listopad

• 01

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Valenciennes1 listopada 1918 Kanadyjczycy zdobyli w niecałą godzinę wzgórze Mont Houy pod Valenciennes, wsparci ogniem, jakiego nie miała żadna inna brygada.
  • Serbowie ponownie odbijają Belgrad1 listopada 1918 serbska 1 Armia wkroczyła do Belgradu, który ostatnie wojska państw centralnych opuściły tego dnia za Sawą i Dunajem, wysadzając mosty.
  • Brytyjczycy zajmują Merw1 listopada 1918 wojska rządu zakaspijskiego i oddział indyjski weszli do Merwu, opuszczonego przez bolszewików po klęsce pod Duszakiem.
  • Atak na Fife1 listopada 1918 kolumna Lettow-Vorbecka uderzyła na brytyjską placówkę Fife w Rodezji Północnej. Okopana załoga się utrzymała i 2 listopada Niemcy odeszli.
  • Zatopienie „Viribus Unitis”1 listopada 1918 dwaj Włosi podłożyli w Puli minę pod drednot Viribus Unitis, przekazany dzień wcześniej Państwu SHS. Zginął admirał Vuković i setki marynarzy.
  • Początek walk o LwówW nocy na 1 listopada 1918 ukraińscy żołnierze opanowali Lwów i ogłosili go stolicą państwa ukraińskiego. Jeszcze tego dnia polscy mieszkańcy chwycili za broń.
  • Fałszywa wiadomość o abdykacji BorysaNa początku listopada 1918 agencje podały, że car Borys III abdykował, a Bułgaria jest republiką chłopską. Wiadomość była fałszywa, Borys panował do 1943 roku.
• 02

  • Zatopienie „Surady” i „Murcii”2 listopada 1918 UC-74 storpedował pod Port Saidem parowce Surada i Murcia, ostatnie brytyjskie statki handlowe zatopione przez wroga w tej wojnie.
  • Słoweńcy przejmują KrainęNa przełomie października i listopada 1918 słoweński Rząd Narodowy w Lublanie odsunął austriackiego namiestnika i przejął władzę w Krainie.
• 03

  • Zajęcie Valenciennes2 listopada 1918 Kanadyjczycy oczyścili z Niemców Valenciennes, a 3 listopada Niemcy porzucili linię Skaldy. Okupacja trwała ponad cztery lata.
  • Kluczowe wydarzenieRozejm w Villa Giusti3 listopada 1918 pod Padwą Austro-Węgry podpisały rozejm z aliantami. Walki ustały 4 listopada o 15.00, a monarchia Habsburgów wyszła z wojny.
  • Włosi zajmują Triest3 listopada 1918 po południu w Trieście przybił włoski niszczyciel Audace. Generał Petitti di Roreto objął miasto w posiadanie w imieniu króla Włoch.
  • Bunt w Kilonii3 listopada 1918 patrol w Kilonii strzelał do pochodu marynarzy i robotników. Nazajutrz miasto było w rękach rad żołnierskich. Zaczęła się rewolucja.
• 04

  • Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Sambrą4 listopada 1918 Brytyjczycy przeszli we mgle Kanał Sambra–Oise i las Mormal, a Nowozelandczycy zdobyli Le Quesnoy. Pod Ors zginął poeta Wilfred Owen.
  • Koniec bitwy pod Vittorio Veneto4 listopada 1918 o 15.00 na froncie włoskim zamilkła broń. Przed tą godziną alianci przeszli Tagliamento, a całe dywizje austro-węgierskie szły do niewoli.
  • Włosi zajmują Bar4 listopada 1918 włoska marynarka wojenna zajęła Bar (Antivari), czarnogórski port opuszczony przez wojska austro-węgierskie w ostatnich dniach wojny.
  • Brytyjczycy zajmują Mosul3 listopada 1918, już po rozejmie z Turcją, brytyjska kawaleria stanęła w Mosulu. Ali Ihsan Pasza protestował, ale do 10 listopada Turcy opuścili miasto.
• 05

  • Foch naczelnym wodzem przeciw NiemcomPo kapitulacji Austro-Węgier przywódcy Ententy powierzyli Fochowi kierownictwo strategiczne wojny z Niemcami na wszystkich frontach, w tym włoskim i bałkańskim.
  • Włosi w Fiume4 listopada 1918 do portu w Fiume wpłynęły włoskie okręty z pancernikiem „Emanuele Filiberto”. Miastem wciąż rządzili jednak Chorwaci.
  • Zatonięcie „Campanii”5 listopada 1918 w zatoce Firth of Forth zatonęła Campania, dawny liniowiec przebudowany na okręt-bazę wodnosamolotów. Zerwana z kotwicy staranowała dwa okręty.
  • Nota Lansinga5 listopada 1918 Lansing przekazał Niemcom zastrzeżenia aliantów co do wolności mórz i odszkodowań oraz wezwał ich, by po warunki rozejmu zgłosili się do Focha.
• 06

  • Francuzi zajmują Rethel6 listopada 1918 Francuzi weszli do zrujnowanego Rethel nad Aisne. Niemcy, zagrożeni na całym froncie, cofali się już ku Mozie.
  • Amerykanie pod Sedanem6–7 listopada 1918 Amerykanie w wyścigu do Sedanu wyszli na wzgórza nad miastem i odcięli Niemcom kolej. Do samego Sedanu Foch posłał jednak Francuzów.
  • Regent Aleksander w BelgradzieNa początku listopada 1918 do odzyskanego Belgradu przybył regent Aleksander z gen. Franchet d’Espérey. Stary król Piotr I wrócił do stolicy dopiero w 1919.
• 07

  • Republika BawarskaW nocy z 7 na 8 listopada 1918 Kurt Eisner ogłosił w Monachium Wolne Państwo Bawarię i detronizację Wittelsbachów. Król Ludwik III uciekł z miasta.
  • Konferencja genewska6–9 listopada 1918 w Genewie Pašić, Korošec i Trumbić uzgodnili wspólny rząd Serbii i Państwa SHS. Belgrad wkrótce odrzucił to porozumienie.
  • Rząd lubelskiW nocy z 6 na 7 listopada 1918 lewica niepodległościowa powołała w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
• 08

  • Niemieccy parlamentariusze u Focha8 listopada 1918 delegacja Erzbergera stanęła przed Fochem w lesie Compiègne. Usłyszała warunki rozejmu i dostała 72 godziny na odpowiedź.
  • Brytyjczycy odbijają MaubeugeW nocy z 8 na 9 listopada 1918 batalion Grenadierów Gwardii wszedł bez walki do Maubeuge, twierdzy nad Sambrą, którą Francuzi oddali Niemcom we wrześniu 1914.
  • Dymisja MarghilomanaNa początku listopada 1918 król Ferdynand na żądanie ententy odprawił germanofilski rząd Marghilomana i Ariona. Premierem został generał Constantin Coandă.
• 09

  • Zajęcie Aleksandretty9 listopada 1918 brytyjskie i francuskie okręty weszły do zatoki Aleksandretty. Mustafa Kemal chciał bronić portu, ale rząd w Konstantynopolu kazał mu ustąpić.
  • Lettow-Vorbeck zajmuje Kasamę9 listopada 1918 czołówka Lettow-Vorbecka zajęła opuszczoną Kasamę w Rodezji Północnej. Niemcy szli dalej na południe ku składom nad rzeką Chambeshi.
  • Zatopienie „Britannii”9 listopada 1918 UB-50 storpedował u wejścia do Cieśniny Gibraltarskiej pancernik Britannia. Zginęło około 50 marynarzy, ponad 700 ocalało.
  • Kluczowe wydarzenieRewolucja w Berlinie9 listopada 1918 rewolucja dotarła do Berlina. Kanclerz ogłosił abdykację cesarza i oddał władzę Ebertowi, a Scheidemann proklamował republikę.
  • Deklaracja anglo-francuskaW pierwszych dniach listopada 1918 Wielka Brytania i Francja ogłosiły, że chcą „całkowitego wyzwolenia” ludów Syrii i Mezopotamii i rządów z ich wyboru.
  • Czechosłowacy w JekaterynburguOkoło 9–10 listopada 1918 Czechosłowacy w Jekaterynburgu uroczyście świętowali narodziny swojego państwa. Pułki legionu dostały sztandary.
• 10

  • Francuzi odbijają MézièresNa dzień przed rozejmem Francuzi odzyskali Mézières nad Mozą, przez lata ważny ośrodek niemieckiego dowództwa. Nad rzeką walczono do 11 listopada.
  • Belgowie odbijają Gandawę10 listopada 1918 Niemcy opuścili Gandawę, a do miasta weszli Belgowie. Okupacja stolicy Flandrii Wschodniej, trwająca od 1914 roku, dobiegła końca.
  • Rumunia wraca do wojny10 listopada 1918 francuskie bataliony przeprawiły się przez Dunaj pod Ruse, a król Ferdynand wezwał Rumunów, by znów chwycili za broń przeciw Niemcom.
  • Cesarz Wilhelm w Holandii10 listopada 1918 Wilhelm II opuścił Spa i przekroczył granicę holenderską w Eijsden. Rząd Holandii, neutralnego kraju, udzielił mu schronienia.
  • Piłsudski wraca do Warszawy10 listopada 1918 rano Józef Piłsudski, zwolniony z Magdeburga, przyjechał do Warszawy. Witało go kilkanaście osób, a do wieczora rozmawiał już z regentami.
  • Zatopienie HMS Ascot10 listopada 1918 UB-67 storpedował u wysp Farne trałowiec Ascot. Zginęła cała załoga, ponad 50 ludzi. Był to ostatni okręt Royal Navy zatopiony przez wroga.
• 11

  • Brytyjczycy odbijają MonsRankiem 11 listopada 1918 Kanadyjczycy wkroczyli do Mons, gdzie w 1914 Brytyjczycy stoczyli pierwszą bitwę. Wojna skończyła się tam, gdzie się zaczęła.
  • Kluczowe wydarzenieRozejm w Compiègne11 listopada 1918 o świcie Niemcy podpisali w wagonie Focha w lesie Compiègne rozejm z Ententą. O 11.00 na froncie zachodnim ucichły działa.
  • Uznanie Łotwy i Estonii11 listopada 1918 Balfour potwierdził na piśmie uznanie Łotewskiej Rady Narodowej. W Tallinnie wznowił działalność Estoński Rząd Tymczasowy.
  • Kluczowe wydarzenieOdzyskanie niepodległości przez Polskę11 listopada 1918 Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem, a Warszawa rozbrajała Niemców. Ten dzień stał się Świętem Niepodległości.
• 12

  • Abdykacja Karola I11 listopada 1918 Karol I zrzekł się udziału w sprawach państwa, ale nie abdykował. 12 listopada w Wiedniu proklamowano Republikę Niemieckiej Austrii.
• 13

  • Alianci w Konstantynopolu12 listopada 1918 flota sprzymierzonych przeszła przez Dardanele, a rano 13 listopada stanęła przed Konstantynopolem. Zaczęła się okupacja stolicy imperium.
  • Rozejm belgradzki13 listopada 1918 w Belgradzie Węgry podpisały z aliantami konwencję wojskową. Linia demarkacyjna oddała Banat, Baczkę i część Siedmiogrodu pod okupację.
• 14

  • Zawieszenie broni w Afryce Wschodniej13 listopada 1918 wieść o rozejmie dotarła do Lettow-Vorbecka w Rodezji Północnej. 14 listopada nad rzeką Chambeshi zgodził się przerwać walkę.
  • Masaryk prezydentem14 listopada 1918 Zgromadzenie Narodowe w Pradze zdetronizowało Habsburgów, ogłosiło republikę i wybrało Masaryka na prezydenta. Premierem został Kramář.
  • Zatonięcie „Cochrane”14 listopada 1918 brytyjski krążownik pancerny Cochrane wszedł we mgle na mieliznę u ujścia Mersey i przełamał się na pół. Nikt nie zginął.
  • Rozwiązanie Rady Regencyjnej14 listopada 1918 regenci rozwiązali Radę Regencyjną i oddali całą władzę zwierzchnią Piłsudskiemu. Piłsudski desygnował tego dnia Daszyńskiego na premiera.
• 15

  • Krążownik „Königsberg” w zatoce Forth15 listopada 1918 krążownik Königsberg przywiózł do Firth of Forth kontradmirała Meurera, by ustalił z admirałem Beattym, jak Niemcy wydadzą swoją flotę.
  • Powstanie Petlury15 listopada 1918 Dyrektoriat wezwał z Białej Cerkwi do powstania przeciw hetmanowi Skoropadskiemu, który dzień wcześniej ogłosił federację z Rosją.
• 16

  • Pochód aliantów nad RenW połowie listopada 1918 armie sprzymierzonych ruszyły za cofającymi się Niemcami ku Renowi. Brytyjska chronologia podaje 16 listopada, inne źródła 17.
  • Notyfikacja Piłsudskiego16 listopada 1918 Józef Piłsudski depeszą radiową zawiadomił rządy państw wojujących i neutralnych o istnieniu niepodległego państwa polskiego.
  • Mobilizacja w Estonii16 listopada 1918 estoński Rząd Tymczasowy postanowił zwołać ochotniczą Armię Ludową. Obowiązkowo powołał tylko oficerów, lekarzy i urzędników wojskowych.
  • Niepodległość Węgier16 listopada 1918 przed parlamentem w Budapeszcie proklamowano Węgierską Republikę Ludową. Na czele państwa stanął premier Mihály Károlyi.
• 17

  • Francuzi wkraczają do Miluzy17 listopada 1918 wojska francuskie generała Hirschauera uroczyście wkroczyły do Miluzy. Wróciły do miasta, które dwa razy musiały opuścić w sierpniu 1914.
  • Brytyjczycy wracają do Baku17 listopada 1918 generał Thomson przypłynął z Enzeli do Baku z wojskiem brytyjskim i oddziałem Biczerachowa. Turcy opuścili miasto zdobyte we wrześniu.
  • Rząd Moraczewskiego17 listopada 1918, po rezygnacji Ignacego Daszyńskiego, Józef Piłsudski powierzył urząd premiera socjaliście Jędrzejowi Moraczewskiemu.
• 18

  • Niemcy opuszczają FrancjęWedług brytyjskiej chronologii 18 listopada 1918 ostatni Niemcy przekroczyli z powrotem granicę Francji z 1914 roku. Okupacja północnego wschodu dobiegła końca.
  • Belgowie wracają do BrukseliW połowie listopada 1918 ostatni Niemcy opuścili Brukselę, wrócił burmistrz Max, a do stolicy weszli żołnierze belgijscy. Kończyła się okupacja.
  • Włosi wzmacniają Fiume17 listopada 1918 do Fiume wkroczyły wojska włoskie generała San Marzano. Chorwacką władzę usunięto, a Jugosłowianie zaprotestowali.
  • Zamach KołczakaW nocy z 17 na 18 listopada 1918 oficerowie kozaccy aresztowali w Omsku eserowców z Dyrektoriatu. Rada Ministrów ogłosiła Kołczaka Najwyższym Władcą.
• 19

  • Francuzi wkraczają do Metzu19 listopada 1918 wojska 10 Armii wkroczyły do Metzu, stolicy niemieckiej Lotaryngii. Defiladę oglądał Pétain, który tego dnia dowiedział się o awansie.
  • Belgowie wracają do Antwerpii19 listopada 1918 wojska belgijskie ponownie zajęły Antwerpię. Twierdza, która skapitulowała w październiku 1914, wróciła do Belgii po ponad czterech latach.
  • Pétain marszałkiem Francji19 listopada 1918, w dniu wkroczenia Francuzów do Metzu, gen. Pétain dowiedział się, że zostanie marszałkiem Francji. Dekret podpisano 21 listopada.
• 20

  • Amerykanie wkraczają do LuksemburgaOkoło 20 listopada 1918 amerykańska 3 Armia w marszu nad Ren weszła do Luksemburga. Mieszkańcy witali ją kwiatami po ponad czterech latach okupacji.
  • Kapitulacja U-Bootów20 listopada 1918 pierwsze 20 niemieckich okrętów podwodnych poddało się pod Harwich zespołowi kontradmirała Tyrwhitta. Do wiosny 1919 oddano ich 176.
  • Maruszewski w ArchangielskuW listopadzie 1918 do Archangielska przybył generał Władimir Maruszewski. Objął dowództwo rosyjskich wojsk Obwodu Północnego i urząd generała gubernatora.
• 21

  • Internowanie Floty Pełnomorskiej21 listopada 1918 Grand Fleet wyszła na spotkanie Floty Pełnomorskiej i odprowadziła 70 niemieckich okrętów do Firth of Forth, skąd popłynęły do Scapa Flow.
  • Rząd belgijski w Brukseli21 listopada 1918 władzę w Belgii objął rząd jedności narodowej Léona Delacroix, pierwszego premiera z tym tytułem. Ministrem wojny został Fulgence Masson.
  • Brytyjczycy zajmują Namur21 listopada 1918 Brytyjczycy weszli do Namuru, belgijskiej twierdzy zdobytej przez Niemców w 1914 roku. Tu wojska idące nad Ren stanęły na postój.
• 22

  • Francuzi wkraczają do Strasburga22 listopada 1918 generał Gouraud na czele 4 Armii uroczyście wkroczył do Strasburga. Po 48 latach stolica Alzacji wróciła do Francji.
  • Polacy zdobywają LwówW nocy na 22 listopada 1918 Ukraińcy wycofali się ze Lwowa, a rano miasto zajęli Polacy. W dniu zwycięstwa w dzielnicach żydowskich wybuchł pogrom.
• 23

  • Rada Narodowa za unią z Serbią23–24 listopada 1918 Rada Narodowa w Zagrzebiu postanowiła zjednoczyć Państwo SHS z Serbią i Czarnogórą. Stjepan Radić ostrzegał przed pośpiechem.
• 25

  • Kapitulacja Lettow-Vorbecka25 listopada 1918 w Abercorn w Rodezji Północnej Lettow-Vorbeck złożył broń. Niepokonana w polu Schutztruppe liczyła 155 Europejczyków i 1168 askarysów.
• 26

  • Alianci na granicy NiemiecPod koniec listopada 1918 ostatni Niemcy opuścili Belgię, a wojska sprzymierzonych doszły do granicy Niemiec. 1 grudnia wszystkie ruszyły dalej, ku Renowi.
  • Alianci w SewastopoluPod koniec listopada 1918 do Sewastopola wpłynęła eskadra aliancka. Przejęła od Niemców okręty dawnej Floty Czarnomorskiej, w tym drednot „Wola”.
  • Zgromadzenie w Podgoricy26 listopada 1918 Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Podgoricy zdetronizowało króla Mikołaja I i ogłosiło zjednoczenie Czarnogóry z Serbią.
• 28

  • Abdykacja Wilhelma II28 listopada 1918 w holenderskim Amerongen Wilhelm II podpisał akt zrzeczenia się koron Prus i Rzeszy, 19 dni po ogłoszeniu jego abdykacji w Berlinie.
  • Bolszewicy zdobywają Narwę28 listopada 1918 Armia Czerwona uderzyła na Narwę, z której wycofywali się Niemcy. Estończycy musieli oddać miasto. Zaczęła się estońska wojna o niepodległość.
  • Unia Bukowiny z Rumunią28 listopada 1918 Kongres Generalny Bukowiny w Czerniowcach uchwalił połączenie kraju z Rumunią. Większość Ukraińców zbojkotowała obrady.
• 29

  • Deputacja Bukowiny w Jassach29 listopada 1918 delegacja Kongresu Generalnego Bukowiny z Iancu Flondorem na czele wręczyła w Jassach królowi Ferdynandowi akt unii z Rumunią.
• 30

  • Rząd rumuński wraca do Bukaresztu30 listopada 1918 pociągi z Jass przywiozły do Bukaresztu rumuński rząd i poselstwa ententy. Następnego dnia do stolicy uroczyście wjechał król Ferdynand.