Desant w Peczendze

3 maja 1918 roku brytyjski krążownik pancerny Cochrane wpłynął do zatoki u ujścia rzeki Peczengi, przy osadzie Peczenga (fiń. Petsamo), w najdalej na zachód wysuniętym zakątku rosyjskiego wybrzeża arktycznego, tuż przy granicy z Norwegią. Na ląd zeszli żołnierze Royal Marines, marynarze z okrętu i rosyjscy czerwonogwardziści przywiezieni z Murmańska. Mieli bronić osady przed oddziałem fińskich ochotników, który od kilku dni szedł na nartach przez tundrę, by przyłączyć Peczengę do Finlandii. Brytyjska chronologia wojny notuje lądowanie piechoty morskiej w Peczendze dopiero pod datą 4 czerwca 1918, ale brytyjska historia oficjalna wojny na morzu i źródła fińskie zgodnie podają, że desant nastąpił już 3 maja, a do starć doszło w następnym tygodniu. W czerwcu w Peczendze stał już tylko stały garnizon z Cochrane’a.

Spór o Petsamo

Peczenga była niewielką osadą rybacką z prawosławnym monasterem, założonym w XVI wieku przez mnicha Tryfona. Jej zatoka nie zamarzała, a od norweskiego portu Vardø dzieliła ją, jak pisał brytyjski historyk marynarki Henry Newbolt, zaledwie godzina żeglugi przez Varangerfjorden. Brytyjczycy chcieli tu zbierać eskortę konwojów płynących z Vardø do Archangielska, a przede wszystkim nie dopuścić, by Niemcy urządzili w zatoce bazę okrętów podwodnych. Finowie od dawna zabiegali o dostęp do Oceanu Arktycznego. Jeszcze 1 marca rząd Lenina obiecał Petsamo fińskim czerwonym, ale ci przegrywali właśnie wojnę domową z białymi, wspieranymi przez Niemców, którzy w kwietniu wylądowali w Finlandii.

Za zgodą fińskiego senatu z północnej Finlandii wyruszyła ochotnicza wyprawa, licząca według fińskich historyków około 150–200 ludzi, w tym kilka kobiet. Dowodzili nią dwaj lekarze, Thorsten Renvall i Onni Laitinen. Sprzęt i amunicję ciągnęły renifery, prowadzone przez wynajętych Lapończyków. Pod koniec kwietnia ochotnicy przekroczyli granicę. Ludność opuszczała przed nimi wsie, a w jednej z nich ochotnicy zastrzelili uciekającego mieszkańca.

Lądowanie

3 maja rada w Murmańsku dowiedziała się, że w stronę Peczengi idzie uzbrojony oddział fińskich białych. Na jej prośbę brytyjski kontradmirał Thomas Kemp wysłał tam Cochrane’a (komandor J. U. Farie) z oddziałem rosyjskich czerwonogwardzistów na pokładzie. Według Newbolta okręt jeszcze tego samego dnia wysadził Rosjan i oddział piechoty morskiej, a za zgodą miejscowej rady także 144 marynarzy pod dowództwem komandora porucznika Johna W. Scotta, który objął obronę osady. Fińscy historycy piszą o około 150 Brytyjczykach kapitana Browna, którzy zajęli koszary przy monasterze, i o około 40 rosyjskich marynarzach z krążownika Askold. Dołączyli do nich fińscy czerwonogwardziści, którzy po klęsce w wojnie domowej uciekli za granicę. Brytyjczycy walczyli więc ramię w ramię z czerwonymi, na zaproszenie władz radzieckich, przeciw sojusznikom Niemiec.

Odparcie Finów

Finowie pojawili się dopiero około 10 maja. Brytyjskie patrole, brnące w głębokim śniegu, nie mogły dotrzymać kroku narciarzom i dwukrotnie musiały się cofnąć. 12 maja (według części źródeł 11 maja) ochotnicy zaatakowali wsie nad zatoką, ale zostali odparci, a Cochrane wsparł obrońców ogniem. Straty były niewielkie, choć źródła podają je różnie: Finowie stracili według własnych danych dwóch zabitych (Brytyjczycy meldowali o dziesięciu zabitych i czterech zaginionych), a po stronie obrońców zginął jeden człowiek, według Newbolta rosyjski strażnik graniczny. Ciężko ranny został kapitan Brown. Wyprawa, nękana głodem, chorobami i kłótniami dowódców, w ciągu doby cofnęła się o ponad 60 kilometrów. Ostatnich ochotników, którzy trzymali posterunek nad granicą norweską, głód zmusił na początku czerwca do poddania się Norwegom.

Fiński senat zaprotestował później w Londynie, że brytyjska marynarka siłą przeszkodziła Finom w zajęciu ziemi, która według Helsinek należała do Finlandii. Brytyjczycy odpowiedzieli, że nie przesądzają sprawy, ale dopóki Niemcy zagrażają Murmańskowi, nie oddadzą Peczengi. Starcia pod Peczengą były pierwszymi walkami brytyjskich żołnierzy na północy Rosji. Peczenga przypadła ostatecznie Finlandii na mocy traktatu pokojowego z Rosją Radziecką w 1920 roku.