Francuzi odbijają Saint-Quentin

1 października 1918 roku francuska 1 Armia generała Marie-Eugène’a Debeneya weszła do Saint-Quentin, przemysłowego miasta nad Sommą w departamencie Aisne. Niemcy zajęli je 28 sierpnia 1914 roku, w czasie wielkiego odwrotu sprzymierzonych, dzień przed tym, jak francuska 5 Armia uderzyła na nich pod Guise i Saint-Quentin. Przez ponad cztery lata było jednym z głównych ośrodków niemieckiego zaplecza na froncie zachodnim, a od wiosny 1917 roku leżało tuż za Linią Hindenburga, na samej linii frontu.

Niemcy opuścili miasto bez walki. W nocy z 30 września na 1 października ich 18 Armia generała Oskara von Hutiera cofnęła się na nową linię na wschód od Saint-Quentin, bo na północ od niego brytyjska 4 Armia przełamała Linię Hindenburga nad Kanałem Saint-Quentin, a francuski XV Korpus przeszedł kanał i obchodził miasto od północy. Od frontu podchodził do niego XXXVI Korpus generała Charles’a Nolleta, a od południa kolejne korpusy 1 Armii. Brytyjska historia oficjalna, powołując się na francuską, pisze krótko, że gdy Niemcy się wycofali, francuska 1 Armia podeszła do kanału i weszła do Saint-Quentin. Według części francuskich źródeł 1 października do miasta wszedł oddział czołowy, a całe Saint-Quentin zajęto 2 października. Źródła różnią się też co do tego, który korpus wszedł pierwszy: część przypisuje to XXXVI Korpusowi, a część XV Korpusowi.

Żołnierze zastali miasto bez mieszkańców. Przed odwrotem na Linię Hindenburga Niemcy od 1 do 18 marca 1917 roku wywieźli wszystkich około 41 tysięcy mieszkańców do miast północnej Francji i Belgii, a część odesłali przez Szwajcarię do nieokupowanej Francji. Opustoszałe miasto zostało ograbione, a urządzenia fabryk wywiezione albo zniszczone. Potem przez półtora roku ostrzeliwała je artyleria francuska i brytyjska. W marcu 1918 roku Niemcy wyszli spod Saint-Quentin do wielkiej ofensywy wiosennej, a teraz musieli je oddać.

Najbardziej ucierpiała gotycka bazylika świętego Kwintyna, patrona miasta. Część skarbów, w tym sarkofag świętego i najcenniejsze witraże, Niemcy wywieźli w 1917 roku do Maubeuge. W nocy z 15 na 16 sierpnia 1917 roku pożar strawił więźbę i dachy, a w następnych tygodniach zawaliła się duża część sklepień. Według francuskich źródeł przed odwrotem Niemcy wywiercili w filarach nawy otwory na ładunki wybuchowe, by wysadzić świątynię, tak jak wiosną 1917 roku wysadzili donżon zamku w Coucy. Do wysadzenia nie doszło, prawdopodobnie z powodu szybkiego natarcia Francuzów. Ślady tych otworów widać w filarach do dziś.

Około 70 procent budynków w mieście było zburzonych albo ciężko uszkodzonych. Pierwsi mieszkańcy wrócili dopiero na początku 1919 roku: w styczniu było ich około 250, a pod koniec roku około 15 tysięcy. W następnych dniach francuska 1 Armia nacierała na wschód od Saint-Quentin, osłaniając prawe skrzydło Brytyjczyków, którzy szykowali się do ataku na ostatnią linię systemu Hindenburga.