Włosi w Fiume

4 listopada 1918 roku do portu w Fiume, dzisiejszej Rijece, wpłynął zespół okrętów włoskiej Regia Marina. Prowadził go stary pancernik „Emanuele Filiberto” pod flagą kontradmirała Guglielma Rainera, a towarzyszyły mu niszczyciele, m.in. „Francesco Stocco”, „Giuseppe Sirtori” i „Vincenzo Giordano Orsini”. Brytyjska chronologia wojny notuje pod 5 listopada, że Fiume zajęła włoska dywizja morska. Włoskie i chorwackie opracowania zgodnie podają, że okręty przypłynęły dzień wcześniej, a ich obecność nie oznaczała jeszcze zajęcia miasta.

Okręty przybyły na wezwanie miejscowych Włochów. Od 30 października w Fiume istniały dwie władze: komisarz zagrzebskiej Rady Narodowej Słoweńców, Chorwatów i Serbów, który objął pałac dawnego węgierskiego gubernatora, oraz Włoska Rada Narodowa, która ogłosiła połączenie miasta z Włochami. Włoska Rada wysłała do Wenecji delegację z prośbą do dowództwa marynarki o opiekę nad włoską ludnością. Zespół Rainera wyszedł z Wenecji rano 3 lub 4 listopada, bo relacje różnią się co do dnia. Podróż przez zatokę Kvarner utrudniały mgła i dryfujące miny, a piloci odradzali nocne przejście wąskimi przesmykami między wyspami. W drodze nadeszła wiadomość o podpisaniu rozejmu w Villa Giusti. Jeden z niszczycieli odłączył od zespołu i 4 listopada zajął port na wyspie Lošinj.

W samym Fiume marynarze z okrętów na razie nie zeszli na ląd. Miasto i sąsiedni Sušak trzymali Chorwaci. Podpułkownik Petar Teslić dowodził batalionami dawnego austro-węgierskiego 79 pułku piechoty z Otočaca, wspieranymi przez ochotników z Gwardii Narodowej, w dużej części gimnazjalistów. Sytuacja była niejasna również pod względem prawnym. Traktat londyński z 1915 roku nie przyznawał Fiume Włochom, ale rozejm pozwalał sprzymierzonym zajmować punkty strategiczne, na co Rzym powoływał się, gdy sięgał poza obiecaną linię. Według chorwackich opracowań 5 listopada do Fiume przypłynęły także dwa francuskie niszczyciele, „Touareg” i „Sakalave”.

Tego samego 5 listopada Morska Rada Sprzymierzonych postanowiła utworzyć międzysojuszniczą komisję morską dla Adriatyku. Miała koordynować działania flot przy wschodnim wybrzeżu, pilnować porządku i zająć się losem okrętów dawnej floty austro-węgierskiej, przekazanej w ostatnich dniach października Państwu SHS. Komisja podzieliła później wybrzeże na strefy okupacyjne. Fiume i Kvarner miały przypaść Brytyjczykom, ale do tego czasu Włosi usadowili się w mieście już na dobre.

Dwuwładza trwała jeszcze niecałe dwa tygodnie. W połowie listopada z Zagrzebia przybył batalion wojska serbskiego, a 17 listopada do Fiume wkroczyły oddziały włoskiej 3 Armii. Chorwacką władzę usunięto, a miastem pod osłoną włoskiego wojska rządziła Włoska Rada Narodowa. Spór o Fiume stał się jedną z najostrzejszych kwestii na konferencji pokojowej w Paryżu.