Rosjanie zdobywają Köprüköy

17 stycznia 1916 roku późnym popołudniem oddziały rosyjskiej 4 Kaukaskiej Dywizji Strzelców generała Worobiowa zeszły z gór i zajęły Köprüköy, wieś ze starym kamiennym mostem na Araksie, na głównej drodze z Karsu do Erzurum. Wieczorem dołączyła do nich czołówka 39 Dywizji Piechoty, która przez tydzień szturmowała tureckie okopy w dolinie. Datę 17 stycznia podają zarówno brytyjska chronologia wojny, jak i historia wojen kaukaskich W.E.D. Allena i Pawła Muratowa. W Rosji, gdzie obowiązywał jeszcze kalendarz juliański, był to 4 stycznia.

Brytyjska chronologia pisze, że Köprüköy zostało zdobyte „ponownie”. Rosjanie byli tu już w listopadzie 1914 roku, gdy wojska generała Georgija Bergmanna doszły pod Köprüköy. Kilka dni później kontratak osmańskiej 3 Armii zepchnął ich jednak niemal do granicy, a w grudniu 1914 roku w Köprüköy mieściła się kwatera, z której Enver Pasza poprowadził armię na Sarykamysz. Przez ponad rok Turcy umacniali okolicę. W dolinie Pasin, którą biegła droga do Erzurum, zbudowali trzy linie okopów z zasiekami, a na wzgórzach po obu stronach Araksu ustawili baterie, które mogły ostrzeliwać całą dolinę z flanki.

Przełamanie w górach

Dlatego dowódca Armii Kaukaskiej, generał Nikołaj Judenicz, nie uderzył na Köprüköy wprost. Po pozorowanych atakach na północnym odcinku i krwawych natarciach w dolinie, które ściągnęły tam tureckie odwody, 14 stycznia ruszyła ukryta dotąd dywizja Worobiowa. Przełamała front przy grzbiecie Çakırbaba, który Turcy uważali za niedostępny zimą. Kolumny dońskiej piechoty kozackiej i pułków turkiestańskich szły po grani w śnieżycy, torując drogę przez śnieg sięgający półtora metra. 15 stycznia zdobyły ufortyfikowany szczyt Kozıçan, a 16 stycznia znalazły się na tyłach Turków i rozdzieliły ich armię na dwie części.

Pełniący obowiązki dowódcy 3 Armii Abdul Kerim Pasza zrozumiał, że grozi mu okrążenie, i w nocy z 16 na 17 stycznia nakazał ogólny odwrót do Erzurum. Turcy wycofali się szybko i w porządku. Rosyjskie pułki w dolinie, wyczerpane wielodniowymi szturmami, zauważyły to dopiero rano. Worobiow, posuwający się powoli górskimi ścieżkami w głębokim śniegu, nie zdążył odciąć im drogi. Gdy wieczorem 17 stycznia jego żołnierze weszli do Köprüköy, główne siły przeciwnika były już daleko. Judenicz depeszował z gniewem do dowódcy I Korpusu Kaukaskiego, generała Piotra Kalitina, że pozwolił wrogowi uciec, i kazał kawalerii iść co najmniej do Hasankale.

Droga na Erzurum

Następnego dnia syberyjscy kozacy dotarli pod Hasankale (dziś Pasinler), a 19 stycznia rozbili tam turecką straż tylną. Ich bateria konna oddała pierwsze strzały do fortów Erzurum. Według Allena i Muratowa 3 Armia straciła w tej bitwie blisko 15 tysięcy zabitych, rannych i zamarzniętych, około 5 tysięcy jeńców i podobną liczbę dezerterów. Z około 65 tysięcy żołnierzy za forty Erzurum schroniło się około 40 tysięcy. Rosjanie stracili około 10 tysięcy zabitych i rannych oraz 2 tysiące ciężko odmrożonych.

Zwycięstwo pod Köprüköy otworzyło Rosjanom drogę pod samą twierdzę. W Tyflisie radzono poprzestać na zdobytym terenie, ale Judenicz zaczął zabiegać o zgodę na szturm Erzurum.