Południowoafrykańczycy zajmują Windhuk

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 13 maja 1915 roku zajęcie Windhuku, stolicy Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej, przez wojska Związku Południowej Afryki. Oficjalna historia południowoafrykańska i relacje uczestników datują to wydarzenie na dzień wcześniej: 12 maja miasto zostało przekazane bez walki premierowi i naczelnemu wodzowi Związku, generałowi Louisowi Bocie. Niektóre opracowania podają nawet 5 maja, ale tego dnia Botha zajął Karibib, a nie stolicę.

Marsz na Karibib

Pod koniec kwietnia Siły Północne Bothy, które od lutego przebijały się ze Swakopmund przez pustynię Namib, ruszyły do decydującego natarcia. 26 kwietnia Niemcy zaatakowali jeszcze pod Trekkopje oddziały osłaniające budowę kolei, ale zostali odparci. Dzień później brygady konne poszły naprzód. Część z nich skręciła przez Otjimbingwe w stronę Okahandży, węzła na linii kolejowej do stolicy, a sam Botha prowadził kolumnę na Karibib. Wkroczył tam 5 maja (według części źródeł już 4 maja), tuż za wycofującymi się Niemcami. W tych samych dniach jego oddziały opanowały stacje kolejowe w Okahandży i okolicy i stanęły w pobliżu Windhuku. Żołnierze, którzy wyprzedzili własne zaopatrzenie, przez kilka dni żyli o głodowych racjach.

Oficjalna historia południowoafrykańska uważała Karibib za klucz do całej kolonii: jego upadek przesądzał los Windhuku i całego obszaru na południe od niego. Niemiecki dowódca, podpułkownik Victor Franke, nie zaryzykował rozstrzygającej bitwy i wycofał wojska na północ, wzdłuż kolei do Otavi i Tsumeb. Gubernator Theodor Seitz przeniósł siedzibę władz do Grootfontein. Według niemieckich opracowań ostatni żołnierze opuścili Windhuk już 1 maja.

Flaga nad ratuszem

Botha spędził kilka dni w Karibibie, który stał się kwaterą główną armii. Po południu 11 maja wyruszył samochodem do Windhuku ze sztabem i eskortą. Noc spędził w Okasise, a następnego dnia przed miastem wyszedł mu na spotkanie burmistrz Windhuku (według zestawień burmistrzów był nim wtedy Peter Müller). Około południa 12 maja Botha wjechał do stolicy. Formalne przejęcie miasta odbyło się przed ratuszem, w obecności tłumu mieszkańców i szpaleru konnych żołnierzy. Podoficer przybocznej straży naczelnego wodza wciągnął na maszt brytyjską flagę, a Botha odczytał proklamację.

Żołnierze otrzymali surowy zakaz grabieży, a domy, w których mieszkały kobiety, oznaczono i otoczono ochroną. Wojskowym gubernatorem miasta Botha mianował pułkownika Hendrika Mentza. Szczególną wagę miała dla zwycięzców wielka stacja radiowa pod miastem, z masztami wysokimi na ponad sto metrów. Przejęcie niemieckich stacji radiowych w kolonii było od początku jednym z celów kampanii, na którym szczególnie zależało brytyjskiej Admiralicji. 14 maja Botha wrócił do Karibibu.

Co dalej

Zajęcie stolicy nie zakończyło wojny w kolonii. Na północy wciąż stały oddziały Frankego, a niemieckie zapasy zgromadzono w okolicach Tsumeb. Południe kolonii było już jednak w rękach Związku: od wybrzeża i od granicy nacierały tam kolumny, które pod koniec kwietnia rozbiły Niemców pod Gibeonem. Kilka dni po upadku Windhuku gubernator Seitz zaproponował Bocie zawieszenie broni i rozmowy, ale do porozumienia nie doszło. Siły Północne potrzebowały kilku tygodni, by odbudować kolej i zgromadzić zapasy przed ostatnią ofensywą na północ.