Brytyjczycy zajmują Buszehr

8 sierpnia 1915 roku Brytyjczycy zajęli Buszehr, główny port Persji nad Zatoką Perską. W mieście rozplakatowano proklamację, w której ogłoszono, że Wielka Brytania obejmuje zarząd nad całą wyspą Buszehr, razem z miastem i portem, i utrzyma go, dopóki nie otrzyma zadośćuczynienia. Władzę objął major Arthur Prescott Trevor z brytyjskiej rezydentury, jako komendant zarządu wojskowego w imieniu rządu brytyjskiego. Okupacja neutralnego państwa była odpowiedzią na atak plemion Tangestanu na rezydenturę 12 lipca, w którym zginęło dwóch brytyjskich oficerów.

Zadośćuczynienie, którego nie było

Po lipcowym ataku Brytyjczycy zażądali od rządu w Teheranie ukarania winnych i odszkodowania. Persja nie miała jednak ani wojska, ani autorytetu, by zaprowadzić porządek wśród plemion południa, a rząd był wówczas zajęty własnym kryzysem. Według brytyjskiej historii oficjalnej, widząc, że ostrzeżenia i rady nie przynoszą skutku, rząd brytyjski pod koniec lipca postanowił działać sam. Połączone siły marynarki i wojska miały zająć port i miasto Buszehr do czasu spełnienia brytyjskich żądań, a następnie ukarać Delwar, nadmorską wieś około 20 mil (ponad 30 kilometrów) na południe od miasta, z której pochodził przywódca napastników, Rais Ali.

Zajęcie miasta nie wymagało walki. Trzon sił stanowił garnizon rezydentury, złożony z żołnierzy 96 Pułku Piechoty Berar. W sierpniu wzmocnił go szwadron 16 Pułku Kawalerii i 11 Pułk Radźputów, przysłane z Basry z wojsk walczących w Mezopotamii. Od strony morza wspierały ich okręty pod dowództwem komandora Drury’ego St. Aubyna Wake’a z krążownika HMS Juno, który właśnie objął funkcję starszego oficera marynarki w Zatoce Perskiej. Proklamacja tłumaczyła, że Brytyjczycy działają „z konieczności”, bo rząd perski nie potrafi zapewnić porządku i bezpieczeństwa w Buszehrze i okolicach.

Miasto pod obcym zarządem

Irańscy historycy opisują pierwsze dni okupacji jako jawne pogwałcenie perskiej neutralności. Według nich Brytyjczycy rozbroili miejscową żandarmerię, zajęli stojące w porcie perskie jednostki, w tym niewielki okręt Mozaffari, i wywiesili brytyjską flagę nad siedzibą gubernatora. Kilkunastu mieszkańców, którzy protestowali przeciw okupacji, miało zostać aresztowanych i wywiezionych do Indii. Od 15 sierpnia poczta w Buszehrze sprzedawała perskie znaczki z portretem szacha Ahmada, na których wydrukowano angielski napis „Bushire Under British Occupation”. Mało co tak dobitnie pokazywało, jak niewiele znaczyła władza Teheranu nad własnym wybrzeżem.

Karna wyprawa i ciąg dalszy

Zaraz po zajęciu miasta Brytyjczycy przygotowali wyprawę przeciw Delwarowi. Okręty z oddziałem 96 Pułku majora C. E. H. Wintle’a i marynarzami podpłynęły pod wieś 10 sierpnia, ale przez silny wiatr desant udał się dopiero 13 sierpnia, pod ogniem Tangestańczyków. W kolejnych dniach Brytyjczycy zdobyli i wysadzili fort, spalili wieś i wycofali się do Buszehru. Plemion to nie uspokoiło. Rais Ali zginął w starciu z Brytyjczykami na początku września, a 9 września kilkuset Tangestańczyków zaatakowało linie obronne Buszehru i zostało odpartych.

Zajęcie Buszehru dało też argument niemieckim agentom, którzy przekonywali Persów, że to Ententa, a nie Niemcy, depcze ich niepodległość. Według części źródeł Brytyjczycy oddali Persom administrację miasta w połowie października 1915 roku, ale ich wojska pozostały w Buszehrze, a w Iranie Rais Ali do dziś uchodzi za bohatera oporu przeciw obcej przemocy.