Koniec bitwy nad Bzurą

Brytyjska chronologia wojny notuje pod datą 17 grudnia 1914 roku koniec bitwy pod Łowiczem i Sannikami, którą w Polsce nazywa się zwykle bitwą nad Bzurą. Datę tę, podobnie jak nazwę, przejęła z niemieckiego urzędowego wykazu bitew. Polska Wikipedia ujmuje te walki szerzej i kończy je 20 grudnia. Niezależnie od przyjętej daty w połowie grudnia skończył się trwający od 30 listopada etap ciężkich walk na północnym skrzydle frontu w Królestwie Polskim. Rosyjska 1 Armia cofnęła się za dolną Bzurę, a niemiecka 9 Armia stanęła przed jej nowymi pozycjami.

Ostatnie dni walk

Rosjanie zdecydowali się na odwrót po utracie Łodzi, którą Niemcy zajęli 6 grudnia. Pod Łowiczem bronili się jednak jeszcze przez ponad tydzień. Według rosyjskiego zbioru dokumentów operacji łódzkiej 1 Armia wycofywała się za Bzurę od 12 do 17 grudnia, a niemieckie korpusy nacierały na jej straże tylne. 15 grudnia I Korpus Rezerwowy generała Kurta von Morgena wszedł bez walki do opuszczonego przez Rosjan Łowicza. Niemiecki komunikat z 16 grudnia donosił o zdobyciu kilku silnych rosyjskich punktów oporu w północnej części Polski i o wzięciu około 3 tysięcy jeńców.

Ostatnie starcia toczyły się na północ od Łowicza, na drogach prowadzących ku Sochaczewowi. Rosyjski komunikat ogłoszony w Piotrogrodzie 17 grudnia przyznawał, że przez cały dzień Niemcy uporczywie atakowali w ogólnym kierunku od Kiernozi na Sochaczew, a rosyjskie oddziały, walcząc w niekorzystnym terenie, pod wieczór „nieco się cofnęły”. Tego samego dnia północne skrzydło 9 Armii doszło do nowych rosyjskich pozycji nad Bzurą. Ciągnęły się one wschodnim brzegiem rzeki od jej ujścia do Wisły przez Sochaczew, a dalej na południe wzdłuż Rawki.

Komunikaty zwycięstwa

W Berlinie i Wiedniu ogłaszano wielki sukces. Niemiecki komunikat z 17 grudnia głosił, że zapowiadana przez Rosjan ofensywa na Śląsk i Poznańskie „całkowicie się załamała”, a armie rosyjskie w całej Polsce po zaciętych walkach czołowych zostały zmuszone do odwrotu. Rozstrzygnięcie w walkach z dwóch poprzednich dni przypisywano pułkom zachodniopruskim i heskim. Austro-węgierski sztab ogłosił tego samego dnia, że opór głównych sił rosyjskich został złamany, a nieprzyjaciel, pobity na południu pod Limanową, a na północy pod Łodzią i nad Bzurą, rozpoczął ogólny odwrót.

Rosjanie przedstawiali to inaczej. W komunikacie z 18 grudnia sztab generalny pisał, że na lewym brzegu Wisły po kilku dniach odpartych niemieckich ataków zapanował niemal całkowity spokój, a w związku z ruchem części wojsk ku Bzurze trzeba było „odpowiednio przegrupować” niektóre armie. Niemiecka prasa szybko uznała to sformułowanie za eufemizm oznaczający odwrót.

Bilans

Feldmarszałek Paul von Hindenburg osiągnął swój cel tylko częściowo. Rosjanie stracili Łódź i Łowicz, a ich marsz na Śląsk został przerwany. Armie rosyjskie nie zostały jednak rozbite i zajęły nową, krótszą linię obrony, zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Warszawy. Niemcy nie zamierzali się na niej zatrzymać. Już następnego dnia ich oddziały zaczęły atakować pozycje nad Bzurą i Rawką, gdzie front miał utknąć na wiele miesięcy.