Początek bitwy nad Bzurą

Brytyjska chronologia wojny notuje pod datą 30 listopada 1914 roku początek bitwy pod Łowiczem i Sannikami. Nazwa i data pochodzą z niemieckiego urzędowego wykazu bitew. Tego dnia lewe skrzydło niemieckiej 9 Armii rozpoczęło natarcie na pozycje rosyjskiej 1 Armii na północ i północny zachód od Łowicza, w rejonie między Wisłą a Bzurą. W polskiej tradycji te walki nazywa się zwykle bitwą nad Bzurą.

Po kryzysie pod Łodzią

Pod koniec listopada bitwa pod Łodzią wciąż była nierozstrzygnięta. Niemcom nie udało się okrążyć rosyjskich armii, a 24 listopada otoczona grupa generała Scheffera z trudem wyrwała się z kotła pod Brzezinami. Rosjanie nadal trzymali Łódź, a ich 1 Armia generała Paula von Rennenkampfa broniła się pod Łowiczem. Dowódca 9 Armii, generał August von Mackensen, nie zamierzał jednak rezygnować.

Na wschód jechały już posiłki. Świeżo mianowany feldmarszałkiem Paul von Hindenburg przekonał w połowie listopada szefa sztabu generalnego Ericha von Falkenhayna, by przysłał mu kilka dywizji z frontu zachodniego, gdzie niemiecka ofensywa pod Ypres właśnie wygasała. 27 listopada w okolice Gostynina dotarła wirtemberska 26 Dywizja, czołówka XIII Korpusu generała Maxa von Fabecka, który jeszcze kilka tygodni wcześniej walczył we Flandrii. Z Prus Wschodnich przysłano 1 Dywizję, która wzmocniła walczący na północny zachód od Łowicza I Korpus Rezerwowy generała Kurta von Morgena.

Natarcie na Łowicz i Sanniki

Według niemieckich wykazów bitew 30 listopada do walki pod Łowiczem weszły 1 Dywizja i 36 Dywizja Rezerwowa z korpusu Morgena. Następnego dnia z 26 Dywizji i heskiej 25 Dywizji Rezerwowej utworzono korpus Fabecka, który uderzył w rejonie Sannik, około 25 kilometrów na północ od Łowicza. Rosyjski zbiór dokumentów operacji łódzkiej opisuje dni od 27 listopada do 2 grudnia jako natarcie 9 Armii niemieckiej w rejonie Łowicza i bitwę rosyjskiej 1 Armii w tym rejonie.

Niemieckie komunikaty z 30 listopada i 1 grudnia donosiły o udanych kontratakach na południe od Wisły i o wzięciu do niewoli łącznie około 14 tysięcy Rosjan oraz zdobyciu 36 dział. Nie podawały jednak, gdzie dokładnie walczono, więc liczby te dotyczą całego frontu w północnej części Królestwa Polskiego, a nie tylko rejonu Łowicza.

Dwie bitwy obok siebie

Przez pierwszy tydzień walki pod Łowiczem toczyły się równolegle z bitwą o Łódź. Zakończyła się ona 6 grudnia, gdy Niemcy weszli do opuszczonego przez Rosjan miasta. Pod Łowiczem walczono dłużej. Rosjanie bronili się zacięcie, a Niemcy posuwali się powoli, od jednej umocnionej wsi do drugiej. Dopiero w połowie grudnia 1 Armia, od początku miesiąca dowodzona już przez generała Aleksandra Litwinowa, opuściła Łowicz i wycofała się za dolną Bzurę. Tam, nad Bzurą i Rawką, kilkadziesiąt kilometrów od Warszawy, front zastygł w okopach aż do lata 1915 roku.