Francuzi wracają do Arras

30 września 1914 roku, według brytyjskiej kroniki wojny, wojska francuskie ponownie zajęły Arras, stolicę Artois. Miasto nie było wtedy w rękach niemieckich, więc nie chodziło o jego odbicie, lecz o powrót regularnego wojska po miesiącu, w którym Arras pozostawało praktycznie bez obrony.

Miasto bez wojska

Pod koniec sierpnia, w czasie wielkiego odwrotu, francuskie dywizje terytorialne opuściły Arras. 6 września do miasta wkroczył oddział niemieckiej Landwehry, ale po dwóch lub trzech dniach, gdy nad Marną ważyły się losy kampanii, Niemcy się wycofali. W drugiej połowie września w okolice Arras wróciły pierwsze, nieliczne oddziały francuskie. Nie były to jednak siły zdolne zatrzymać większe natarcie.

Nowa armia na północy

W tym czasie obie strony próbowały obejść się nawzajem od północy, w manewrze, który z czasem nazwano wyścigiem do morza. Generał Joffre ściągał na lewe skrzydło kolejne korpusy. Pod koniec września utworzył z nich nowe zgrupowanie pod dowództwem generała Louisa de Maud’huy, z którego kilka dni później powstała francuska 10 Armia. Do Arras i okolic przewożono koleją i samochodami X Korpus, dywizje piechoty i kawalerię. Według relacji francuskiego oficera sztabu, 1 października w Arras stała już 77 Dywizja generała Ernesta Barbota. Brytyjska kronika wiąże z 30 września ponowne zajęcie miasta, czyli zapewne wejście do niego pierwszych oddziałów tego zgrupowania. Oznaczało to, że Francuzi zamierzają Arras bronić.

Stało się to w ostatniej chwili. Od strony Bapaume i Cambrai na północ szły niemieckie kolumny, a 1 października pod Arras rozgorzały ciężkie walki. Francuzi, zamiast obejść niemieckie skrzydło, musieli się bronić. Niemcy zajęli między innymi Lens, ale samego Arras nie zdobyli.

Miasto na linii frontu

Front zatrzymał się kilka kilometrów od centrum i pozostał tam przez większość wojny. Od października Arras było systematycznie ostrzeliwane przez niemiecką artylerię. 21 października 1914 roku runęła słynna gotycka dzwonnica ratusza, a w kolejnych latach zniszczeniu uległy też katedra i znaczna część starego miasta. Mieszkańcy, którzy zostali, chronili się przed pociskami w piwnicach i średniowiecznych podziemiach. Dawne kamieniołomy pod miastem posłużyły w 1917 roku jako schrony dla tysięcy żołnierzy brytyjskich przed wielką ofensywą pod Arras.