Francuzi ponownie zdobywają Craonne

14 października 1918 roku, według historii francuskiego 320 Pułku Piechoty i francuskich opracowań o dziejach wsi, wojska francuskie wyzwoliły ruiny Craonne na wschodnim krańcu grzbietu Chemin des Dames nad Aisne. Tym razem nie musiały ich szturmować. Niemcy, cofający się na całym froncie między Oise a Argonnami, zostawili wzgórza, o które od 1914 roku toczyły się jedne z najkrwawszych walk na froncie zachodnim. Craonne zmieniało właściciela już czwarty raz. Niemcy zajęli je we wrześniu 1914 roku, Francuzi odbili jego ruiny w maju 1917 roku, a 27 maja 1918 roku, w pierwszych godzinach wielkiej ofensywy nad Aisne, Niemcy znów je zdobyli.

Odwrót Niemców był skutkiem klęsk, jakie ponieśli w ostatnich dniach września i na początku października, gdy armie sprzymierzone pod naczelnym dowództwem marszałka Ferdinanda Focha uderzały kolejno od Flandrii po Mozę. Brytyjczycy przełamali Linię Hindenburga pod Saint-Quentin i Cambrai, a Francuzi i Amerykanie nacierali w Szampanii i w Argonnach. Według niemieckiej historii oficjalnej, cytowanej przez brytyjską, 9 października 7, 1 i 3 Armia niemiecka zaczęły na całym odcinku od Oise pod La Fère po Argonny wycofywać się na tylną pozycję Hunding-Brunhilda, biegnącą kilkanaście kilometrów dalej na północ, przez Sissonne, Château-Porcien i nad Aisne pod Vouziers. Do 13 października odwrót był w większości zakończony. Francuska 10 Armia generała Charles’a Mangina i 5 Armia, którą 7 października objął generał Adolphe Guillaumat, ruszyły w pościg 12 i 13 października. 13 października 10 Armia weszła do Laon.

Pod Craonne szła 52 Dywizja Piechoty z 5 Armii. Według historii jej 320 Pułku Piechoty żołnierze przeszli 10 października Aisne na wschód od Maizy, następnego dnia pod ogniem artylerii i samolotów podeszli pod płaskowyż Californie, a 12 października, razem z 328 Pułkiem, zajęli sąsiednią wieś Craonnelle i wieczorem stanęli już za grzbietem, nad rzeką Ailette. 13 października przeszli Ailette i poszli dalej na północ, w stronę Sissonne. 14 października, jak podaje historia pułku, wyzwolili kilka wsi na tyłach swojego marszu, wśród nich Craonne i Craonnelle. Tę datę wyzwolenia Craonne przyjmują francuskie opracowania. Brytyjska chronologia wojny notuje odzyskanie Craonne już pod 12 października, kiedy Francuzi w pościgu rzeczywiście przeszli przez grzbiet nad wsią. Gdy 14 października formalnie wyzwalano Craonne, jego ruiny leżały już za linią frontu.

Craonne nie było już wsią, tylko polem lejów i gruzów na zboczu wzgórza. Po wojnie uznano je za teren zniszczony i odbudowano kilkaset metrów niżej, u stóp płaskowyżu. Nazwa wsi pozostała jednak w pamięci Francuzów, także dzięki anonimowej „Piosence z Craonne”, którą śpiewali żołnierze w czasie buntów w armii francuskiej po nieudanej ofensywie Nivelle’a w 1917 roku i która długo była źle widziana przez władze wojskowe. Odzyskanie Chemin des Dames zamknęło rozdział walk nad Aisne. Dalej na północ Niemcy stanęli na pozycji Hunding, gdzie w drugiej połowie października znów stawili zacięty opór.