Esad Pasza tworzy rząd w Durrës

Na początku października 1914 roku do Durrës, tymczasowej stolicy Albanii, wkroczył Esad Pasza Toptani. Zaledwie miesiąc po tym, jak kraj opuścił książę Wilhelm zu Wied, dawny minister wojny wrócił z wygnania i stanął na czele nowego rządu. Brytyjska chronologia wojny notuje utworzenie tego rządu pod 4 października. Według innych źródeł Esad zajął Durrës do 3 października, a jako premier sprawował władzę od 5 października.

Powrót z wygnania

Esad, jeden z najbogatszych posiadaczy ziemskich środkowej Albanii, w maju 1914 roku został oskarżony o spisek przeciw księciu i zmuszony do wyjazdu do Włoch. Po wyjeździe Wieda w kraju zapanował chaos. W Durrës władzę sprawował senat, powołany przez muzułmańskich powstańców, którzy domagali się powrotu zwierzchnictwa sułtana. Esad szukał wsparcia u sąsiadów. We wrześniu, według większości źródeł 17 września, zawarł w Niszu tajne porozumienie z premierem Serbii Nikolą Pašiciem. Serbia obiecała mu pieniądze i broń, licząc, że przyjazny jej władca w Albanii pozwoli jej zyskać dostęp do Adriatyku. Pieniądze dali mu także Włosi.

Z serbską pomocą Esad zebrał w okolicach Dibry kilka tysięcy zbrojnych i ruszył na Durrës. Miasto zajął bez walki. Ogłosił się szefem rządu i naczelnym wodzem armii albańskiej. Jego władza sięgała jednak tylko środkowej części kraju. Północ pozostawała poza jego kontrolą, a na południe, do Epiru Północnego, pod koniec października ponownie wkroczyły wojska greckie.

Między mocarstwami

Rząd Esada był od początku zależny od zagranicy. Serbia i Włochy wspierały go, bo każde z tych państw liczyło na wpływy w Albanii. Pod koniec października Włosi zajęli wyspę Sazan, a w grudniu wylądowali we Wlorze. Wśród Albańczyków Esad miał wielu przeciwników. Muzułmańscy powstańcy, którzy wcześniej walczyli z Wiedem, szybko zwrócili się także przeciwko niemu. W 1915 roku ograniczyli jego władzę niemal do samego Durrës, a ich bunt stłumiła dopiero serbska interwencja w czerwcu.

W 1915 roku Esad związał się ostatecznie z Ententą. Według części źródeł pod koniec tego roku wypowiedział wojnę Austro-Węgrom. Gdy zimą 1915 roku rozbita armia serbska wycofywała się przez Albanię ku wybrzeżu, jego ludzie jej pomagali. W lutym 1916 roku, gdy do Durrës zbliżały się wojska austro-węgierskie, Esad opuścił kraj. Resztę wojny spędził głównie w Salonikach, gdzie utrzymywał namiastkę rządu na wygnaniu. W 1920 roku w Paryżu zastrzelił go młody albański nacjonalista Avni Rustemi.