Koniec bitwy pod Langemarck (1917)

18 sierpnia 1917 roku brygada brytyjskiej 14 (Lekkiej) Dywizji uderzyła wzdłuż drogi z Ypres do Menin na las Inverness Copse, o który od 31 lipca rozbijało się każde natarcie na płaskowyżu Gheluvelt. Wdarła się do zniszczonego lasu, ale niemiecki kontratak zepchnął ją do jego połowy. Tam, wspierana przez dwa czołgi na drodze, utrzymała się, odpierając jeszcze trzy ataki. Był to ostatni akt bitwy pod Langemarck, drugiego wielkiego natarcia trzeciej bitwy pod Ypres. Po dwóch dniach walk o pojedyncze schrony i farmy front znieruchomiał, a obie strony zaczęły umacniać to, co zdołały utrzymać.

Ostatnie dni walk

Dzień wcześniej, 17 sierpnia, francuskie ciężkie haubice przez cały dzień biły w bunkry Les Lilas i Mondovi nad strumieniem Broombeek, które jako jedyne oparły się Francuzom w pierwszym dniu bitwy. Wieczorem ich załogi się poddały. Od 16 sierpnia francuska 1 Armia wzięła ponad 400 jeńców i 15 dział, wyszła poza niemiecką trzecią pozycję i zabezpieczyła północne skrzydło Brytyjczyków. Na odcinku XVIII Korpusu 48 Dywizja na próżno atakowała umocnioną farmę Maison du Hibou przy drodze do Poelkapelle, a 29 Dywizja wysunęła posterunki za Broombeek. W ruinach Langemarck żołnierze 20 Dywizji, którzy zdobyli wieś, ponosili ciężkie straty od niemieckiej artylerii, mającej obserwację z wyżej położonego terenu na wschodzie.

Na płaskowyżu luzowano wykrwawione dywizje. W nocy z 17 na 18 sierpnia 14 Dywizja zluzowała 56 Dywizję (Londyńską), która w tych dniach straciła 2175 ludzi, a noc później 47 Dywizja zastąpiła 8 Dywizję, która straciła 2111. Dowódca 56 Dywizji, generał Frederick Dudgeon, meldował, że jego brygady nie miały czasu poznać terenu ani przygotować natarcia, że za lasem Château Wood nie położono żadnych chodników, a błoto wstrzymało dowóz zaopatrzenia.

Szukanie winnych

17 sierpnia generał Hubert Gough zebrał dowódców korpusów 5 Armii. Narzekał, że jego żołnierze zbyt łatwo cofają się przed niemieckimi kontratakami, i chciał postawić przed sądem polowym niektórych oficerów i podoficerów za „rażące przypadki” takiego zachowania. Skarżył się też, że dywizje zbyt szybko przechodzą przez linię i armii może zabraknąć ludzi. W tych dniach porażkę w centrum, pod Frezenberg, gdzie wykrwawiły się 16 (Irlandzka) i 36 (Ulsterska) Dywizja, tłumaczył tym, że Irlandczycy „nie lubią ostrzału”. Feldmarszałka Douglasa Haiga to „granie irlandzką kartą” nie przekonało. Zwrócił uwagę, że obie dywizje były wyczerpane, a przygotowanie artyleryjskie nie zniszczyło niemieckich schronów. Przed natarciem przez blisko dwa tygodnie nosiły amunicję i zaopatrzenie pod ostrzałem. Od początku sierpnia do 18 sierpnia 16 Dywizja straciła ponad 4200 ludzi, a 36 Dywizja prawie 3600, więcej niż połowę stanu.

18 sierpnia Haig zapisał w dzienniku, że niepowodzenie na prawym skrzydle i w centrum wynikło z tego, że dowódcy „zbytnio się śpieszyli”, i że należało dać artylerii jeszcze trzy dni na zdobycie przewagi. Była to ta sama rada, której udzielał przed bitwą, ale której nie wyegzekwował. Polecił Goughowi zbadać przyczyny porażki i omówić je z nim. Wśród żołnierzy i oficerów 5 Armii szerzyło się zniechęcenie i poczucie, że ludzi rzuca się na ślepo na betonowe schrony.

Bilans i co dalej

Bitwa przyniosła Brytyjczykom Langemarck i około półtora kilometra terenu na północy, Francuzom przyczółek Drie Grachten, ale płaskowyż Gheluvelt pozostał w niemieckich rękach. Straty samej bitwy trudno wydzielić. Robin Prior i Trevor Wilson szacują straty armii Gougha z samego 16 sierpnia na około 15 tysięcy ludzi, a z danych brytyjskiej historii oficjalnej wynika, że od 4 do 28 sierpnia, łącznie z innymi walkami, armie brytyjskie pod Ypres straciły około 36 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych. Niemcy stracili od 11 do 21 sierpnia około 24 tysięcy ludzi.

Gough zaplanował serię osobnych ataków na niezdobyte cele, korpus po korpusie, a potem nowe natarcie ogólne. 19 sierpnia XVIII Korpus generała Ivora Maxse’a, z pomocą czołgów i zasłony dymnej, zdobył przy minimalnych stratach farmy, które zatrzymały go 16 sierpnia, ale kolejne natarcia na płaskowyż zawiodły. 25 sierpnia Haig przekazał główne zadanie generałowi Herbertowi Plumerowi i jego 2 Armii. Po trzech tygodniach przygotowań Plumer uderzył 20 września przy drodze do Menin i zdobył większą część płaskowyżu, o który 5 Armia biła się przez cały sierpień.