Brytyjczycy zajmują Tavetę

10 marca 1916 roku rano 2 Pułk Konny Południowej Afryki (2nd South African Horse) po krótkiej, ostrej potyczce wyparł Niemców z Tavety u stóp Kilimandżaro. Przygraniczna osada w Brytyjskiej Afryce Wschodniej była w niemieckich rękach od 15 sierpnia 1914 roku. Przez półtora roku służyła wojskom Paula von Lettow-Vorbecka jako wysunięta baza, z której wyprawiały się oddziały na brytyjską kolej z Mombasy w głąb kraju. Teraz, piątego dnia ofensywy generała porucznika Jana Smutsa, znów stała się brytyjska.

Obejście zamiast szturmu

Smuts nie zdobył Tavety czołowym atakiem, tylko manewrem. Taveta leżała w przejściu między Kilimandżaro a górami Pare, a drogę do niej od wschodu zamykało wzgórze Salaita, pod którym 12 lutego wojska generała Michaela Tighe’a poniosły porażkę. Wieczorem 7 marca Południowoafrykańska Brygada Konna generała brygady Jacoba van Deventera wyszła z Mbuyuni i nocnym marszem obeszła Salaitę od północy. 8 marca rano przekroczyła rzekę Lumi i zajęła wzgórza wokół jeziora Chala w kraterze wygasłego wulkanu, blisko 200 metrów ponad Tavetą. Niemiecki oddział z krateru cofnął się do Tavety, a garnizon Salaity, zagrożony odcięciem, opuścił swoją pozycję. Lettow-Vorbeck przyznał później we wspomnieniach, że ten ruch uczynił pozycję pod Salaitą (po niemiecku Oldorobo) nie do utrzymania. 9 marca po południu 2 Dywizja Tighe’a zajęła Salaitę bez walki, a konnica van Deventera wyszła na wzgórza na północ od drogi, za Tavetą.

Potyczka o Tavetę

10 marca rano południowoafrykańscy kawalerzyści wjechali do Tavety i po krótkiej walce przepędzili jej obrońców. Ścigali ich aż pod dwa porośnięte buszem wzgórza, Latema i Reata na zachód od osady, po czym zostali odwołani do osady. Według brytyjskiej historii oficjalnej w walkach od 8 do 10 marca brygada konna straciła 2 zabitych, 19 rannych i 8 rannych, którzy dostali się do niewoli. Według części relacji żołnierze, którzy wkroczyli do Tavety, splądrowali osadę. Południowoafrykańska historia oficjalna z 1924 roku opisuje te dni skrótowo i podaje, że już 8 marca konnica zepchnęła Niemców przez Tavetę na wzgórza Latema i Reata. Szczegółowa brytyjska historia oficjalna Charlesa Horderna z 1941 roku, na której się opieramy, datuje wyparcie Niemców z Tavety na 10 marca.

Tego samego dnia do Tavety pomaszerowała piechota 2 Dywizji. Artyleria i ciężarówki musiały czekać, aż saperzy zbudują przez rzekę Lumi drewniany most, bo stary nie wytrzymałby ciężkiego ruchu, i dotarły dopiero następnego wieczoru. Po południu lotnicy zameldowali, że wzgórza Latema i Reata są silnie obsadzone, a między nimi a niemieckimi obozami dalej na zachodzie panuje duży ruch. Smuts uznał, że zanim pójdzie dalej, musi zepchnąć Niemców z przełęczy między wzgórzami. Po osobistym rozpoznaniu postanowił zaatakować następnego dnia.

Znaczenie

Odzyskanie Tavety zamykało półtoraroczny rozdział, w którym niemieckie wojska stały na brytyjskiej ziemi i zagrażały kolei ugandyjskiej, głównej arterii kolonii. Przejście między Kilimandżaro a górami Pare stało otworem, a Taveta stała się bazą dalszego natarcia. Od 14 marca saperzy przedłużali do niej brytyjską linię kolejową z Serengeti i 23 marca kolej dotarła do osady. Główne siły Lettow-Vorbecka nie zostały jednak rozbite, tylko cofnęły się na przygotowane pozycje pod Latema Nek i dalej ku Moshi.