Porozumienie w sprawie Azji Mniejszej

18 sierpnia 1917 roku ambasador Włoch w Londynie, markiz Guglielmo Imperiali, wręczył brytyjskiemu ministrowi spraw zagranicznych Arthurowi Balfourowi notę, w której zawiadamiał o zgodzie rządu włoskiego na przyszły podział azjatyckiej części Imperium Osmańskiego. Balfour odpowiedział jeszcze tego samego dnia, że rząd brytyjski zgadza się, iż przytoczone postanowienia oddają wyniki rozmów Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch w Saint-Jean-de-Maurienne i na późniejszych konferencjach dotyczących Azji Mniejszej. Do not dołączono mapę z zaznaczonymi strefami, którą Balfour własnoręcznie podpisał. Obie strony zastrzegły, że porozumienie pozostanie tajne. Tak w praktyce zakończyły się trwające od wiosny targi, które zaczęły się na konferencji w Saint-Jean-de-Maurienne 19 kwietnia.

Ostateczny tekst przygotowano na międzysojuszniczej konferencji, która 7 i 8 sierpnia obradowała w Londynie przy Downing Street. Uczestniczyli w niej premier David Lloyd George, premier Francji Alexandre Ribot i włoski minister spraw zagranicznych Sidney Sonnino. Wcześniej Francuzi i Włosi doszli do porozumienia co do granicy swoich stref w Cylicji. Spisane w Londynie 8 sierpnia memorandum miało dziewięć punktów. Włochy przystępowały do brytyjsko-francuskiej umowy Sykesa-Picota z maja 1916 roku, a w zamian Francja i Wielka Brytania przyznawały im dwie strefy zaznaczone na mapie. W zielonej, pod bezpośrednią administracją włoską, znalazła się południowo-zachodnia Anatolia ze Smyrną, Konyą i Antalyą. Strefa „C”, na północ od Smyrny, miała być włoską strefą wpływów. Włosi zobowiązali się uczynić Smyrnę wolnym portem dla handlu francuskiego i brytyjskiego. W zamian Mersin w strefie francuskiej miał być wolnym portem dla Włochów, z prawem swobodnego tranzytu koleją przez wilajet Adana. O międzynarodowym zarządzie Palestyny miano decydować z udziałem Włoch, a postanowienia umowy Sykesa-Picota o Półwyspie Arabskim i Morzu Czerwonym miały obowiązywać także Włochy.

Całość obwarowano dwoma zastrzeżeniami. Pierwsze powtarzało formułę, którą Lloyd George zaproponował w Saint-Jean-de-Maurienne: gdyby po wojnie któreś z mocarstw nie mogło otrzymać w całości obiecanych mu ziem osmańskich, przy zmianach granic uwzględniona zostanie równowaga sił na Morzu Śródziemnym, zgodnie z traktatem londyńskim z 1915 roku. Drugie było ważniejsze. Wszystkie postanowienia przyjmowano „z zastrzeżeniem zgody rządu rosyjskiego”, a memorandum miało zostać przekazane Piotrogrodowi, by mógł przedstawić swoje zdanie. W Londynie odrzucono proponowany artykuł końcowy, według którego porozumienie trzech mocarstw miało obowiązywać także wtedy, gdyby Rosja się nie zgodziła lub nie zajęła stanowiska. Dlatego Francuzi pilnowali, by noty nie brzmiały jak zawarcie ostatecznego układu.

Spory trwały do ostatniej chwili. Ribot chciał, by w nocie zaznaczono, że mapę przedstawił Lloyd George. Jak dyrektor do spraw politycznych francuskiego ministerstwa spraw zagranicznych Pierre de Margerie tłumaczył włoskiemu dyplomacie, premierowi zależało, by przed parlamentem i opinią publiczną inicjatywa oddania Smyrny Włochom wyglądała na brytyjską. Sonnino stanowczo się temu sprzeciwił. Francja i Włochy wymieniły noty dopiero 21 i 22 sierpnia, a dopiero 20 września Ribot polecił ambasadorowi w Londynie potwierdzić Balfourowi odbiór brytyjskiego zawiadomienia. Zgody Rosji nigdy nie uzyskano: w listopadzie władzę w Piotrogrodzie przejęli bolszewicy. Na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku Brytyjczycy i Francuzi powołali się na ten brak, by uznać porozumienie za nieważne, a Smyrnę zajęli Grecy.