Rajd na Kattegat

2 listopada 1917 roku brytyjskie okręty z Grand Fleet zaatakowały niemieckie siły w Kattegacie, cieśninie między Danią a Szwecją. Niszczyciele 15 Flotylli, prowadzone przez okręt flagowy flotylli Parker, zatopiły niemiecki uzbrojony statek K i osłaniane przez niego niemieckie trawlery rybackie. Brytyjska historia oficjalna (Newbolt) pisze, że dowódca Grand Fleet wysłał do Kattegatu „bardzo znaczne siły” lekkich krążowników i niszczycieli już 31 października. Starcie, o którym mówi brytyjska chronologia wojny, rozegrało się dwa dni później.

Po co Brytyjczycy weszli w Kattegat

W 1917 roku Brytyjczycy coraz gęściej zagradzali minami wyjścia z Zatoki Helgolandzkiej. Duże niemieckie okręty podwodne zaczęły więc wypływać na Atlantyk i wracać inną drogą: z Bałtyku przez Cieśniny Duńskie i Kattegat, wzdłuż wybrzeży neutralnych państw skandynawskich. Niemcy pilnowali tej drogi patrolami, a jednocześnie łowili ryby na bogatych łowiskach Kattegatu. Po napadzie krążowników Brummer i Bremse na konwój norweski 17 października w Admiralicji rozważano kilka planów uderzenia na niemieckie siły na przedpolu ich baz. Według Newbolta dowódca Grand Fleet, admirał David Beatty, liczył, że w Kattegacie uda się zmusić do walki niemieckie jednostki patrolowe. Niemieckie opracowania dodają, że Brytyjczycy chcieli przy okazji rozpoznać, jak silna jest niemiecka straż przy wejściu do Sundu.

Według brytyjskich opracowań dziejów niszczycieli Grand Fleet wyprawę prowadził Parker z 15 Flotylli Niszczycieli, a wspierały ją lekkie krążowniki Cardiff, Calypso, Ceres i Caradoc z 6 Eskadry Lekkich Krążowników. Niemieckie źródła piszą o 13 niszczycielach, za którymi z daleka szły dwie eskadry lekkich krążowników i eskadra krążowników liniowych.

Statek-pułapka K

Najważniejszym niemieckim okrętem w Kattegacie był K. Zbudowano go w 1914 roku w szczecińskiej stoczni Stettiner Oderwerke jako statek pasażerski Kronprinz Wilhelm dla linii ze Szczecina do Rygi. W 1915 roku marynarka przebudowała go na statek-pułapkę do walki z rosyjskimi i brytyjskimi okrętami podwodnymi na Bałtyku. Miał cztery działa kalibru 105 mm i około 80 ludzi załogi. Na Bałtyku osłaniał konwoje, a w maju 1916 roku staranował i ciężko uszkodził rosyjski okręt podwodny Gepard. W marcu 1917 roku przydzielono go do tzw. flotylli specjalnej, która osłaniała niemieckie kutry i trawlery rybackie w Kattegacie.

Dowodził nim kapitanlejtnant rezerwy Julius Lauterbach, w Niemczech postać sławna. Na początku wojny był oficerem pryzowym krążownika Emden. Wzięty do niewoli, trafił do obozu dla internowanych w Singapurze, skąd uciekł w lutym 1915 roku, podczas buntu indyjskiego pułku, i przez pół świata przedostał się do Niemiec. W 1917 roku wydał wspomnienia z tej ucieczki. Po wojnie opisał też walkę w Kattegacie, nazywając swój okręt krążownikiem pomocniczym Marie.

Starcie

Brytyjskie niszczyciele natknęły się na niemiecką grupę na północny zachód od przylądka Kullen na wybrzeżu szwedzkim. K podjął walkę, ale przeciw kilkunastu niszczycielom nie miał szans i nie zdołał osłonić trawlerów. Zatonął razem z nimi. Newbolt pisze o uzbrojonym parowcu i dziewięciu trawlerach. Niemieckie opracowania wymieniają z nazwy osiem trawlerów, między innymi Frankfurt, Frisię i Makrele. Brytyjczycy, według dostępnych relacji, nie stracili żadnego okrętu ani człowieka.

Z załogi K zginęło według różnych źródeł 28 lub 30 ludzi. Kilkunastu rozbitków, wśród nich Lauterbacha, podjął duński parowiec, a pozostałych wyłowili brytyjscy marynarze. Lauterbach już w styczniu 1918 roku objął dowództwo innego okrętu. Załogi Parkera i sześciu niszczycieli, Sorceress, Ready, Rigorous, Rocket, Rob Roy i Trenchant, dostały po wojnie nagrodę pieniężną za zatopienie K.

Rajd nie zmienił sytuacji w Kattegacie. Niemieckie okręty podwodne nadal wybierały tę drogę, a brytyjskie pola minowe postawione w cieśninie ich nie zatrzymały. Pokazał jednak, że Grand Fleet jest gotowa uderzać na niemieckie siły daleko od własnych baz. Dwa tygodnie później Brytyjczycy spróbowali podobnego uderzenia w Zatoce Helgolandzkiej.