Kapitulacja oddziału Tafla

28 listopada 1917 roku na północnym brzegu Rovumy, w dolinie strumienia Mwiti, złożył broń oddział kapitana Theodora Tafla, druga co do wielkości część niemieckiej Schutztruppe w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Tafel przez kilka tygodni przedzierał się z zachodu kolonii, by połączyć się z Paulem von Lettow-Vorbeckiem. Gdy dotarł w umówione okolice, okazało się, że główne siły niemieckie już stamtąd odeszły i przeprawiły się przez Rovumę do Mozambiku. Bez żywności i bez wiadomości o losie Lettow-Vorbecka Tafel poddał się Brytyjczykom, choć dwa dni wcześniej wygrał z nimi potyczkę.

Marsz znad Mahenge

Tafel dowodził tzw. oddziałami zachodnimi. W 1917 roku bronił żyznej okolicy Mahenge, gdzie przejął dowództwo od generała Kurta Wahlego, gdy ten odszedł na front pod Lindi. Jesienią na Mahenge ruszyły z dwóch stron wojska belgijskie i brytyjskie. Tafel zawczasu wywiózł zapasy, a samo Mahenge w październiku zajęli Belgowie. Gdy Lettow-Vorbeck postanowił opuścić kolonię, wezwał Tafla, by dołączył do niego nad Rovumą. Według brytyjskich opracowań Tafel prowadził około 1400 żołnierzy, którzy szli trzema kolumnami. Po drodze stoczyli kilka udanych walk. W połowie listopada zaatakowali brytyjską kolumnę i zdobyli cztery karabiny maszynowe, przechwycili też dwa konwoje z żywnością i amunicją. Brytyjskie dowództwo bardzo się obawiało połączenia obu niemieckich zgrupowań i ściągało kolumny, by mu zapobiec.

Tafel szedł jednak na ślepo. Kierował się ku Masasi i Newali, gdzie spodziewał się zastać Lettow-Vorbecka, ale ten opuścił Newalę już 21 listopada. Od miejscowych Tafel dowiedział się, że na północ od Rovumy Niemcy od kilku dni nie walczą. Przeszedł więc rzekę w pobliżu ujścia Bangali w nadziei, że na południowym brzegu znajdzie żywność, ale niczego nie znalazł. Lettow-Vorbeck pisał później z goryczą, że Tafel nie wiedział, iż zaledwie dzień marszu od niego oddział kapitana Göringa zdobył portugalski obóz i natrafił na zasobne farmy, które mogłyby wyżywić wojsko przez dwa tygodnie. Zapasy Tafla były wyczerpane do cna. Wrócił na północny brzeg Rovumy.

Zwycięstwo przed kapitulacją

25 listopada kilka kompanii Tafla zaatakowało brytyjski posterunek wywiadu na wzgórzu Tshrimba i zabiło jego dowódcę, ale umocnionej pozycji nie zdobyło. 26 listopada nad strumieniem Mwiti Niemcy wciągnęli w zasadzkę 129 Batalion Beludżów, liczący zaledwie około 120 ludzi i obciążony dużym konwojem. Atakiem na bagnety złamali jego lewe skrzydło, a na prawym zatrzymał ich ogień patrolu 25 Pułku Kawalerii Indyjskiej. Indyjski batalion stracił w kilka minut ponad 40 procent ludzi i cofnął się na nową pozycję, którą zamierzał bronić do końca. Wtedy, ku zaskoczeniu Brytyjczyków, Niemcy przerwali walkę.

Tego samego popołudnia do obozu Beludżów przyszła i poddała się duża grupa ludzi Tafla: według kapitana W. D. Downesa, autora historii brygady nigeryjskiej, 30 Europejczyków, 180 askarysów, 640 tragarzy i 220 kobiet. Wczesnym rankiem 27 listopada przybył parlamentariusz z propozycją kapitulacji reszty oddziału, 62 Europejczyków i 1000 askarysów. Brytyjczycy ją przyjęli, a 28 listopada Tafel wraz z oficerami złożył broń. Wcześniej jego ludzie zniszczyli dwa działa, 30 karabinów maszynowych i około 1300 karabinów. Kapitan Otto, dowódca jednej z kolumn, nie zgodził się na kapitulację i w nocy z 26 na 27 listopada z pięcioma Europejczykami i dwudziestoma askarysami wymknął się na południe. Później dołączył do Lettow-Vorbecka.

Bilans

Downes oceniał, że łącznie około 95 Europejczyków i 1200 askarysów, którzy właśnie wygrali potyczkę, poddało się mniej więcej stu żołnierzom indyjskim, i że nikt nie był tym bardziej zaskoczony niż sami Beludżowie. Generał C. P. Fendall, piszący po wojnie z pamięci, podawał znacznie wyższe liczby, około 300 Europejczyków i 1500 askarysów oraz wielu tragarzy i kobiet. Brytyjska oficjalna chronologia wojny umieszcza kapitulację, zgodnie z relacją Downesa, 28 listopada w dolinie Mwiti.

Lettow-Vorbeck dowiedział się o kapitulacji z depeszy generała Jacoba van Deventera i przyjął ją jako ciężki i niespodziewany cios. Utwierdziła go w przekonaniu, by nie dzielić już swoich sił. Wraz z kapitulacją Tafla Niemcy stracili ostatni duży oddział na terytorium kolonii. Według Downesa w samym listopadzie 1917 roku zginęło lub dostało się do niewoli ponad 1100 Europejczyków i niemal 3400 askarysów Schutztruppe. Kilka dni później Brytyjczycy uznali, że w Niemieckiej Afryce Wschodniej nie ma już wolnego niemieckiego żołnierza. Wojnę prowadziła dalej tylko armia Lettow-Vorbecka, która po bitwie pod Ngomano maszerowała w głąb Mozambiku.