Niemcy zajmują Lens i Bailleul

4 października 1914 roku, według brytyjskiej kroniki wojny, wojska niemieckie zajęły Lens i Bailleul. Lens, górnicze miasto w departamencie Pas-de-Calais, było ośrodkiem jednego z najważniejszych zagłębi węglowych Francji. Jego utrata była dla Francuzów bolesnym skutkiem walk pod Arras, które trwały od początku października.

Niedziela w Lens

Wojna dotarła do Lens stopniowo. Już na początku września pojawiły się tu pierwsze niemieckie patrole, a w ostatnich dniach września przez miasto ciągnęli uciekinierzy z okolic Douai. Z około 35 tysięcy mieszkańców w mieście została niespełna połowa. W nocy z 3 na 4 października do Lens weszła kompania francuskich strzelców na rowerach, która wraz ze szwadronem dragonów miała bronić przepraw na kanale.

W niedzielę 4 października o świcie Niemcy zaatakowali od strony Douai. Walki toczyły się wzdłuż kanału, gdzie Francuzi osłaniali się wagonami kopalnianymi. Około 11 obrońcy otrzymali rozkaz odwrotu w stronę Liévin i wzgórza Lorette, a w południe w mieście nie było już francuskich żołnierzy. Niemiecki ostrzał zabił tego dnia kilku cywilów. Mera Lens, Émile’a Basly’ego, dawnego górnika i posła, wezwano do niemieckiego dowództwa w pobliskim Sallaumines i zatrzymano jako zakładnika. Zwolniono go dopiero następnego dnia. Pod wieczór niemieckie kolumny wkroczyły do miasta. Według lokalnych relacji był to 4 października, choć brytyjska historia oficjalna podaje, że Lens zdobył I Bawarski Korpus Rezerwowy dzień później, 5 października.

Front zatrzymał się kilka kilometrów na zachód od miasta, u stóp wzgórz Lorette i Vimy. Lens pozostało pod niemiecką okupacją do października 1918 roku i stało się ważnym ośrodkiem zaopatrzenia armii niemieckiej. Przed odwrotem Niemcy zalali i zniszczyli kopalnie, a samo miasto, ostrzeliwane przez cztery lata, legło w gruzach.

Który Bailleul?

Zajęcie Bailleul pod datą 4 października jest zagadką. Bailleul, miasto we francuskiej Flandrii przy granicy belgijskiej, zajęła niemiecka kawaleria dopiero kilka dni później. Według brytyjskiej historii oficjalnej IV Korpus Kawalerii generała von Hollena przeszedł przez Bailleul 7 października, a lokalni historycy opisują wielką kolumnę niemieckiej kawalerii, która wkroczyła do miasta po południu 8 października. Niemcy wzięli wtedy jako zakładników mera Frédérica Moeneclaya, jego zastępcę i dwóch radnych, którzy ręczyli za spokój mieszkańców.

Możliwe więc, że kronika ma na myśli inną miejscowość o tej samej nazwie, Bailleul-Sir-Berthoult, wieś między Arras a Vimy. W pierwszych dniach października nacierały w jej stronę bawarskie dywizje rezerwowe, a gdy kilka dni później front się ustalił, wieś znalazła się tuż za linią niemiecką.

Okupacja flandryjskiego Bailleul trwała krótko. Już 14 października (według lokalnych źródeł 15 października) do miasta weszły oddziały brytyjskiej 4 Dywizji, a Bailleul na kilka lat stało się ważną bazą armii brytyjskiej na tyłach frontu.