Bułgarzy zajmują Bitolę

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 2 grudnia 1915 roku, że wojska bułgarskie zajęły Bitolę, znaną wtedy w Europie jako Monastyr. Prasa brytyjska podawała 2 grudnia, że Serbowie wciąż bronią się w mieście, a następnego dnia, że Monastyr upadł. Według brytyjskiej historii oficjalnej kampanii macedońskiej i austriackiej historii oficjalnej bułgarska kawaleria weszła do Bitoli 4 grudnia. Tę samą datę podają bułgarskie opracowania, które piszą o 21 listopada według kalendarza juliańskiego, a także niemiecka pamiątkowa wstęga wydana z okazji zajęcia miasta. Brytyjska historia wojny wydawana przez Nelsona pisała z kolei, że serbskie oddziały opuściły Bitolę 5 grudnia. Data z chronologii jest więc o dwa dni wcześniejsza niż w większości źródeł.

Miasto przy greckiej granicy

Bitola leżała na południowym skraju równiny Pelagonii, około 15 kilometrów od granicy greckiej. Była jednym z największych miast serbskiej Macedonii, którą Serbia zdobyła w pierwszej wojnie bałkańskiej, i ważnym węzłem dróg. Biegła stąd kolej przez Florinę do Salonik. Gdy w połowie listopada Bułgarzy zajęli przełęcz Babuna i Prilep, słabe serbskie oddziały z Macedonii, kilka batalionów okręgu dywizyjnego Bitola, cofnęły się w stronę miasta. Nie mogły go jednak długo utrzymać. W pierwszych dniach grudnia prasa donosiła, że Bułgarzy obeszli Bitolę od południowego wschodu, doszli do granicy greckiej i przecięli kolej do Salonik pod Kenali.

Bitolę zajęła bułgarska Dywizja Kawalerii z 2 Armii generała Georgiego Todorowa, dowodzona przez pułkownika Iwana Stojkowa. Według austriackiej historii oficjalnej weszła do miasta razem z niemieckim szwadronem jazdy. Pierwsze doniesienia w prasie brytyjskiej mówiły nawet, że Bitolę zajęli Austriacy i Niemcy. Obecność Niemców miała znaczenie polityczne. Berlin chciał uniknąć wszystkiego, co mogło zaniepokoić neutralną Grecję, a szef niemieckiego sztabu generalnego Erich von Falkenhayn zastrzegał, że granicy greckiej nie wolno przekroczyć „w żadnym wypadku, nawet samolotami”.

Serbowie idą do Albanii

Francuski dowódca w Macedonii, generał Maurice Sarrail, proponował serbskiemu oddziałowi z Bitoli, by wycofał się razem z Francuzami do Salonik. Według brytyjskiej historii oficjalnej jego dowódca wolał jednak iść nad Adriatyk i połączyć się z resztą armii serbskiej. Większość Serbów ruszyła więc na zachód, przez Resen, Ochrydę i Strugę do Albanii, a za nimi poszli Bułgarzy. Według austriackiej historii oficjalnej do armii Sarraila na zachodnim brzegu Wardaru dołączyło tylko około 1500 Serbów.

Upadek Bitoli zamknął ostatnią drogę z serbskiej Macedonii do Grecji i odsłonił lewe skrzydło Francuzów, którzy w tych samych dniach zaczęli się cofać doliną Wardaru po nieudanej wyprawie pod Krivolak. Bułgarzy zatrzymali się przed granicą grecką. Bitola pozostała w ich rękach niemal przez rok. W listopadzie 1916 roku odbili ją alianci, a miasto, leżące odtąd tuż przy linii frontu, do 1918 roku było niemal codziennie ostrzeliwane przez artylerię i bombardowane z powietrza.