Bitwa koło Falklandów

8 grudnia 1914 roku na południowym Atlantyku, u wybrzeży Falklandów, brytyjski zespół wiceadmirała Dovetona Sturdeego zniszczył niemiecką Eskadrę Wschodnioazjatycką wiceadmirała Maximiliana von Spee. Poszły na dno krążowniki pancerne Scharnhorst i Gneisenau oraz krążowniki lekkie Leipzig i Nürnberg. Zginął Spee, jego dwaj synowie i około 1900 niemieckich marynarzy. Ocalał tylko krążownik lekki Dresden, który zdołał uciec.

Niespodzianka w Port Stanley

Od zwycięstwa pod Coronelem minęło pięć tygodni. Eskadra von Spee opłynęła przylądek Horn i weszła na Atlantyk. Admirał postanowił po drodze do Niemiec uderzyć na Falklandy, zniszczyć stację radiową w Port Stanley, dziś Stanley, i spalić składy węgla. Był przekonany, że w porcie nie ma okrętów wojennych. Nie wiedział, że dzień wcześniej zawinął tam Sturdee z dwoma krążownikami liniowymi, HMS Invincible i HMS Inflexible, wysłanymi z Wielkiej Brytanii właśnie po to, by go odnaleźć, oraz z kilkoma krążownikami.

Ranek był słoneczny, z lekkim wiatrem i doskonałą widocznością. Około 7.50 obserwatorzy na lądzie dostrzegli zbliżające się dwa niemieckie okręty, Gneisenau i Nürnberga. Brytyjczycy byli zaskoczeni nie mniej niż Niemcy: większość okrętów brała właśnie węgiel, a na niektórych trwały naprawy. Sturdee spokojnie wydał rozkaz podniesienia pary i polecił załogom zjeść śniadanie. Czasu dostarczył im stary pancernik Canopus, osadzony na mieliźnie w porcie jako pływająca bateria. Około 9.20 otworzył ogień zza wzgórza, a jego pociski, choć nie wyrządziły szkód, zatrzymały Niemców. Według często przytaczanej relacji artylerzyści Canopusa mieli w działach pociski ćwiczebne, przygotowane na zaplanowane na ten dzień strzelanie, i jeden z nich, odbity od wody, trafił Gneisenau.

Pościg

Gdy Niemcy dostrzegli w porcie trójnożne maszty okrętów liniowych, Spee zrozumiał, w jakim jest położeniu, i zawrócił na pełnej prędkości na południowy wschód. Około 10 brytyjskie okręty zaczęły wychodzić z portu. Pogoda sprzyjała ścigającym, a krążowniki liniowe były o kilka węzłów szybsze. Ze stacji owczej w Fitzroy ruchy niemieckich okrętów obserwowała Muriel Felton, żona zarządcy, wraz z dwiema służącymi, które na zmianę wjeżdżały konno na pobliskie wzgórze. Felton przekazywała meldunki telefonicznie do Port Stanley, a Admiralicja nagrodziła później kobiety srebrnymi talerzami.

Krótko przed 13 Brytyjczycy otworzyli ogień z odległości około 15 kilometrów. Spee rozkazał krążownikom lekkim uciekać na południe, a sam ze Scharnhorstem i Gneisenau zawrócił do walki, by dać im szansę. Sturdee posłał za krążownikami lekkimi własne krążowniki, a krążownikami liniowymi zajął się okrętami pancernymi. Bitwa rozpadła się na kilka oddzielnych pojedynków, rozrzuconych na dziesiątkach mil oceanu.

Zagłada eskadry

Niemieckie krążowniki pancerne nie miały szans przeciw działom kalibru 305 mm. Scharnhorst, okręt flagowy, zatonął o 16.17 z całą załogą i admirałem na pokładzie. Gneisenau walczył dalej do wyczerpania amunicji i zatonął około 18. Brytyjczycy wyłowili z zimnej wody około 190 rozbitków, wśród nich pierwszego oficera Hansa Pochhammera, który opisał później bitwę we wspomnieniach. Wieczorem, po długim pościgu, Kent zatopił Nürnberga, a Glasgow i Cornwall Leipziga, który walczył do ostatniego pocisku. Z Nürnberga ocalało siedmiu ludzi, z Leipziga osiemnastu. Brytyjczycy stracili 10 zabitych i nie stracili żadnego okrętu.

Admirał von Spee zginął wraz z obydwoma synami. Otto von Spee służył na Nürnbergu, a Heinrich von Spee na Gneisenau. Dresden, najszybszy z niemieckich krążowników, wykorzystał pogarszającą się po południu pogodę i zniknął pościgowi. Przez kolejne trzy miesiące ukrywał się u wybrzeży Chile.

Odwet za Coronel

W Wielkiej Brytanii wiadomość o zwycięstwie przyjęto z ogromną ulgą. Klęska admirała Cradocka została pomszczona, a wraz z zagładą Emdena miesiąc wcześniej w zasadzie skończyło się zagrożenie ze strony niemieckich krążowników na oceanach. Niemcy, którzy po Coronelu fetowali Spee jako bohatera, opłakiwali teraz całą eskadrę. Na Falklandach 8 grudnia do dziś jest świętem i dniem pamięci o bitwie.