Czarnogórcy zajmują San Giovanni di Medua

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 26 czerwca 1915 roku, że wojska czarnogórskie zajęły albański port San Giovanni di Medua, dziś Shëngjin. Część opracowań datuje zajęcie portu na 27 czerwca, ten sam dzień, w którym Czarnogórcy weszli do Szkodry, głównego miasta północnej Albanii. Niewielka przystań w pobliżu ujścia Drinu, w pobliżu Lezhy, była portem Szkodry i jej oknem na Adriatyk. Opanowując ją, król Mikołaj I zyskał kontrolę nad całym północnoalbańskim wybrzeżem aż po Drin.

Stary cel

Czarnogóra od dawna chciała mieć Szkodrę. W pierwszej wojnie bałkańskiej jej wojska po wielomiesięcznym, krwawym oblężeniu zdobyły miasto w kwietniu 1913 roku, ale pod naciskiem wielkich mocarstw musiały je już w maju oddać. Szkodra przypadła nowemu państwu albańskiemu, a do wybuchu wielkiej wojny zarządzał nią międzynarodowy oddział mocarstw. Gdy w 1914 roku książę Wilhelm zu Wied opuścił Albanię, kraj pogrążył się w chaosie. W Durrës rządził Esad Pasza Toptani, środek kraju opanowali powstańcy, na południu stali Grecy, a we Wlorze Włosi.

Na początku 1915 roku Ententa odradzała Czarnogórze, Serbii i Grecji wkraczanie do Albanii, by nie zrażać Włoch. Wiosną sytuacja się zmieniła. Włochy przystąpiły do wojny, a Serbia, wezwana na pomoc przez osaczonego w Durrës Esada, na przełomie maja i czerwca wysłała do Albanii wojska, które rozbiły powstańców. Według historyków król Mikołaj, korzystając z zastoju na froncie austriackim, chciał uprzedzić zarówno Serbów, jak i Włochów, by nie zostać wypchniętym z Albanii. Czarnogórska armia nie miała wtedy nawet sztabu naczelnego dowództwa, tylko naczelnego wodza, króla, i szefa jego sztabu, generała Janka Vukoticia. Wojskami, które w czerwcu ruszyły na Szkodrę, dowodził generał Radomir Vešović. Tym razem obyło się bez wielkich walk i ofiar.

Tajne obietnice

Mikołaj miał powody, by sądzić, że alianci w końcu się z tym pogodzą. W tajnym traktacie londyńskim, podpisanym w kwietniu przez Włochy i Ententę, wybrzeże od przylądka Planka w Dalmacji aż po rzekę Drin, z portami Antivari, Ulcinjem i San Giovanni di Medua, przeznaczono dla Chorwacji, Serbii i Czarnogóry. Włochy zobowiązały się nie sprzeciwiać podziałowi północnej i południowej Albanii między Czarnogórę, Serbię i Grecję, jeśli same dostaną Wlorę, a ze środkowej części kraju powstanie małe, neutralne państwo autonomiczne. Całe wybrzeże od okolic Dubrownika po rzekę Wjosę, wraz z Medua i Durrës, miało jednak zostać zneutralizowane, czyli pozbawione umocnień i baz wojennych. Czarnogóra nie była stroną układu, a jego postanowienia pozostawały tajne.

Niechętni sojusznicy

Wkroczenie Czarnogórców do północnej Albanii, podobnie jak serbska wyprawa do środkowej części kraju, spotkało się ze stanowczą dezaprobatą aliantów. Ich zdaniem bałkańscy sojusznicy powinni walczyć z Austro-Węgrami, a nie zajmować ziemie neutralnego kraju, o których losie wielkie mocarstwa chciały rozstrzygnąć same, po wojnie. Mocarstwa wystosowały do Cetyni notę. Mikołaj zapewnił, że podporządkuje się decyzji mocarstw po zakończeniu wojny, ale wojsk nie wycofał. Pod koniec lipca rządy Ententy oświadczyły Czarnogórze, że nie uznają jej okupacji albańskiego terytorium.

Szkodra i San Giovanni di Medua pozostały w rękach Czarnogórców przez pół roku. Port odegrał jeszcze ważną rolę zimą 1915 roku, gdy przez albańskie góry wycofywała się pobita armia serbska, a alianckie statki zabierały stąd uchodźców i żołnierzy. W styczniu 1916 roku Czarnogóra skapitulowała przed Austro-Węgrami, a Szkodrę i Medua zajęli Austriacy.