ulicznych wojska niemieckie i węgierskie zajęły Braszów. Rumuńska 2 Armia nocą wycofała się ku przełęczom Karpat.
- 22
- Bułgarzy i Niemcy zdobywają Konstancę22 października 1916, po trzech dniach ofensywy Mackensena w Dobrudży, wojska bułgarskie i niemieckie weszły do Konstancy, głównego portu Rumunii.
- Koniec walk w oazie Dachla22 października 1916 Brytyjczycy zakończyli przeczesywanie oazy Dachla. Do niewoli trafiło ponad 130 ludzi bractwa Sanusijja, reszta uciekła na zachód.
listopad
- 11
- Koniec bitwy o wzgórza nad AncreW nocy z 10 na 11 listopada 1916 Kanadyjczycy z 4 Dywizji zdobyli resztę okopu Regina. Po sześciu tygodniach cały grzbiet Thiepval był w rękach brytyjskich.
- Brytyjczycy zajmują Sziraz11 listopada 1916 kolumna Percy'ego Sykesa po marszu z Isfahanu wkroczyła do Szirazu, rok po tym, jak proniemieccy żandarmi wyrzucili stąd Brytyjczyków.
- 13
- Kluczowe wydarzenieZdobycie Beaumont-Hamel13 listopada 1916 we mgle Szkoci z 51 Dywizji zdobyli Beaumont-Hamel, przed którym 1 lipca wykrwawili się Nowofundlandczycy. Pod Serre atak znów się załamał.
- Państwa centralne odbijają Orszowę13 listopada 1916, po trzech dniach walk ulicznych, Rumuni opuścili Orszowę nad Dunajem i cofnęli się za Cernę. Miasto wróciło do Austro-Węgier.
- 15
- Początek brytyjskiego marszu na Al-AriszChronologia datuje na 15 listopada 1916 umowny początek marszu przez Synaj ku Al-Arisz. Nie było jednego wydarzenia: tempo wyznaczały kolej i wodociąg.
- Czwarta potyczka pod Hafiz Kor15 listopada 1916 artyleria i samoloty rozbiły zbiorowisko Mohmandów pod Hafiz Kor. Plemiona próbowały przeszkodzić w budowie linii blokady ich kraju.
- 18
- Kluczowe wydarzenieKoniec bitwy nad Sommą18 listopada 1916, w pierwszej śnieżycy zimy, Brytyjczycy po raz ostatni zaatakowali nad Ancre. Po czterech i pół miesiącach skończyła się bitwa nad Sommą.
- Koniec bitwy nad Ancre18 listopada 1916 w pierwszej śnieżycy Kanadyjczycy i Brytyjczycy zaatakowali nad Ancre okop Desire i Grandcourt. Pod Serre atak znów się nie powiódł.
- 21
- Niemcy zdobywają Krajowę21 listopada 1916 niemiecka kawaleria i piechota weszły bez walki do Krajowy, stolicy Oltenii. Rumuni oddali miasto z wielkimi zapasami mąki.
- Zatonięcie statku szpitalnego Britannic21 listopada 1916 statek szpitalny Britannic, siostrzany statek Titanica, wszedł na minę u wyspy Kea i zatonął w 55 minut. Zginęło 30 osób.
- 23
- Mackensen przekracza Dunaj23 listopada 1916 we mgle wojska niemieckie, bułgarskie i austro-węgierskie przeprawiły się przez Dunaj spod Swisztowa pod Zimnicea i ruszyły na Bukareszt.
- Uszkodzenie statku szpitalnego Braemar Castle23 listopada 1916 brytyjski statek szpitalny Braemar Castle z rannymi z Salonik wszedł na minę w cieśninie Mykonos. Zginęły 4 osoby, statek osadzono na brzegu.
- Möwe wypływa w drugi rejs23 listopada 1916 rajder Möwe wyruszył w drugi rejs, by znów przedrzeć się przez brytyjską blokadę na Atlantyk. Był to jego najskuteczniejszy rejs.
- 26
- Rajd niemieckich niszczycieli u wybrzeży SuffolkW nocy 26 listopada 1916 niemieckie niszczyciele z Flandrii podeszły pod wybrzeże Suffolk, zatopiły uzbrojony trawler Narval i wzięły jego załogę do niewoli.
- Zatopienie pancernika Suffren26 listopada 1916 niemiecki U-52 storpedował u wybrzeży Portugalii francuski pancernik Suffren. Okręt eksplodował i zatonął w kilka sekund z całą załogą.
- 30
- Alianci lądują w PireusieW nocy z 30 listopada na 1 grudnia 1916 w Pireusie wylądowało około 3 tysięcy żołnierzy i marynarzy Ententy, by wymusić na Grekach wydanie broni.
- Wolf wypływa w rejs30 listopada 1916 z Kilonii wyruszył rajder Wolf Karla Augusta Nergera, przebrany frachtowiec, który miał stawiać miny i topić statki na Oceanie Indyjskim.
grudzień
- 01
- Walki w Atenach1 grudnia 1916 greckie wojsko otworzyło ogień do desantu Ententy w Atenach, a francuskie okręty ostrzelały miasto. Wieczorem król oddał sześć baterii.
- Początek bitwy nad Argeșem1 grudnia 1916 rumuńska grupa uderzeniowa generała Prezana spadła na skrzydło Armii Dunajskiej pod Bukaresztem. Niemcy zdobyli jednak rumuński plan bitwy.
- 11
- Koniec bitwy nad Czarną Rzeką11 grudnia 1916 sprzymierzeni przerwali ofensywę w Macedonii. Ostatnie ataki Serbów i Rosjan na wzgórze 1050 w zakolu Czarnej Rzeki nic nie rozstrzygnęły.
- Zatonięcie pancernika Regina MargheritaW nocy z 11 na 12 grudnia 1916 włoski pancernik Regina Margherita wszedł na miny przy wyjściu z zatoki Wlory. Zginęło około 675 ludzi.
- 21
- Brytyjczycy zajmują Al-Arisz21 grudnia 1916 australijska i nowozelandzka konnica otoczyła o świcie Al-Arisz na Synaju. Turcy wycofali się dzień wcześniej i miasto zajęto bez walki.
- Seeadler wypływa w rejs21 grudnia 1916 w morze wyszedł żaglowiec Seeadler Felixa von Lucknera, przebrany za norweski statek z drewnem. Był trzecim rajderem wysłanym tej zimy.
1917
styczeń
- 04
- Zatonięcie pancernika Pierieswiet4 stycznia 1917 rosyjski Pierieswiet, odkupiony od Japonii, wszedł pod Port Saidem na miny z U-73 i zatonął w kwadrans. Źródła podają od 91 do 252 zabitych.
- Śmierć Frederica Selousa4 stycznia 1917 pod Beho-Beho zginął 65-letni kapitan Frederick Selous, słynny myśliwy i podróżnik. Niemcy wymknęli się za Rufidżi i zniszczyli most.
- 05
- Niemcy zdobywają Braiłę5 stycznia 1917 niemiecka kawaleria i bułgarska piechota weszły do Braiły, wielkiego portu zbożowego nad Dunajem. Rosjanie wycofali się za Seret.
- Koniec walk w Dobrudży5 stycznia 1917 ostatni Rosjanie z przyczółka pod Măcinem przeszli za Dunaj. Cała Dobrudża poza deltą znalazła się w rękach państw centralnych.
- 09
- Początek bitwy o Al-Kut (1917)9 stycznia 1917 indyjska 3 Dywizja szturmowała tureckie okopy w zakolu Chudajra pod Al-Kutem. Według chronologii zaczęła się wtedy bitwa o Kut 1917.
- Potyczka pod Rafah9 stycznia 1917 konnica Chetwode'a zdobyła tureckie reduty pod Rafah na granicy Synaju i wzięła ponad 1600 jeńców. Na Synaju nie zostali już Turcy.
- Zatopienie HMS Cornwallis9 stycznia 1917 niemiecki U-32 storpedował na wschód od Malty brytyjski pancernik Cornwallis, weterana Dardaneli. Okręt zatonął, zginęło 15 marynarzy.
- 23
- Starcie flotylli Harwich z niemieckimi torpedowcamiW nocy 23 stycznia 1917 siły z Harwich próbowały przechwycić niemiecką 6 Flotyllę płynącą do Flandrii. Uszkodziły V69, ale straciły niszczyciel Simoom.
- Arabowie zdobywają Al-Wadżh23 stycznia 1917 arabscy powstańcy i marynarze wylądowali pod Al-Wadżh w Hidżazie i wdarli się do miasta. Fajsal zrobił z portu nową bazę powstania.
luty
- 25
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Ancre25 lutego 1917 Brytyjczycy zajęli opuszczone przez Niemców Serre i Pys nad Ancre. Był to pierwszy etap niemieckiego odwrotu na Linię Hindenburga.
- Początek pościgu do Bagdadu25 lutego 1917 wojska Maude'a i kanonierki ruszyły w górę Tygrysu za Turkami cofającymi się spod Al-Kutu. Pod Imam Mahdi zatrzymała je turecka straż tylna.
- Zatopienie Laconii25 lutego 1917 U-50 zatopił u wybrzeży Irlandii liniowiec Laconia. Zginęło 12 osób, w tym dwie Amerykanki, a w USA zapytano, czy to już powód do wojny.
- Rajd na Margate i BroadstairsW nocy 25 lutego 1917 niemieckie torpedowce z Flandrii ostrzelały nadmorskie miasta Kentu. Według Admiralicji zginęła kobieta i dziecko.
marzec
- 11
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy zajmują Bagdad11 marca 1917 wojska Maude'a weszły bez walki do Bagdadu, opuszczonego nocą przez Turków. Był to największy dotąd sukces Brytyjczyków na Bliskim Wschodzie.
- Początek marcowej ofensywy w Macedonii11 marca 1917 francuska 76 Dywizja uderzyła między jeziorami Ochrydzkim i Prespa, by obejść pozycje wroga pod Bitolą. Natarcie od razu ugrzęzło w śniegu.
- Rosjanie odbijają Kermanszah11 marca 1917, w dniu upadku Bagdadu, Rosjanie Baratowa weszli do Kermanszahu. Turecka straż tylna cofała się na zachód, ku granicy z Irakiem.
- 14
- Początek głównego odwrotu na Linię Hindenburga14 marca 1917 Brytyjczycy zauważyli, że Niemcy opuszczają okopy w lesie Saint-Pierre-Vaast. Zaczynał się główny odwrót na Linię Hindenburga.
- Potyczka pod Muszahidą14 marca 1917 brytyjska 7 Dywizja wyparła turecką straż tylną spod stacji Muszahida na kolei z Bagdadu do Samarry. Black Watch stracił 43 procent ludzi.
- 17
- Brytyjczycy zajmują Bapaume17 marca 1917 Australijczycy weszli do płonącego Bapaume, celu bitwy nad Sommą. Niemcy oddali miasto bez walki, cofając się na Linię Hindenburga.
- Francuzi zajmują Roye17 marca 1917 francuska straż przednia weszła do zrujnowanego przez Niemców Roye. Na żołnierzy czekało około 800 mieszkańców, których okupant nie wywiózł.
- Zniszczenie sterowca L 3917 marca 1917 o świcie, po nieudanym nalocie na Anglię, francuska artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła nad Compiègne sterowiec L 39. Zginęła cała załoga.
- Rosjanie zajmują KerendW połowie marca 1917 Rosjanie Baratowa doszli do Kerendu na drodze z Kermanszahu do Bagdadu. Przed nimi była przełęcz Pa Tak, gdzie czekali Turcy.
- 18
- Zajęcie Péronne i Noyon18 marca 1917 Brytyjczycy weszli do zburzonego Péronne, a Francuzi do Noyon, najdalej wysuniętego ku Paryżowi miasta zajętego przez Niemców.
- Rajd na Ramsgate i BroadstairsW nocy 17/18 marca 1917 niemieckie torpedowce z Flandrii zatopiły w Cieśninie Kaletańskiej niszczyciel Paragon, a potem ostrzelały Ramsgate i Broadstairs.
- Zatopienie trzech amerykańskich statkówMiędzy 16 a 18 marca 1917 niemieckie okręty podwodne zatopiły statki Vigilancia, City of Memphis i Illinois. Na Vigilancii zginęło 15 ludzi.
kwiecień
- 09
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Arras (1917)9 kwietnia 1917, w Poniedziałek Wielkanocny, Brytyjczycy i Kanadyjczycy uderzyli pod Arras. W jeden dzień posunęli się o 5 km i wzięli tysiące jeńców.
- Kluczowe wydarzenieSzturm na grzbiet Vimy9 kwietnia 1917 w śnieżycy cztery dywizje kanadyjskie ruszyły na grzbiet Vimy. Do wieczora zdobyły niemal cały grzbiet, poza najwyższym wzgórzem 145.
- 17
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o wzgórza17 kwietnia 1917 francuska 4 Armia zaatakowała wzgórza Moronvilliers na wschód od Reims. Żuawi zdobyli Mont Sans Nom, ale Cornillet się utrzymał.
- Początek drugiej bitwy o Gazę17 kwietnia 1917 brytyjska piechota przekroczyła Wadi Ghazze i bez większych strat zajęła grzbiety Szajch Abbas i Mansura, skąd miała szturmować Gazę.
- Zatopienie Lanfranca i Donegala17 kwietnia 1917 niemieckie okręty podwodne zatopiły na kanale La Manche dwa statki z rannymi z Hawru. Na Lanfrancu płynęło też 167 rannych jeńców niemieckich.
- 20
- Załamanie ofensywy Nivelle'aOkoło 20 kwietnia 1917 Francuzi przestali liczyć na przełom nad Aisne. Mieli 20 tysięcy jeńców i ogromne straty, a walki o Chemin des Dames trwały dalej.
- Starcie Swifta i Broke'aW nocy 20/21 kwietnia 1917 brytyjskie lidery Swift i Broke dopadły w Cieśninie Kaletańskiej niemieckie torpedowce i zatopiły dwa z nich, G 42 i G 85.
- 24
- Brytyjczycy zajmują Samarrę23–24 kwietnia 1917 Brytyjczycy zajęli stację i miasto Samarrę, kraniec kolei z Bagdadu. Upał zakończył wiosenną kampanię Maude'a w Mezopotamii.
- Początek bitwy pod DojranemWieczorem 24 kwietnia 1917 Brytyjczycy zaatakowali bułgarskie pozycje na zachód od jeziora Dojran. Bułgarzy, uprzedzeni, odparli większość natarcia.
maj
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy nad Scarpe3 maja 1917 o 3.45, jeszcze po ciemku, trzy armie brytyjskie znów uderzyły pod Arras. Prawie wszędzie poniosły klęskę. Sukces mieli tylko Kanadyjczycy.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Bullecourt3 maja 1917 Australijczycy wdarli się w Linię Hindenburga na wschód od Bullecourt. 6 Brygada utrzymała wyłom, ale atak brytyjskiej 62 Dywizji na wieś zawiódł.
- 04
- Francuzi odbijają Craonne4 maja 1917 wieczorem francuska 36 Dywizja zdobyła ruiny Craonne i wdarła się na płaskowyż Californie. Był to jeden z ostatnich sukcesów ofensywy Nivelle'a.
- Koniec trzeciej bitwy nad Scarpe4 maja 1917 Brytyjczycy wycofali ostatnie oddziały z nieudanego natarcia nad Scarpe. W Paryżu Haig uzgodnił z Francuzami, że czas przełamania frontu minął.
czerwiec
- 05
- Nalot na Sheerness5 czerwca 1917 Gothy zbombardowały Shoeburyness i port wojenny Sheerness. Zginęło 13 osób, a działo przeciwlotnicze strąciło jeden bombowiec do morza.
- Koniec dziesiątej bitwy nad Isonzo5 czerwca 1917 wygasł austro-węgierski kontratak na Krasie. Włosi stracili większość zdobyczy pod Hermadą, a dziesiąta bitwa nad Isonzo dobiegła końca.
- 14
- Koniec bitwy pod Messines (1917)14 czerwca 1917 brytyjska 2 Armia podeszła pod niemiecką linię Warneton i zakończyła bitwę pod Messines. Główną ofensywę spod Ypres przejął Gough.
- Zniszczenie sterowca L 43Rano 14 czerwca 1917 brytyjska łódź latająca z Felixstowe zestrzeliła koło wyspy Vlieland sterowiec marynarki L 43. Zginęła cała załoga.
lipiec
- 19
- Bitwa pod Narungombe19 lipca 1917 kolumny z Kilwy cały dzień szturmowały niemieckie okopy pod Narungombe. Niemcy odeszli w nocy, ale Brytyjczycy stracili ponad 600 ludzi.
- Początek kontrofensywy w Galicji Wschodniej19 lipca 1917 Niemcy uderzyli pod Złoczowem na rosyjską 11 Armię. W kilka godzin przeszli wszystkie jej linie, a rosyjscy żołnierze zaczęli uciekać.
sierpień
- 02
- Koniec bitwy o grzbiet Pilckem2 sierpnia 1917 ulewy zatrzymały pierwsze natarcie spod Ypres. Gough odłożył kolejne ataki, a straty Brytyjczyków przekroczyły 30 tysięcy ludzi.
- Rozbicie Seeadlera2 sierpnia 1917 niemiecki żaglowiec Seeadler rozbił się na rafie atolu Mopelia w Polinezji. Tak skończył się rejs rajdera Felixa von Lucknera.
wrzesień
- 03
- Koniec bitwy pod Mărășești3 września 1917 Eben i Grigorescu kazali przerwać natarcia i okopać się. Tego wieczoru pod Muncelu zginęła Ecaterina Teodoroiu, bohaterka spod Jiu.
- Niemcy zdobywają Rygę3 września 1917 wojska Hutiera weszły do opuszczonej przez Rosjan Rygi. Niemcy bałtyccy witali je kwiatami, a w Piotrogrodzie zaczęto się bać marszu na stolicę.
- Nalot na ChathamW nocy 3 września 1917 Gothy zbombardowały Chatham. Dwie bomby trafiły w salę koszar marynarki, w której spało kilkuset ludzi. Zginęło około 130 marynarzy.
- 04
- Pierwszy nocny nalot Gothów na LondynW nocy 4 września 1917 Gothy po raz pierwszy zbombardowały Londyn po zmroku. Bomba trafiła tramwaj przy Igle Kleopatry. W stolicy zginęło 16 osób.
- Ostrzał Scarborough w 1917 rokuWieczorem 4 września 1917 niemiecki okręt podwodny UB-21 ostrzelał z działa Scarborough w Yorkshire. Zginęły trzy osoby, a kilka zostało rannych.
październik
- 12
- Kluczowe wydarzeniePierwsza bitwa pod Passchendaele12 października 1917 Australijczycy i Nowozelandczycy szli w deszczu na Passchendaele. Wieczorem wrócili na stare pozycje, a 845 Nowozelandczyków nie żyło.
- Niemcy zdobywają Saremę12 października 1917 Niemcy wylądowali na Saremie i odcięli groblę na Muhu. Do 16 października zajęli całą wyspę, biorąc ponad 10 tysięcy jeńców.
- 17
- Atak na konwój norweski17 października 1917 niemieckie krążowniki Brummer i Bremse rozbiły na wschód od Szetlandów konwój z Norwegii. Zatonęły dwa brytyjskie niszczyciele i 9 statków.
- Zatopienie pancernika SławaW bitwie w Moonsundzie drednot König ciężko uszkodził rosyjski pancernik Sława. Zbyt zanurzony, by ujść płytkim kanałem, okręt wysadziła załoga.
- Uszkodzenie statku szpitalnego Goorkha17 października 1917 brytyjski statek szpitalny Goorkha wszedł na minę u wybrzeży Malty. Ponad 360 osób na pokładzie ocalało, a statek doholowano do portu.
- 19
- Koniec bitwy pod Mahiwą19 października 1917 pod Mahiwą ucichły walki. Brytyjczycy stracili około 2700 ludzi, a zwycięski Lettow-Vorbeck nie miał czym uzupełnić strat i amunicji.
- Cichy nalotW nocy 19 października 1917 jedenaście sterowców ruszyło na Anglię. Bomba spadła na Piccadilly Circus, a wichura zniosła cztery z nich nad Francję.
listopad
- 06
- Kanadyjczycy zdobywają Passchendaele6 listopada 1917 dwie dywizje kanadyjskie w niecałe trzy godziny zdobyły ruiny Passchendaele, cel ofensywy od 31 lipca, a także Mosselmarkt i Goudberg.
- Brytyjczycy zajmują TikritW nocy na 6 listopada 1917 Turcy opuścili Tikrit nad Tygrysem, paląc zapasy. Brytyjczycy zajęli miasto, ale kilka dni później wrócili do Samarry.
- 17
- Początek bitwy o Nabi Samwil17 listopada 1917 Allenby szykował marsz w Góry Judzkie. Chciał obejść Jerozolimę od północy i przeciąć drogę do Nablusu, nie walcząc o samo Święte Miasto.
- Druga bitwa w Zatoce Helgolandzkiej17 listopada 1917 brytyjskie krążowniki zaskoczyły niemieckie trałowce w Zatoce Helgolandzkiej. Pościg przerwały pola minowe i dwa niemieckie pancerniki.
grudzień
- 09
- Kluczowe wydarzenieKapitulacja Jerozolimy9 grudnia 1917 po nocnej ucieczce Turków burmistrz Jerozolimy wyszedł z białą flagą do Brytyjczyków. Miasto poddano bez walki i bez zniszczeń.
- Zatopienie pancernika WienW nocy z 9 na 10 grudnia 1917 dwa włoskie kutry torpedowe wdarły się do portu w Trieście. MAS 9 Luigiego Rizza zatopił austro-węgierski pancernik Wien.
- 12
- Drugi ostrzał Funchal12 grudnia 1917 niemiecki krążownik podwodny U-156 ostrzelał Funchal na Maderze. W ciągu 20 minut wystrzelił 52 pociski i zabił kilku mieszkańców miasta.
- Zatopienie HMS Partridge12 grudnia 1917 cztery niemieckie niszczyciele rozbiły u wybrzeży Norwegii konwój z Lerwick. Zatonął niszczyciel Partridge, sześć statków i cztery trawlery.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy nad Piawą26 grudnia 1917 Austriacy opuścili przyczółek pod Zenson za Piawą. Po ostatnich natarciach na Asolone i Col del Rosso jesienne walki we Włoszech wygasły.
- Początek obrony JerozolimyW nocy z 26 na 27 grudnia 1917 Turcy uderzyli na Brytyjczyków pod Jerozolimą, by odbić miasto. Atak załamał się pod wzgórzem Tall al-Ful.
- 30
- Koniec obrony Jerozolimy30 grudnia 1917 Brytyjczycy zajęli Bajtin na północ od Jerozolimy, a generał Chetwode wstrzymał natarcie. Kampania palestyńska 1917 roku dobiegła końca.
- Francuzi odbijają Monte Tomba30 grudnia 1917 francuska 47 Dywizja zdobyła grzbiet Monte Tomba nad Piawą, biorąc ponad 1500 jeńców. Było to pierwsze francuskie natarcie we Włoszech.
- Zatopienie transportowca Aragon30 grudnia 1917 UC-34 storpedował pod Aleksandrią transportowiec Aragon z posiłkami dla Palestyny i ratujący rozbitków niszczyciel Attack. Zginęło ok. 620 osób.
1918
styczeń
- 28
- Arabowie zdobywają flotyllę na Morzu MartwymO świcie 28 stycznia 1918 beduini Abdullaha al-Faira napadli na przystań Al-Mazraa, zatopili turecką flotyllę zbożową na Morzu Martwym i wzięli 60 jeńców.
- Koniec działań o At-Tafilę28 stycznia 1918 skończyły się działania o At-Tafilę. Arabowie trzymali miasto i przerwali żeglugę na Morzu Martwym, ale śnieg zatrzymał ich marsz na północ.
- Bitwa Trzech Gór28 stycznia 1918 Włosi uderzyli na płaskowyżu Asiago i do 31 stycznia odbili Col del Rosso, Col d'Echele i Monte Valbella, biorąc około 2600 jeńców.
luty
- 24
- Turcy odbijają Trapezunt24 lutego 1918 wojska osmańskie bez walki weszły do Trapezuntu. Po rozpadzie rosyjskiej armii kaukaskiej Turcy odzyskiwali ziemie utracone w 1916 roku.
- Niemcy zajmują Dorpat24 lutego 1918 Niemcy weszli bez walki do Dorpatu (Tartu), uniwersyteckiego miasta Inflant. Tego dnia Estończycy ogłosili w Tallinnie niepodległość.
- Powrót Wolfa24 lutego 1918 rajder Wolf wrócił do Kilonii po 451 dniach w morzu, z 467 jeńcami na pokładzie. Tego dnia jego pryz Igotz Mendi osiadł na mieliźnie pod Skagen.
marzec
- 21
- Kluczowe wydarzeniePoczątek operacji Michael21 marca 1918 po pięciogodzinnym ostrzale i w gęstej mgle trzy armie niemieckie przerwały front brytyjski nad Sommą. Brytyjczycy stracili ponad 38 tys. ludzi.
- Przeprawa przez JordanW nocy z 21 na 22 marca 1918 londyńscy pływacy przeciągnęli liny przez wezbrany Jordan pod Hadżlą. Do 23 marca Brytyjczycy zbudowali pięć mostów na rzece.
- Starcie niszczycieli pod DunkierkąNad ranem 21 marca 1918 alianckie niszczyciele przechwyciły pod Dunkierką niemiecki rajd. Zatopiły dwa torpedowce, ale francuska torpeda trafiła Bothę.
- 24
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Bapaume i Péronne24 marca 1918 Niemcy szli przez pobojowisko znad Sommy. Péronne już mieli, Brytyjczycy nocą oddali Bapaume, a w Dury Pétain zaniepokoił Haiga.
- Walki pod As-Salt24–25 marca 1918 londyńska piechota przełamała słabą obronę u stóp gór Moabu, a wieczorem 25 marca australijscy jeźdźcy bez walki wjechali do As-Saltu.
- 26
- Niemcy zajmują Albert, Chaulnes i Roye26 marca 1918 Niemcy zajęli Roye i Chaulnes na południe od Sommy, a wieczorem wkroczyli do ruin Albert ze słynną „pochyloną Madonną” na wieży bazyliki.
- Walki pod Chan al-Baghdadi26 marca 1918 piechota 15 Dywizji zdobyła tureckie okopy pod Chan al-Baghdadi nad Eufratem, a kawaleria i samochody pancerne zamknęły Turkom drogę odwrotu.
- 27
- Kluczowe wydarzenieWalki pod Rosières27 marca 1918 sześć wyczerpanych dywizji brytyjskiego XIX Korpusu odpierało przed Rosières natarcie jedenastu niemieckich na drodze do Amiens.
- Niemcy zajmują Montdidier27 marca 1918 francuskie korpusy na styku z Brytyjczykami cofnęły się, a niemiecka 18 Armia bez walki weszła do Montdidier, na południe od Amiens.
- Atak na Amman27–30 marca 1918 jeźdźcy z Australii i Nowej Zelandii, Brygada Wielbłądzia i londyńska piechota szturmowali Amman. W deszczu i błocie nie zdobyli miasta.
- 28
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki atak pod Arras28 marca 1918 Niemcy uderzyli pod Arras w operacji Mars. Brytyjska obrona wytrzymała, a wieczorem Ludendorff odwołał natarcie i zwrócił się ku Amiens.
- Brytyjczycy zajmują Anę28 marca 1918 brytyjskie samochody pancerne bez walki wjechały do Any nad Eufratem, a za miastem odbiły dwóch oficerów wziętych przez Turków do niewoli.
kwiecień
- 03
- Niemcy lądują w Hanko3 kwietnia 1918 niemiecka Dywizja Bałtycka von der Goltza, około 9500 ludzi z Gdańska, wylądowała w Hanko. Czerwona Finlandia zaczęła się sypać.
- Niemcy zajmują JekaterynosławNa początku kwietnia 1918 bolszewicy opuścili Jekaterynosław nad Dnieprem, a do miasta weszły wojska niemieckie. Przed nimi otwierała się droga do Donbasu.
- 04
- Kluczowe wydarzenieWalki nad Avre4 kwietnia 1918 w deszczu Niemcy uderzyli na Amiens. Pod wieczór stanęli pod Villers-Bretonneux, ale kontratak Australijczyków odrzucił ich od miasteczka.
- Zatopienie brytyjskich okrętów podwodnych w HelsinkachNa początku kwietnia 1918 Brytyjczycy zatopili pod Helsinkami siedem swoich okrętów podwodnych z Bałtyku, by nie wpadły w ręce Niemców lądujących w Finlandii.
- 05
- Kluczowe wydarzenieWalki nad Ancre5 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli nad Ancre. Australijczycy pod Dernancourt stracili nasyp, ale utrzymali grzbiet. Wieczorem Ludendorff przerwał operację Michael.
- Desant we Władywostoku5 kwietnia 1918 po zabójstwie Japończyka japońscy marynarze zeszli na ląd we Władywostoku, a po nich Brytyjczycy. Był to pierwszy krok interwencji na Syberii.
- Turcy odbijają WanNa początku kwietnia 1918 wojska osmańskie wróciły do zrujnowanego Wanu, który od 1915 roku był w rękach Rosjan i Ormian. Ormianie odeszli z miasta wcześniej.
- Turcy zajmują Sarykamysz5 kwietnia 1918 Turcy odzyskali Sarykamysz, miejsce klęski Envera z przełomu 1914 i 1915 roku. W nocy Ormianie opuścili miasto w obawie przed okrążeniem.
- 10
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają Messines10 kwietnia 1918 niemiecka 4 Armia uderzyła we mgle na północ od Armentières i zdobyła Messines. Wieczorem Południowoafrykańczycy na chwilę odbili wieś.
- Ostrzał Monrowii10 kwietnia 1918 niemiecki krążownik podwodny U-154 ostrzelał Monrowię. Zniszczył francuską stację radiową, wcześniej zatopił jedyny okręt Liberii.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Hazebrouck12 kwietnia 1918 niemiecka 6 Armia ruszyła na węzeł Hazebrouck. Przełamała front pod Pacaut i Doulieu, ale Gwardia i 5 Dywizja zatrzymały ją przed lasem Nieppe.
- Ostatni nalot sterowców z ofiaramiW nocy z 12 na 13 kwietnia 1918 pięć niemieckich sterowców zbombardowało środkową Anglię. W Wigan zginęło 7 osób. Był to ostatni nalot sterowców z ofiarami.
- 13
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Bailleul13 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza między Bailleul a Neuve-Église. Brytyjczycy oddali wysunięty łuk, ale utrzymali grzbiet Ravelsberg.
- Niemcy zajmują Helsinki12–13 kwietnia 1918 Dywizja Bałtycka po walkach ulicznych zdobyła czerwone Helsinki. Biały rząd ogłosił, że Niemcy przybyli do Finlandii na jego prośbę.
- 15
- Niemcy zdobywają Bailleul15 kwietnia 1918 Niemcy zdobyli grzbiet Ravelsberg na wschód od Bailleul. W nocy Brytyjczycy opuścili miasto, które w kolejnych miesiącach legło w gruzach.
- Koniec bitwy pod Hazebrouck15 kwietnia 1918 front przed Hazebrouck ustabilizował się na skraju lasu Nieppe. Niemieckie próby ataku na 5 Dywizję i Australijczyków rozbił ogień artylerii.
- Drugi rajd na Kattegat15 kwietnia 1918 brytyjskie lekkie siły znów wdarły się w Kattegat i zatopiły dziesięć niemieckich uzbrojonych trawlerów. Ich załogi uratowano.
- 19
- Niemcy wkraczają na Krym18–19 kwietnia 1918 wojska niemieckie przełamały obronę czerwonych na Przesmyku Perekopskim i weszły na Krym. Celem był Sewastopol i Flota Czarnomorska.
- Koniec pierwszej bitwy o wzgórze Kemmel19 kwietnia 1918 obronę wzgórza Kemmel przejęła francuska 28 Dywizja. Niemcy przerwali natarcie na Belgów i zaczęli szykować nowy, metodyczny szturm.
- 25
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zdobywają wzgórze Kemmel25 kwietnia 1918 po ostrzale gazowym Alpenkorps w nieco ponad godzinę zdobył broniony przez Francuzów Kemmelberg. Brytyjczycy utrzymali skrzydło pod Ypres.
- Turcy zajmują Kars25 kwietnia 1918 Ormianie na rozkaz z Tyflisu oddali Turkom bez walki twierdzę Kars, z jej działami i zapasami. Rosja zdobyła ją w 1877 roku.
- 29
- Kluczowe wydarzenieWalki o Scherpenberg29 kwietnia 1918 Niemcy uderzyli na wzgórza Scherpenberg i Mont Rouge. Francuzi i Brytyjczycy odparli atak, a wieczorem Ludendorff wstrzymał ofensywę.
- Biali zajmują Wyborg29 kwietnia 1918 biali zdobyli Wyborg, ostatnią stolicę czerwonej Finlandii. Po zdobyciu miasta rozstrzelali setki jeńców i kilkuset Rosjan.
maj
- 07
- Brytyjczycy zajmują Kirkuk7 maja 1918 Brytyjczycy weszli bez walki do Kirkuku, który Turcy opuścili nocą. Brak zaopatrzenia sprawił, że do 24 maja wycofali się z miasta.
- Koniec wojny domowej w FinlandiiNa początku maja 1918 biali zajęli Kotkę i Haminę, a ostatni czerwoni złożyli broń nad Kymijoki. Wojna domowa w Finlandii dobiegła końca.
- 15
- Ostrzał St Kildy15 maja 1918 niemiecki okręt podwodny U-90 ostrzelał St Kildę, najdalej wysunięty archipelag Hebrydów. Zniszczył stację radiową Royal Navy. Nikt nie zginął.
- Turcy zajmują Aleksandropol15 maja 1918 Turcy bez czekania na odpowiedź na ultimatum przeszli Arpaçay i zajęli Aleksandropol. Ormianie cofnęli się ku Erywaniowi i Karakilisie.
- 19
- Ostatni nalot na LondynW nocy 19 maja 1918 ponad 40 niemieckich bombowców zaatakowało Londyn. Zginęło 49 osób, Niemcy stracili siedem maszyn. Był to ich ostatni nalot na Anglię.
- Nalot na ÉtaplesW nocy 19 maja 1918 Niemcy zbombardowali most kolejowy w Étaples. Bomby spadły na szpitale i obozy, zginęły 182 osoby, w tym kanadyjska pielęgniarka.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy nad Aisne27 maja 1918 po ostrzale ponad tysiąca baterii Niemcy zdobyli w kilka godzin Chemin des Dames, rozbili IX Korpus brytyjski, przeszli Aisne i doszli do Vesle.
- Niemcy ponownie zajmują Craonne27 maja 1918 o świcie Niemcy zdobyli płaskowyż Californie i ruiny Craonne, bronione przez Brytyjczyków. Sprzymierzeni trzymali wieś od maja 1917.
- 29
- Niemcy ponownie zajmują Soissons29 maja 1918 Niemcy zajęli Soissons nad Aisne. Ich oddziały weszły do miasta już poprzedniego wieczoru, ale zostały wycofane. Okupacja trwała do sierpnia.
- Niemcy zajmują Fère-en-Tardenois29 maja 1918 Niemcy zajęli Fère-en-Tardenois, węzeł kolejowy i ośrodek zaopatrzenia francuskiej 6 Armii. Clemenceau omal nie wpadł tam w ich ręce.
czerwiec
- 06
- Koniec trzeciej bitwy nad Aisne6 czerwca 1918 Brytyjczycy odbili wzgórze pod Bligny, a niemiecka ofensywa nad Aisne wygasła. Niemcy stali nad Marną, ale w ciasnym, trudnym do obrony występie.
- Zatonięcie „Koningin Regentes”6 czerwca 1918 na Morzu Północnym storpedowano holenderski statek szpitalny Koningin Regentes, który woził jeńców na wymianę. Zginęło 7 marynarzy.
- Amerykanie atakują w lesie Belleau6 czerwca 1918 amerykańska piechota morska zdobyła wzgórze 142 i Bouresches i wdarła się do lasu Belleau. Brygada straciła tego dnia ponad tysiąc ludzi.
- 07
- Brytyjczycy w Kiemi7 czerwca 1918 na wieść o marszu fińskich białych na Kiem nad Morzem Białym generał Poole wysłał tam piechotę morską i Serbów. Zajęli miasto bez walki.
- Czechosłowacy zajmują Omsk7 czerwca 1918 rada bolszewicka uciekła z Omska parowcem po Irtyszu. Miasto przejęli rosyjscy antybolszewicy, a dzień później wjechały pociągi Czechosłowaków.
- 14
- Koniec bitwy nad MatzW połowie czerwca 1918 wygasła bitwa nad Matz. Po kontrataku Mangina z 11 czerwca Niemcy przerwali natarcie, nie dochodząc do Compiègne.
- Turcy ponownie zajmują TebrizW czerwcu 1918 wojska osmańskie po raz drugi w tej wojnie weszły do Tebrizu. Turecki komunikat z 14 czerwca uzasadniał to osłoną skrzydła frontu kaukaskiego.
lipiec
- 20
- Niemcy wycofują się za MarnęW nocy z 19 na 20 lipca 1918 Niemcy opuścili przyczółek na południowym brzegu Marny, zdobyty 15 lipca. Rano Francuzi zastali przed sobą pusty teren.
- Ostatni nalot samolotów na Wielką Brytanię20 lipca 1918 niemiecki samolot pojawił się na krótko nad Deal w Kent i nie zrzucił bomb. Był to ostatni lot niemieckiego samolotu nad Anglię w tej wojnie.
- Obrona Rasztu20 lipca 1918 około 2500 dżangalijczyków Kuczika Chana zaatakowało Brytyjczyków w Raszcie. Żołnierze z Hampshire i Gurkhowie odparli natarcie.
sierpień
- 02
- Alianci odbijają Soissons2 sierpnia 1918 Niemcy opuścili Soissons i wysadzili mosty na Aisne, a Francuzi weszli do spalonego miasta. Tak skończyła się bitwa w Soissonnais i nad Ourcq.
- Alianci w Archangielsku2 sierpnia 1918 spiskowcy obalili władzę bolszewików w Archangielsku, a do miasta wpłynęły okręty generała Poole'a. Powstał rząd Nikołaja Czajkowskiego.
- 03
- Brytyjczycy lądują we Władywostoku3 sierpnia 1918 do Władywostoku przypłynął z Hongkongu 25 Batalion Pułku Middlesex. Był to pierwszy sojuszniczy oddział lądowy interwencji na Syberii.
- Zatopienie „Warildy”3 sierpnia 1918 UC-49 storpedował na kanale La Manche transportowiec sanitarny Warilda, płynący z rannymi z Hawru. Zginęło 123 ludzi.
- 07
- Koniec drugiej bitwy nad Marną6 sierpnia 1918 Pétain wstrzymał natarcia na niemiecką pozycję za Vesle, a 7 sierpnia ogłosił armii zwycięstwo. Amerykanie walczyli jeszcze o Fismette.
- Zatopienie „Dupetit-Thouars”7 sierpnia 1918 U-62 storpedował na Atlantyku francuski krążownik pancerny Dupetit-Thouars, eskortujący konwój z Nowego Jorku. Zginęło kilkunastu marynarzy.
- Czechosłowacy zajmują Kazań7 sierpnia 1918 oddział Władimira Kappela i Czechosłowacy po dwudniowych walkach opanowali Kazań, zdobywając ponad połowę rosyjskiej rezerwy złota.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Amiens8 sierpnia 1918 we mgle Kanadyjczycy, Australijczycy i czołgi przełamali front pod Amiens, biorąc ponad 15 tysięcy jeńców. Ludendorff nazwał to „czarnym dniem”.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Montdidier8 sierpnia 1918 obok Brytyjczyków pod Amiens uderzyła francuska 1 Armia Debeneya. Zdobyła Moreuil i przeszła Avre, ale nie doszła do Arvillers.
- 11
- Koniec bitwy pod Amiens11 sierpnia 1918 Haig wstrzymał natarcie pod Amiens, które utknęło na starych okopach z 1916 roku. W Avesnes Ludendorff zaproponował dymisję.
- Zniszczenie L 5311 sierpnia 1918 koło Terschelling Camel wystartowany z barki holowanej przez niszczyciel zestrzelił L 53, ostatni zeppelin zestrzelony w tej wojnie.
- Japończycy we Władywostoku11 sierpnia 1918 we Władywostoku zaczęła lądować japońska 12 Dywizja. Japonia obiecała do 12 tysięcy żołnierzy, a do listopada wysłała ponad 70 tysięcy.
- 15
- Koniec bitwy pod Montdidier15 sierpnia 1918 Haig przekonał Focha, by nie atakować frontalnie Roye. Francuska 1 Armia odwołała natarcie i wróciła pod rozkazy Pétaina.
- Bitwa pod BajramałyW połowie sierpnia 1918 bolszewicy rozbili pod Bajramały wojska rządu zakaspijskiego. Ich odwrót osłaniały indyjskie karabiny maszynowe.
- 18
- Kluczowe wydarzenieZdobycie grzbietu Outtersteene18 sierpnia 1918 w południe szkocka 9 Dywizja zaskoczyła Niemców pod Bailleul i zdobyła grzbiet Outtersteene. Zaczęło się wyzwalanie klinu nad Lys.
- Bolszewicy zajmują MerwW sierpniu 1918 bolszewicy z Taszkentu odebrali rządowi zakaspijskiemu Merw i jego oazę. Aszchabad stracił główne źródło żywności.
- 22
- Brytyjczycy odbijają Albert22 sierpnia 1918 brytyjska 18 Dywizja sforsowała Ancre i odbiła ruiny Albert, a III Korpus zlikwidował niemiecki występ między Sommą a Ancre.
- Austriacka kontrofensywa w Albanii22 sierpnia 1918 wojska Pflanzera-Baltina uderzyły na Włochów w Albanii. Wzmocniony Korpus Wschodni przełamał front w środku, między Fier a Beratem.
- 26
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Scarpe26 sierpnia 1918 o trzeciej w nocy Kanadyjczycy uderzyli na wschód od Arras i przed ósmą rano odbili Monchy-le-Preux. Ofensywa aliantów objęła front 1 Armii.
- Austriacy odbijają BeratPod koniec sierpnia 1918 Austriacy odzyskali Fier i Berat, a Włosi cofnęli się na wzgórza Malakastry. Dalszy marsz zatrzymały brak zaopatrzenia i malaria.
- Początek obrony Baku26 sierpnia 1918 Turcy zdobyli Błotny Wulkan pod Baku. Kompania z North Staffordshire walczyła bez wsparcia Ormian i straciła ponad połowę ludzi.
- 29
- Nowozelandczycy odbijają Bapaume29 sierpnia 1918 Niemcy nocą opuścili Bapaume, którego od kilku dni bronili przed 3 Armią. Rano weszły do niego patrole Dywizji Nowozelandzkiej.
- Francuzi odbijają Noyon29 sierpnia 1918 francuska 3 Armia Humberta odbiła Noyon, stracone w marcu. Tego dnia Francuzi zakończyli drugą bitwę pod Noyon i trzecią bitwę w Pikardii.
- 30
- Koniec bitwy nad Scarpe30 sierpnia 1918 Kanadyjczycy zdobyli resztę linii Fresnes–Rouvroy pod Vis-en-Artois. Horne i Currie odłożyli szturm na linię Drocourt–Quéant do 2 września.
- Brytyjczycy odbijają Bailleul30 sierpnia 1918 brytyjskie patrole weszły do opuszczonego przez Niemców Bailleul. Miasto, stracone w kwietniu, leżało w gruzach. Niemcy cofali się znad Lys.
- 31
- Niemcy opuszczają Kemmel31 sierpnia 1918 wojska brytyjskiej 2 Armii zajęły opuszczone przez Niemców wzgórze Kemmel, zdobyte przez nich w kwietniu. U jego stóp walczyli Amerykanie.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Bapaume31 sierpnia 1918 Australijczycy uderzyli na Mont Saint-Quentin nad Péronne, a 3 Armia odpierała kontrataki za Bapaume. Zaczęła się druga bitwa pod Bapaume.
wrzesień
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Saint-Mihiel12 września 1918 amerykańska 1 Armia Pershinga uderzyła na niemiecki występ Saint-Mihiel. W deszczu przeszła przez zasieki i posunęła się o około 8 km.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Havrincourt12 września 1918 3 Armia Bynga zdobyła Havrincourt i Trescault przed Linią Hindenburga, a Nowozelandczycy bili się z elitarną Dywizją Strzelców.
- Walki pod CzamowemW połowie września 1918 Brytyjczycy, wspierani przez flotyllę rzeczną, wyparli bolszewików z Czamowa nad Dwiną. Monitor M25 unieszkodliwił czerwony parowiec.
- 15
- Początek bitwy pod Dobrym Polem15 września 1918 Serbowie i Francuzi zdobyli górski grzbiet Dobro Pole–Sokol–Vetrenik w Macedonii, a 16 września drugą pozycję Bułgarów na Kozjaku.
- Upadek BakuW nocy z 14 na 15 września 1918 Brytyjczycy odpłynęli z Baku, a do miasta weszła Kaukaska Armia Islamu. Zdobyciu Baku towarzyszyła rzeź Ormian.
- 16
- Koniec bitwy pod Saint-Mihiel16 września 1918 zakończyła się bitwa pod Saint-Mihiel. Amerykanie umocnili się na linii Haudiomont–Vandières, a ich dywizje ruszały już nad Mozę i Argonny.
- Ostatni nalot na ParyżW nocy z 15 na 16 września 1918 niemieckie bombowce po raz ostatni zaatakowały Paryż. Bomby spadły na północne i wschodnie dzielnice oraz przedmieścia.
- Zatonięcie „Glattona”16 września 1918 w porcie Dover wybuchł pożar komory amunicyjnej monitora „Glatton”. By ocalić miasto, Brytyjczycy zatopili okręt własnymi torpedami.
- 18
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Épehy18 września 1918 w deszczu i mgle Brytyjczycy i Australijczycy uderzyli na przedpole Linii Hindenburga. Wzięli ponad 9 tysięcy jeńców i zdobyli Épehy.
- Japończycy zajmują Błagowieszczeńsk18 września 1918 kozacy amurscy i oddział japoński przeprawili się przez Amur i bez walki zajęli Błagowieszczeńsk. Władza radziecka nad Amurem upadła.
- Początek bitwy pod Dojranem18 września 1918 Brytyjczycy i Grecy uderzyli na bułgarskie umocnienia nad jeziorem Dojran. Grecy zdobyli przednią linię, ale główne natarcie się załamało.
- 23
- Zajęcie Hajfy i Akki23 września 1918 indyjscy lansjerzy z Dźodhpuru i Majsuru zdobyli szarżą Hajfę, a Akka padła niemal bez walki. Za Jordanem Nowozelandczycy zajęli As-Salt.
- Francuzi zajmują Prilep23 września 1918 francuska kawaleria wjechała do Prilepu, porzuconego przez Bułgarów i Niemców. Prawe skrzydło 11 Armii cofało się ku Skopje.
- 25
- Serbowie odbijają Sztip i Wełes25 września 1918 serbska kawaleria weszła do opuszczonego przez Bułgarów Sztipu, a 26 września serbska 1 Armia zajęła Wełes nad Wardarem.
- Zajęcie Ammanu25 września 1918 jeźdźcy z Nowej Zelandii i Australii zdobyli Amman i przecięli Kolej Hidżaską. Tego dnia skończyły się bitwy pod Megiddo.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Kanał Saint-Quentin29 września 1918 brytyjska 46 Dywizja przeszła we mgle Kanał Saint-Quentin, a Amerykanie i Australijczycy szturmowali Linię Hindenburga nad tunelem Bellicourt.
- Alianci odbijają Passchendaele29 września 1918 Belgowie umocnili się na odbitym grzbiecie Passchendaele, wzięli Moorslede i odzyskali Diksmuide, utracone w listopadzie 1914 roku.
- Kapitulacja garnizonu Ma’anu29 września 1918 pod Zizą na południe od Ammanu turecki garnizon z Ma’anu, otoczony przez Beduinów, poddał się australijskiej lekkiej kawalerii.
- Lettow-Vorbeck wraca za RovumęPod koniec września 1918 oddziały Lettow-Vorbecka przekroczyły Rovumę i po dziesięciu miesiącach w Mozambiku wróciły do Niemieckiej Afryki Wschodniej.
październik
- 01
- Koniec bitwy o Kanał du Nord1 października 1918 Kanadyjczycy ostatni raz zaatakowali na północ od Cambrai. Zyskali 1,5 km i wzgórze nad miastem, po czym Horne wstrzymał natarcie.
- Francuzi odbijają Saint-Quentin1 października 1918 francuska 1 Armia Debeneya weszła do Saint-Quentin, opuszczonego przez Niemców. Z miasta, wysiedlonego w 1917 roku, zostały ruiny.
- Zajęcie Damaszku1 października 1918 australijscy jeźdźcy przegalopowali przez Damaszek, a za nimi weszli Arabowie Fajsala z Lawrence'em. Skończyło się 400 lat rządów Turków.
- Zapora w Cieśninie OtrantoBrytyjska chronologia notuje 1 października 1918 ustanowienie stałej zapory z sieci minowych w Cieśninie Otranto. Miała zamknąć U-Bootom wyjście z Adriatyku.
- 02
- Koniec piątej bitwy pod Ypres2 października 1918 natarcia Belgów, Francuzów i Brytyjczyków we Flandrii nic nie dały. Wieczorem Plumer kazał 2 Armii okopać się i czekać na artylerię.
- Koniec bitwy o Kanał Saint-Quentin1–2 października 1918 brytyjska 4 Armia zdobyła Joncourt i resztę Linii Hindenburga pod Bony, wdarła się w linię Beaurevoir, ale nie utrzymała Sequehart.
- Bombardowanie Durrës2 października 1918 włoskie i brytyjskie krążowniki ostrzelały Durrës, bazę Austriaków w Albanii. Okręt podwodny U-31 storpedował brytyjski krążownik Weymouth.
- 03
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o linię Beaurevoir3 października 1918 Brytyjczycy i Australijczycy przełamali linię Beaurevoir, ostatnią pozycję Linii Hindenburga. Montbrehain zdobyto, ale Niemcy je odbili.
- Brytyjczycy ponownie odbijają ArmentièresNa początku października 1918 Niemcy opuścili Armentières, zdobyte w kwietniu nad Lys. Brytyjczycy wrócili do miasta, z którego zostały ruiny.
- Starcie nad jeziorem PiaozieroNa początku października 1918 czerwoni Finowie z Legionu Murmańskiego rozbili nad jeziorem Piaoziero w Karelii ostatni oddział białych Finów.
- Brytyjczycy zajmują Lens3 października 1918 Brytyjczycy weszli do opuszczonego przez Niemców Lens. Po czterech latach okupacji z górniczego miasta zostało pole gruzów.
- Włosi odbijają Berat3 października 1918 Włosi, ścigając cofających się Austriaków, ponownie zajęli Berat w Albanii. Nieprzyjaciel uchodził na północ, paląc magazyny.
- 05
- Koniec bitwy o linię Beaurevoir5 października 1918 Australijczycy zdobyli Montbrehain w swojej ostatniej bitwie tej wojny, a Brytyjczycy wieczorem weszli do Beaurevoir.
- Serbowie odbijają VranjeNa początku października 1918 serbska 1 Armia odrzuciła austro-węgierską 9 Dywizję i odzyskała Vranje, pierwsze duże miasto w dolinie Morawy.
- 06
- Zajęcie Sydonu6 października 1918 czołówka indyjskiej 7 Dywizji, idącej wybrzeżem z Hajfy na Bejrut, weszła do Sydonu. Zaopatrzenie dowożono jej morzem.
- Zatonięcie „Otranto”6 października 1918 u Islay transportowiec Kashmir staranował w sztormie Otranto, wiozący amerykańskich żołnierzy. Zginęło około 470 ludzi.
- 07
- Francuzi zajmują Bejrut7 października 1918 francuskie okręty weszły do portu w Bejrucie, gdzie od kilku dni powiewała flaga arabska. Dzień później przyszła brytyjska piechota.
- Włosi zajmują Elbasan7 października 1918 po południu wojska włoskie, idące od Beratu doliną Devollu, weszły do Elbasanu. Austriacy cofali się z Albanii na północ.
- 10
- Zatopienie „Leinstera”10 października 1918 UB-123 zatopił u wejścia do Zatoki Dublińskiej statek pocztowy Leinster. Zginęło ponad 500 osób, najwięcej w dziejach Morza Irlandzkiego.
- Francuzi odbijają PrisztinęW październiku 1918 francusko-grecki oddział gen. Tranié ruszył ze Skopje przez Kačanik na Kosowe Pole i zajął Prisztinę, opuszczoną przez Austriaków.
- 13
- Francuzi odbijają Laon13 października 1918 francuska 10 Armia weszła do Laon, a 1 Armia do La Fère. Oba miasta były w rękach niemieckich od pierwszych dni września 1914.
- Zajęcie Trypolisu13 października 1918 brytyjska jazda i samochody pancerne bez walki zajęły Trypolis w Libanie. Port miał zaopatrywać pościg w głąb Syrii.
- 14
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Kortrijk14 października 1918 Belgowie, Brytyjczycy i Francuzi ponownie uderzyli we Flandrii. Przełamali ostatnią niemiecką pozycję i odbili Roeselare.
- Włosi zajmują Durrës14 października 1918 rano włoska piechota weszła do Durrës, opuszczonego przez Austriaków. Tego samego dnia Włosi zajęli Tiranę.
- Francuzi ponownie zdobywają Craonne14 października 1918 francuski 320 Pułk Piechoty wyzwolił według źródeł francuskich ruiny Craonne. Niemcy oddali grzbiet Chemin des Dames bez walki.
- Bitwa pod Duszakiem14 października 1918 Pendżabczycy i indyjscy kawalerzyści zdobyli stację Duszak w Zakaspiu. Ponieśli ciężkie straty, ale bolszewicy wkrótce się cofnęli.
- 15
- Koniec bitwy w Szampanii i Argonnach15 października 1918 zakończyła się według francuskiej nomenklatury bitwa w Szampanii i Argonnach. 4 Armia Gouraud doszła do Aisne, a Amerykanie walczyli dalej.
- Alianci zajmują Menen15 października 1918 Brytyjczycy weszli do opuszczonego przez Niemców Menen nad Leie, a pod Comines przeprawili się przez rzekę na jej południowy brzeg.
- Zajęcie HomsuW połowie października 1918 brytyjska 5 Dywizja Kawalerii i Arabowie Fajsala zajęli opuszczony przez Turków Homs. Otworzyła się droga na Aleppo.
- 17
- Alianci odbijają Lille i Ostendę17 października 1918 Niemcy oddali bez walki Ostendę, Douai i Lille. Po czterech latach okupacji wolne były belgijski port i największe miasto północy Francji.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Selle17 października 1918 brytyjska 4 Armia z dwiema dywizjami amerykańskimi sforsowała we mgle rzekę Selle i do wieczora odbiła Le Cateau.
- 25
- Koniec bitwy nad Selle25 października 1918 zakończyła się bitwa nad Selle. Brytyjczycy stanęli nad Kanałem Sambra–Oise i pod lasem Mormal, biorąc około 20 tysięcy jeńców.
- Brytyjczycy ponownie zajmują Kirkuk25 października 1918 Turcy o zmroku opuścili Kirkuk, a kolumna generała Lewina weszła do miasta po ciemku. Brytyjczycy wrócili tam pięć miesięcy po odwrocie.
listopad
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Valenciennes1 listopada 1918 Kanadyjczycy zdobyli w niecałą godzinę wzgórze Mont Houy pod Valenciennes, wsparci ogniem, jakiego nie miała żadna inna brygada.
- Serbowie ponownie odbijają Belgrad1 listopada 1918 serbska 1 Armia wkroczyła do Belgradu, który ostatnie wojska państw centralnych opuściły tego dnia za Sawą i Dunajem, wysadzając mosty.
- Brytyjczycy zajmują Merw1 listopada 1918 wojska rządu zakaspijskiego i oddział indyjski weszli do Merwu, opuszczonego przez bolszewików po klęsce pod Duszakiem.
- Atak na Fife1 listopada 1918 kolumna Lettow-Vorbecka uderzyła na brytyjską placówkę Fife w Rodezji Północnej. Okopana załoga się utrzymała i 2 listopada Niemcy odeszli.
- Zatopienie „Viribus Unitis”1 listopada 1918 dwaj Włosi podłożyli w Puli minę pod drednot Viribus Unitis, przekazany dzień wcześniej Państwu SHS. Zginął admirał Vuković i setki marynarzy.
- Początek walk o LwówW nocy na 1 listopada 1918 ukraińscy żołnierze opanowali Lwów i ogłosili go stolicą państwa ukraińskiego. Jeszcze tego dnia polscy mieszkańcy chwycili za broń.
- 03
- Zajęcie Valenciennes2 listopada 1918 Kanadyjczycy oczyścili z Niemców Valenciennes, a 3 listopada Niemcy porzucili linię Skaldy. Okupacja trwała ponad cztery lata.
- Włosi zajmują Triest3 listopada 1918 po południu w Trieście przybił włoski niszczyciel Audace. Generał Petitti di Roreto objął miasto w posiadanie w imieniu króla Włoch.
- 04
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Sambrą4 listopada 1918 Brytyjczycy przeszli we mgle Kanał Sambra–Oise i las Mormal, a Nowozelandczycy zdobyli Le Quesnoy. Pod Ors zginął poeta Wilfred Owen.
- Koniec bitwy pod Vittorio Veneto4 listopada 1918 o 15.00 na froncie włoskim zamilkła broń. Przed tą godziną alianci przeszli Tagliamento, a całe dywizje austro-węgierskie szły do niewoli.
- Włosi zajmują Bar4 listopada 1918 włoska marynarka wojenna zajęła Bar (Antivari), czarnogórski port opuszczony przez wojska austro-węgierskie w ostatnich dniach wojny.
- Brytyjczycy zajmują Mosul3 listopada 1918, już po rozejmie z Turcją, brytyjska kawaleria stanęła w Mosulu. Ali Ihsan Pasza protestował, ale do 10 listopada Turcy opuścili miasto.
- 06
- Francuzi zajmują Rethel6 listopada 1918 Francuzi weszli do zrujnowanego Rethel nad Aisne. Niemcy, zagrożeni na całym froncie, cofali się już ku Mozie.
- Amerykanie pod Sedanem6–7 listopada 1918 Amerykanie w wyścigu do Sedanu wyszli na wzgórza nad miastem i odcięli Niemcom kolej. Do samego Sedanu Foch posłał jednak Francuzów.
- 09
- Zajęcie Aleksandretty9 listopada 1918 brytyjskie i francuskie okręty weszły do zatoki Aleksandretty. Mustafa Kemal chciał bronić portu, ale rząd w Konstantynopolu kazał mu ustąpić.
- Lettow-Vorbeck zajmuje Kasamę9 listopada 1918 czołówka Lettow-Vorbecka zajęła opuszczoną Kasamę w Rodezji Północnej. Niemcy szli dalej na południe ku składom nad rzeką Chambeshi.
- Zatopienie „Britannii”9 listopada 1918 UB-50 storpedował u wejścia do Cieśniny Gibraltarskiej pancernik Britannia. Zginęło około 50 marynarzy, ponad 700 ocalało.
- 10
- Francuzi odbijają MézièresNa dzień przed rozejmem Francuzi odzyskali Mézières nad Mozą, przez lata ważny ośrodek niemieckiego dowództwa. Nad rzeką walczono do 11 listopada.
- Belgowie odbijają Gandawę10 listopada 1918 Niemcy opuścili Gandawę, a do miasta weszli Belgowie. Okupacja stolicy Flandrii Wschodniej, trwająca od 1914 roku, dobiegła końca.
- Rumunia wraca do wojny10 listopada 1918 francuskie bataliony przeprawiły się przez Dunaj pod Ruse, a król Ferdynand wezwał Rumunów, by znów chwycili za broń przeciw Niemcom.
- Zatopienie HMS Ascot10 listopada 1918 UB-67 storpedował u wysp Farne trałowiec Ascot. Zginęła cała załoga, ponad 50 ludzi. Był to ostatni okręt Royal Navy zatopiony przez wroga.
grudzień
- 18
- Niemcy opuszczają Dorpat18 grudnia 1918 Niemcy wycofali się z Dorpatu (Tartu). Kilka dni później Estończycy oddali miasto bez walki i weszła do niego Armia Czerwona.
- Francuzi lądują w Odessie18 grudnia 1918 w Odessie lądowała francuska dywizja generała Boriusa. Na żądanie Francuzów wojska Dyrektoriatu zaczęły opuszczać miasto.
- 30
- Alianci zajmują Kodysz30 grudnia 1918 Amerykanie z 339 pułku piechoty, wsparci kanadyjską artylerią, odbili od bolszewików wieś Kodysz na froncie na południe od Archangielska.
- Doniesienia o zajęciu BirskaBrytyjska chronologia notuje 30 grudnia 1918 zajęcie Birska przez wojska Kołczaka. Rosyjskie źródła tego nie potwierdzają; biali wzięli miasto wiosną 1919.