Włosi zajmują Janinę

8 czerwca 1917 roku włoskie oddziały z południowej Albanii przekroczyły granicę grecką i bez walki zajęły Janinę, główne miasto Epiru. Tę datę podają brytyjska chronologia wojny, brytyjska historia oficjalna kampanii macedońskiej (Falls) i John Buchan. Według Fallsa Włosi posuwali się dalej szybko na południe i 10 czerwca zajęli port Prewezę u wejścia do Zatoki Ambrakijskiej. Działo się to zaledwie pięć dni po tym, jak generał Giacinto Ferrero ogłosił w Gjirokastrze niepodległość Albanii pod opieką Włoch.

Janina była dla Greków miastem szczególnym. W marcu 1913 roku, w czasie wojen bałkańskich, zdobyła ją po długim oblężeniu armia grecka dowodzona przez ówczesnego następcę tronu, a potem króla Konstantyna I. Wiosną 1917 roku Epir był jednak prawie bezbronny. Po przyjęciu grudniowego ultimatum królewska Grecja musiała przenieść wojsko z Epiru i Tesalii na Peloponez, a w Janinie od zimy urzędowali alianccy kontrolerzy. Greccy żołnierze i żandarmi nie stawiali oporu.

Po co Włosi weszli do Epiru

Ruch był zsynchronizowany w czasie z operacją, którą sprzymierzeni szykowali przeciwko królowi Konstantynowi. Właśnie wtedy do Grecji przybywał francuski wysoki komisarz Charles Jonnart, a wojska generała Sarraila przygotowywały wkroczenie do Tesalii i lądowanie na Przesmyku Korynckim, uzgodnione na konferencji w Londynie. Oficjalnie Włosi tłumaczyli się względami wojskowymi. Buchan pisze, że zajęcie Janiny przecięło ostatnią otwartą drogę łączności między Atenami a państwami centralnymi, biegnącą przez Epir do linii austriackich w Albanii.

Falls nie ma jednak wątpliwości, że chodziło o coś innego. Włosi weszli do Epiru bez uprzedzenia Wielkiej Brytanii i Francji, a ich ruch był oczywiście wymierzony w roszczenia do południowej Albanii, które przypisywano Elefteriosowi Wenizelosowi. Podobnie oceniają to współczesne opracowania włoskie: chodziło przede wszystkim o to, by uprzedzić greckie i francuskie aspiracje do Epiru Północnego. Wkroczenie Francuzów do Tesalii wenizeliści witali z radością, ale włoską okupację Janiny przyjęli równie źle jak rojaliści. Według amerykańskiego rocznika „New International Year Book” miasto zajęto mimo protestów Grecji.

Kłopotliwy sojusznik

Sprawa skomplikowała i tak napięte stosunki między sprzymierzonymi. Brytyjczycy i Francuzi, którzy właśnie mieli zmusić Konstantyna do odejścia, musieli się teraz liczyć z tym, że Grecy, także ci przychylni Entencie, będą postrzegać tę operację jako część podziału ich kraju. Falls pisze, że sytuacja była dość napięta, dopóki Włochy nie zgodziły się wycofać swoich wojsk, gdy tylko oddziały Ententy opuszczą Ateny i Tesalię. Nawet wtedy ostateczne załatwienie sprawy wymagało długich rokowań.

Włosi pozostali w Janinie przez całe lato. Francuzi wyszli z Aten pod koniec lipca, a według części opracowań włoskie oddziały opuściły grecki Epir dopiero na przełomie sierpnia i września 1917 roku. Wrażenie, jakie wywołało ich wkroczenie, i spór o Epir Północny długo jeszcze ciążyły na stosunkach grecko-włoskich.