Włosi zajmują Monfalcone

9 czerwca 1915 roku wojska włoskiej 3 Armii zajęły Monfalcone, austriackie miasteczko przemysłowe nad Zatoką Triesteńską, niedaleko ujścia Soczy. Był to ostatni łatwy sukces Włochów na tym odcinku frontu od przekroczenia granicy 24 maja. Austriacy nie bronili miasta. Wycofali się na wzgórza wznoszące się tuż za nim, na krawędzi płaskowyżu Kras, skąd ich działa przez następne miesiące ostrzeliwały ulice.

Monfalcone należało do austriackiego hrabstwa Gorycji i Gradyski i mieszkała w nim głównie ludność mówiąca po włosku. Od 1908 roku działała tu stocznia Cantiere Navale Triestino, budująca parowce dla triesteńskich armatorów, a obok niej zakłady przemysłowe. Przez miasto biegła linia kolejowa z Triestu do Włoch. Dla Cadorny Monfalcone było bramą do Triestu, oddalonego stąd o niespełna 30 kilometrów wzdłuż wybrzeża.

Pod krawędzią Krasu

Pod koniec maja oddziały 3 Armii księcia Aosty dotarły do dolnej Soczy, ale most kolejowy pod Pieris był zniszczony, a pozostałe przeprawy w rękach nieprzyjaciela. Na początku czerwca VII Korpus uchwycił przyczółek pod Pieris na lewym brzegu rzeki. Austriacy utrudnili mu dalszy marsz w pomysłowy sposób. Przekopali wały kanału de Dottori, który doprowadzał wodę z Soczy pod Sagrado do Monfalcone, i zalali równinę u stóp Krasu. Pas ziemi między Vermegliano a Monfalcone zamienił się w grzęzawisko, przez które piechota musiała iść pod ogniem z wyżej położonych stanowisk.

7 czerwca włoskie Naczelne Dowództwo nakazało przyspieszyć natarcie na krawędź płaskowyżu. 8 czerwca 13 i 14 Dywizja VII Korpusu próbowały rozszerzyć przyczółek w stronę Selz, Monfalcone i wzgórza Sei Busi, ale zostały zatrzymane. Tej samej nocy brygada Pisa z 21 Dywizji przeprawiła się po prowizorycznej kładce przez Soczę pod Sagrado, lecz następnego dnia austriackie kontrnatarcie zepchnęło ją z powrotem nad rzekę.

9 czerwca

Rankiem 9 czerwca 13 Dywizja zaatakowała ponownie. Brygada Granatieri di Sardegna obeszła zalane pola od wschodu i zdobyła wzgórze 61 nad kamieniołomami Selz oraz wzniesienia San Polo. Brygada Messina minęła Staranzano i od południa weszła do Monfalcone, kierując się na wzgórze Rocca ze średniowiecznym zamkiem, górujące nad miastem. Obie brygady spotkały się na Rocca. Relacje różnią się co do godziny: według części opracowań stało się to już o ósmej rano, według innych około południa. Lokalni historycy piszą, że na wzgórzach San Polo część grenadierów zginęła od ognia własnej artylerii. Bardziej na północ brygada Acqui z 14 Dywizji próbowała zdobyć wzgórze Sant’Elia przed Redipuglią, ale wobec zalanego terenu musiała się wieczorem wycofać.

Większość mieszkańców Monfalcone wyjechała lub została wcześniej ewakuowana przez Austriaków. Wielu z nich trafiło do obozów dla uchodźców w głębi monarchii, między innymi w styryjskiej Wagnie. Ci, którzy zostali, wywieszali z balkonów białe prześcieradła na znak, że w domu nie ma żołnierzy. Austriacy wycofali się na linię wzgórz 121 i 85 oraz Cosich i Debeli tuż za miastem, która przez ponad rok miała być ich główną pozycją na tym odcinku. Naczelne Dowództwo zakazało wdawania się w zacięte walki z uporczywie broniącym się przeciwnikiem, więc po południu wojska zatrzymały się i umocniły na zdobytych pozycjach.

Miasto na linii frontu

Zajęcie Monfalcone niewiele jednak zmieniło. 3 Armia stała teraz na całej długości dolnej Soczy, lecz krawędzi Krasu nie zdobyła. 11 czerwca Cadorna nakazał przełamać opór „odpowiednią koncentracją sił i środków, zwłaszcza technicznych”, i zaczął gromadzić artylerię do większego natarcia. Ruszyło ono 23 czerwca jako pierwsza z bitew nad Isonzo.

Monfalcone stało się miastem frontowym. Austriacka artyleria ostrzeliwała je regularnie, niszcząc domy i stocznię, a w lipcu zburzyła dzwonnicę, z której Włosi obserwowali pozycje przeciwnika. W sierpniu austriacki pociąg pancerny zjechał nocą z Krasu do stacji i ostrzelał miasto z bliska. Austriacy zostali odepchnięci od Monfalcone dopiero w sierpniu 1916 roku, po zdobyciu Gorycji przez Włochów, a pod koniec października 1917 roku, po klęsce pod Caporetto, wrócili do miasta na rok.