Oś czasu
(2624)1914
czerwiec
lipiec
- 24
- Rząd niemiecki popiera austriackie ultimatum wobec Serbii24 lipca 1914 Berlin przekazał mocarstwom Ententy, że aprobuje ultimatum Austro-Węgier i traktuje spór z Serbią jako sprawę lokalną.
- Grey proponuje międzynarodową konferencję, aby powstrzymać wojnę24 lipca 1914 sir Edward Grey zaproponował konferencję mocarstw, licząc, że mediacja zatrzyma kryzys zanim przerodzi się on w wojnę europejską.
- Belgia oświadcza, że obroni swoją neutralność24 lipca 1914 rząd Belgii ogłosił, że w razie wojny podtrzyma swoją neutralność bez względu na konsekwencje.
- 25
- Austro-Węgry zrywają stosunki dyplomatyczne z Serbią25 lipca 1914 poseł Austro-Węgier baron Giesl uznał odpowiedź Serbii za niewystarczającą, zerwał stosunki dyplomatyczne i opuścił Belgrad.
- Rząd serbski zarządza mobilizację25 lipca 1914, jeszcze przed odpowiedzią na ultimatum, Serbia ogłosiła powszechną mobilizację, a władze zaczęły opuszczać Belgrad.
- Rząd serbski przeniesiony z Belgradu do Niszu25 lipca 1914 regent Aleksander zdecydował o przeniesieniu rządu, parlamentu i administracji Serbii do Niszu, który stał się wojenną stolicą kraju.
- 26
- Austro-Węgry zarządzają częściową mobilizację przeciw Serbii26 lipca 1914 ruszała częściowa mobilizacja armii Austro-Węgier przeciw Serbii – pierwszy krok monarchii od dyplomacji ku wojnie.
- Rząd Czarnogóry zarządza mobilizację26 lipca 1914 Czarnogóra zarządziła mobilizację armii, stając u boku Serbii w konflikcie z Austro-Węgrami.
- Admiralicja brytyjska wstrzymuje rozproszenie floty26 lipca 1914 Pierwszy Lord Morski książę Ludwik Battenberg zatrzymał flotę w gotowości, zamiast rozesłać okręty do portów macierzystych.
- Cesarz Wilhelm II przerywa rejs i wraca do Niemiec26 lipca 1914 Wilhelm II, wbrew radom kanclerza, przerwał rejs po fiordach Norwegii i płynął do Kilonii, by stamtąd wrócić do Poczdamu.
- 27
- Francja i Włochy przyjmują brytyjską propozycję konferencji27 lipca 1914 Francja i Włochy poparły brytyjski plan konferencji ambasadorów w Londynie. Tego samego dnia Niemcy go odrzuciły.
- Niemiecka Flota Oceaniczna odwołana z Norwegii do baz wojennych27 lipca 1914 niemiecka Flota Oceaniczna zebrała się u wybrzeży Norwegii i przerwała letni rejs, kierując się do swoich baz wojennych.
- 28
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Serbii28 lipca 1914 Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę telegramem. Tej samej nocy ostrzelano Belgrad – zaczęła się I wojna światowa.
- Rząd niemiecki odrzuca brytyjską propozycję konferencji28 lipca 1914 kanclerz Bethmann Hollweg potwierdził, że Niemcy nie wezmą udziału w konferencji mocarstw proponowanej przez Wielką Brytanię.
- Brytyjskie floty otrzymują rozkaz przejścia do baz wojennych28 lipca 1914 Winston Churchill nakazał Pierwszej Flocie przejście z Portland do wojennej bazy Scapa Flow na Orkadach.
- 29
- Rosja zarządza częściową mobilizację przeciw Austro-Węgrom29 lipca 1914 Rosja zarządziła mobilizację czterech okręgów wojskowych przeciw Austro-Węgrom. Wieczorem car wstrzymał już gotową mobilizację powszechną.
- Austro-węgierska artyleria ostrzeliwuje BelgradW nocy z 28 na 29 lipca 1914 austro-węgierskie monitory i artyleria ostrzelały Belgrad. Były to pierwsze strzały I wojny światowej.
- Niemcy proponują porozumienie w sprawie neutralności Wielkiej BrytaniiWieczorem 29 lipca 1914 kanclerz Bethmann Hollweg próbował zapewnić sobie neutralność Wielkiej Brytanii w razie wojny z Francją i Rosją.
- Admiralicja brytyjska wysyła „telegram ostrzegawczy” do flot29 lipca 1914 Admiralicja wysłała do okrętów Royal Navy uzgodniony wcześniej „telegram ostrzegawczy”, stawiając flotę w stan gotowości wojennej.
- War Office ogłasza „okres przygotowawczy”29 lipca 1914 brytyjskie ministerstwo wojny rozesłało telegramy wprowadzające „okres przygotowawczy”: straże przy mostach, obsadzenie fortów, odwołanie urlopów.
- 30
- Car zarządza powszechną mobilizację armii rosyjskiej30 lipca 1914 po południu Mikołaj II, przekonany przez Sazonowa, zgodził się na mobilizację powszechną. Jej pierwszym dniem był 31 lipca.
- Wielka Brytania odrzuca niemiecką propozycję neutralności30 lipca 1914 Edward Grey odrzucił niemiecką ofertę. Uznał, że neutralność kosztem Francji i Belgii byłaby dla Wielkiej Brytanii hańbą.
- Australia stawia swoją flotę w gotowości u boku Royal Navy30 lipca 1914 do Melbourne dotarło brytyjskie ostrzeżenie o groźbie wojny. Australijska marynarka zajęła stanowiska wojenne, a 3 sierpnia oddano ją Admiralicji.
- 31
- Belgia zarządza mobilizację31 lipca 1914 rząd Belgii zarządził powszechną mobilizację armii, by bronić neutralności kraju przed każdym, kto zechce ją naruszyć.
- Rosja rozpoczyna powszechną mobilizację31 lipca 1914 był pierwszym dniem powszechnej mobilizacji w Rosji. Wiadomość o niej wywołała natychmiastową reakcję Berlina.
- Austro-Węgry zarządzają powszechną mobilizację31 lipca 1914 Austro-Węgry, w odpowiedzi na mobilizację Rosji, zarządziły mobilizację powszechną. Jej pierwszym dniem był 4 sierpnia.
- Niemcy wysyłają ultimatum do Rosji31 lipca 1914 Niemcy zażądały od Rosji wstrzymania mobilizacji w ciągu 12 godzin. Równocześnie zapytały Francję, czy zachowa neutralność.
- Niemcy ogłaszają stan zagrożenia wojennego31 lipca 1914 w Niemczech ogłoszono „stan zagrożenia wojennego” (Kriegsgefahr), który oddawał władzę wojsku i poprzedzał mobilizację.
- Imperium Osmańskie zarządza mobilizacjęNa przełomie lipca i sierpnia 1914 rząd osmański zarządził mobilizację, która ruszyła 3 sierpnia. W tajemnicy zawarł też sojusz z Niemcami.
- Giełda londyńska zamknięta31 lipca 1914 London Stock Exchange po raz pierwszy od 1801 roku zamknęła swoje podwoje. Otwarto ją ponownie dopiero w styczniu 1915 roku.
sierpień
- 01
- Wielka Brytania mobilizuje flotęWieczorem 1 sierpnia 1914, po wieści o wypowiedzeniu wojny Rosji przez Niemcy, Winston Churchill zarządził mobilizację Royal Navy.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy ogłaszają mobilizację i wypowiadają wojnę Rosji1 sierpnia 1914 Niemcy ogłosiły mobilizację powszechną, a wieczorem wypowiedziały wojnę Rosji. Wojna przestała być konfliktem bałkańskim.
- Pierwsze walki na granicy Królestwa Polskiego1 sierpnia 1914 granica niemiecko-rosyjska, biegnąca przez ziemie polskie, stała się linią frontu. W kolejnych dniach Niemcy zajęli Kalisz i Częstochowę.
- Francja zarządza powszechną mobilizację1 sierpnia 1914 po południu Francja ogłosiła powszechną mobilizację. W ciągu dwóch tygodni pod broń powołano ponad trzy miliony ludzi.
- 02
- Niemcy stawiają Belgii ultimatumWieczorem 2 sierpnia 1914 Niemcy zażądały od Belgii zgody na przemarsz swoich wojsk, dając jej 12 godzin na odpowiedź.
- Wojska niemieckie wkraczają do LuksemburgaRankiem 2 sierpnia 1914 wojska niemieckie zajęły neutralny Luksemburg, mimo protestów wielkiej księżnej Marii Adelajdy i rządu.
- Pierwsze walki na granicy francuskiej2 sierpnia 1914 w Joncherey zginęli pierwsi żołnierze na froncie zachodnim, Francuz Jules-André Peugeot i Niemiec Albert Mayer.
- Niemieckie krążowniki ostrzeliwują Lipawę2 sierpnia 1914 niemieckie krążowniki Augsburg i Magdeburg zaatakowały rosyjski port Lipawa (Libawa). Były to pierwsze strzały wojny na Bałtyku.
- Wielka Brytania gwarantuje ochronę francuskich wybrzeży2 sierpnia 1914 brytyjski rząd obiecał Francji, że Royal Navy obroni jej wybrzeża przed niemiecką flotą na Morzu Północnym i w kanale La Manche.
- Wielka Brytania ogłasza moratorium2 sierpnia 1914 w Wielkiej Brytanii ogłoszono moratorium na spłatę weksli, by uchronić londyńskie City przed falą bankructw.
- Moltke szefem Sztabu Generalnego Armii Polowej2 sierpnia 1914 gen. Helmuth von Moltke, szef Wielkiego Sztabu Generalnego od 1906 roku, stanął na czele sztabu armii polowej Niemiec.
- 03
- Belgia odrzuca niemieckie żądaniaRano 3 sierpnia 1914 Belgia odrzuciła niemieckie ultimatum. Uznała, że zgoda na przemarsz wojsk oznaczałaby utratę honoru narodu.
- Wielka Brytania zapowiada obronę neutralności Belgii3 sierpnia 1914 Edward Grey przedstawił w Izbie Gmin brytyjskie zobowiązania wobec Belgii i Francji. Londyn zapowiedział wsparcie dla Belgów.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Francji3 sierpnia 1914 Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, powołując się na zmyślone francuskie naloty. Rozpoczęła się wojna na dwa fronty.
- Wielka Brytania zarządza mobilizację armii3 sierpnia 1914 brytyjski rząd zdecydował o mobilizacji armii. Proklamacje powołujące rezerwistów i Siły Terytorialne wydano 4 sierpnia.
- Wielka Brytania zezwala na rekwizycję statków3 sierpnia 1914 proklamacja królewska upoważniła rząd do rekwizycji brytyjskich statków handlowych na potrzeby wojny.
- Włochy ogłaszają neutralność3 sierpnia 1914 Włochy ogłosiły neutralność, uznając, że trójprzymierze nie zobowiązuje ich do udziału w wojnie wywołanej przez Austro-Węgry.
- Wielki książę Mikołaj naczelnym wodzem armii rosyjskiejNa początku sierpnia 1914 car Mikołaj II powierzył naczelne dowództwo armii rosyjskiej wielkiemu księciu Mikołajowi Mikołajewiczowi.
- 04
- Wielka Brytania stawia Niemcom ultimatum4 sierpnia 1914 Londyn zażądał od Niemiec poszanowania neutralności Belgii do północy. Kanclerz nazwał traktat „świstkiem papieru”.
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania wypowiada wojnę Niemcom4 sierpnia 1914 o godzinie 23 czasu londyńskiego minął termin ultimatum. Wielka Brytania i całe jej imperium znalazły się w stanie wojny z Niemcami.
- Belgia zrywa stosunki dyplomatyczne z Niemcami4 sierpnia 1914, po wkroczeniu wojsk niemieckich, Belgia zerwała stosunki z Niemcami i wręczyła niemieckiemu posłowi paszporty.
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wypowiadają wojnę Belgii4 sierpnia 1914 Niemcy zapowiedziały Belgii użycie siły i wkroczyły na jej terytorium. Kanclerz przyznał, że łamie prawo międzynarodowe.
- Wojska niemieckie wkraczają do Belgii i atakują Liège4 sierpnia 1914 o 8:02 wojska niemieckie przekroczyły granicę Belgii w Gemmenich i ruszyły na twierdzę Liège. Zaczęła się bitwa o Liège.
- Niemieckie sterowce nad BrukseląÓwczesne kroniki podają, że w nocy 4 sierpnia 1914 nad Brukselą przeleciały dwa niemieckie sterowce. Wojna po raz pierwszy przeniosła się w powietrze.
- Goeben i Breslau ostrzeliwują porty w AlgieriiRano 4 sierpnia 1914 niemieckie okręty Goeben i Breslau ostrzelały francuskie porty Philippeville i Bône w Algierii, podnosząc rosyjskie bandery.
- Tajny sojusz Niemiec i Imperium OsmańskiegoÓwczesne kroniki notują pod 4 sierpnia 1914 zawarcie tajnego sojuszu Niemiec i Turcji. Traktat podpisano w Konstantynopolu już 2 sierpnia.
- Admirał Jellicoe obejmuje dowództwo Grand Fleet4 sierpnia 1914 główne siły Royal Navy przemianowano na Grand Fleet, a ich dowódcą został admirał sir John Jellicoe.
- Wyznaczono sztab Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego4 sierpnia 1914 wyznaczono dowództwo Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego. Naczelnym dowódcą został marszałek sir John French.
- Wielka Brytania ogłasza listę kontrabandy wojennej4 sierpnia 1914 brytyjska proklamacja określiła towary uznawane za kontrabandę wojenną. Był to pierwszy krok ku blokadzie Niemiec.
- Krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse wypływa na Atlantyk4 sierpnia 1914 przebudowany liniowiec Kaiser Wilhelm der Grosse wypłynął z Bremy jako niemiecki krążownik pomocniczy, by atakować statki handlowe.
- 05
- Kluczowe wydarzenieCzarnogóra wypowiada wojnę Austro-Węgrom5 sierpnia 1914 Czarnogóra wypowiedziała wojnę Austro-Węgrom, stając u boku Serbii. Działa z góry Lovćen zagroziły bazie floty w Kotorze.
- Niemcy stawiają miny na otwartym morzu. Zatopienie Königin Luise5 sierpnia 1914 brytyjskie niszczyciele zatopiły niemiecki stawiacz min Königin Luise u wybrzeży Suffolk. Jego miny zatopiły dzień później HMS Amphion.
- Pierwsza brytyjska narada wojenna5 sierpnia 1914 premier Asquith zwołał naradę wojenną polityków i generałów. Zdecydowano o wysłaniu korpusu ekspedycyjnego do Francji.
- 06
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Rosji6 sierpnia 1914 ambasador Austro-Węgier wręczył w Petersburgu wypowiedzenie wojny. Główny front monarchii przesunął się do Galicji.
- Kluczowe wydarzenieSerbia wypowiada wojnę Niemcom6 sierpnia 1914 Serbia wypowiedziała wojnę Niemcom, sojusznikowi Austro-Węgier. Oba państwa nie graniczyły ze sobą, ale deklaracja miała wymowę polityczną.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy granicznej we FrancjiNa początku sierpnia 1914 rozpoczęła się tzw. bitwa graniczna, czyli seria starć armii francuskich z niemieckimi, trwająca aż do bitwy nad Marną.
- Lord Kitchener ministrem wojny6 sierpnia 1914 marszałek lord Kitchener objął brytyjskie ministerstwo wojny, zastępując premiera Asquitha, który kierował nim od marca 1914.
- HMS Amphion zatopiony na minieRano 6 sierpnia 1914 krążownik HMS Amphion wszedł na niemieckie miny u wybrzeży Anglii i zatonął. Był pierwszym okrętem Royal Navy straconym w wojnie.
- Francusko-brytyjska konwencja morska6 sierpnia 1914 Francja i Wielka Brytania zawarły w Londynie konwencję morską. Dowództwo sił sojuszniczych na Morzu Śródziemnym objął francuski admirał.
- Starcie HMS Bristol z krążownikiem Karlsruhe w Indiach Zachodnich6 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Bristol ostrzelał niemiecki krążownik Karlsruhe w Indiach Zachodnich. Szybszy Niemiec zdołał uciec.
- Krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich wypływa z TsingtaoNa początku sierpnia 1914 uzbrojony liniowiec Prinz Eitel Friedrich opuścił niemiecką bazę Tsingtao w Chinach, by dołączyć do eskadry admirała von Spee.
- Eskadra admirała von Spee opuszcza Pohnpei6 sierpnia 1914 niemiecka Eskadra Wschodnioazjatycka admirała von Spee wypłynęła z Pohnpei na Karolinach. Zaczęła się jej wędrówka przez Pacyfik.
- 07
- Wojska niemieckie zajmują Liège7 sierpnia 1914 brygada dowodzona przez Ericha Ludendorffa wkroczyła do Liège i zajęła cytadelę. Otaczające miasto forty broniły się jednak dalej.
- Pierwsze oddziały Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego we Francji7 sierpnia 1914 we Francji wylądowały pierwsze oddziały brytyjskie. Główne siły korpusu ekspedycyjnego przeprawiły się przez kanał w kolejnych dniach.
- Francuzi przekraczają granicę Alzacji7 sierpnia 1914 francuski VII Korpus przekroczył granicę niemieckiej Alzacji. Żołnierze zajęli Altkirch i Thann, a następnego dnia wkroczyli do Miluzy.
- HMS Gloucester atakuje Goebena i Breslau u wybrzeży Grecji7 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Gloucester śledził niemieckie okręty Goeben i Breslau i otworzył ogień na Breslau u wybrzeży Grecji.
- 08
- Czarnogóra zrywa stosunki z Niemcami i jest z nimi w stanie wojny8 sierpnia 1914 Czarnogóra zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a między oboma państwami rozpoczął się stan wojny.
- Kluczowe wydarzenieFrancuzi zajmują Miluzę8 sierpnia 1914 wojska francuskie wkroczyły do Miluzy w Alzacji. Francja świętowała, ale już po dwóch dniach niemiecki kontratak zmusił Francuzów do odwrotu.
- Brytyjczycy wkraczają do Togolandu i zajmują LoméNa początku sierpnia 1914 wojska brytyjskie ze Złotego Wybrzeża wkroczyły do niemieckiego Togolandu i zajęły jego stolicę, Lomé.
- Szwajcaria mobilizuje armięNa początku sierpnia 1914 neutralna Szwajcaria zmobilizowała armię, by strzec swoich granic. Na jej czele stanął generał Ulrich Wille.
- Początek działań wojennych w Afryce Wschodniej8 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Astraea ostrzelał Dar es Salaam w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Zaczęła się tam wojna, która trwała aż do listopada 1918.
- 09
- Brytyjski patrol lotniczy nad kanałem La Manche9 sierpnia 1914 Brytyjczycy rozpoczęli lotnicze patrole nad kanałem La Manche, by chronić transporty wojsk płynące do Francji.
- Belgia proponuje neutralizację kotliny Konga9 sierpnia 1914 Belgia zaproponowała, by kolonie w strefie wolnego handlu w Afryce Środkowej pozostały neutralne. Propozycja nie została przyjęta.
- HMS Birmingham zatapia okręt podwodny U-159 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Birmingham staranował i zatopił U-15 u Fair Isle. Był to pierwszy U-Boot zatopiony przez okręt wojenny.
- 10
- Brytyjski lotniczy patrol wybrzeża10 sierpnia 1914 brytyjskie lotnictwo marynarki wojennej rozpoczęło regularne patrole nad wschodnim wybrzeżem Anglii, wypatrując niemieckich okrętów i min.
- Francja zrywa stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami10 sierpnia 1914 Francja zerwała stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami. Ambasadorowie obu państw opuścili Wiedeń i Paryż, a wkrótce wybuchła wojna.
- 11
- Goeben i Breslau wpływają do DardaneliNiemieckie okręty Goeben i Breslau, ścigane przez Brytyjczyków, schroniły się w Dardanelach. Ich przybycie przybliżyło Turcję do wojny po stronie Niemiec.
- Niemcy odbijają MiluzęPo niemieckim kontrataku Francuzi wycofali się z Miluzy, zajętej zaledwie dwa dni wcześniej. Miasto wróciło w ręce niemieckie.
- Francja ogłasza pierwszą listę kontrabandy11 sierpnia 1914 francuski rząd ogłosił listy kontrabandy wojennej. Samoloty i balony uznano za kontrabandę bezwzględną.
- 12
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Austro-Węgrom12 sierpnia 1914 Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Mocarstwa Ententy walczyły odtąd z obydwoma państwami centralnymi.
- Austriacy przekraczają Sawę i zajmują Šabac12 sierpnia 1914 wojska austro-węgierskie przekroczyły Sawę i zajęły serbskie miasto Šabac. Rozpoczęła się pierwsza inwazja na Serbię.
- 13
- Austriacy przekraczają Drinę. Pierwsza inwazja na SerbięW połowie sierpnia 1914 austro-węgierska 5 Armia przekroczyła Drinę i uderzyła na Serbię od zachodu. Rozpoczęła się pierwsza inwazja na Serbię.
- Royal Flying Corps przelatuje do Francji13 sierpnia 1914 brytyjskie eskadry lotnicze przeleciały z Dover do Francji. Były to pierwsze jednostki, które przeprawiły się przez kanał drogą powietrzną.
- Alianci ruszają na Kaminę w Togolandzie13 sierpnia 1914 wojska brytyjskie i francuskie wyruszyły z Lomé w głąb Togolandu. Ich celem była niemiecka radiostacja w Kaminie.
- 14
- Odezwa wielkiego księcia Mikołaja do Polaków14 sierpnia 1914 naczelny wódz armii rosyjskiej wezwał Polaków do walki z Niemcami, obiecując zjednoczenie ziem polskich pod berłem cara i autonomię.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitew pod Morhange i Sarrebourgiem14 sierpnia 1914 francuskie armie ruszyły do wielkiej ofensywy w Lotaryngii. Zaczęła się seria walk, które zakończyły się klęską pod Morhange i Sarrebourgiem.
- 15
- Japonia stawia Niemcom ultimatum15 sierpnia 1914 Japonia zażądała od Niemiec wycofania okrętów z wód Dalekiego Wschodu i przekazania dzierżawy Kiautschou z portem Tsingtao.
- Niemcy zajmują Tavetę w Brytyjskiej Afryce Wschodniej15 sierpnia 1914 oddział niemiecki pod dowództwem Toma von Prince'a przekroczył granicę Brytyjskiej Afryki Wschodniej i zajął Tavetę u stóp Kilimandżaro.
- Połączenie eskadr brytyjskiej i francuskiej u wejścia do Adriatyku15 sierpnia 1914 brytyjskie i francuskie okręty połączyły się u wejścia do Adriatyku, by wspólnie zablokować flotę Austro-Węgier.
- 16
- Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył lądowanie we Francji16 sierpnia 1914 zakończyło się lądowanie pierwotnego Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego we Francji. Przeprawa odbyła się bez strat.
- Padają ostatnie forty Liège16 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Liège, zniszczone przez ciężką artylerię. Droga w głąb Belgii stanęła przed Niemcami otworem.
- Zatopienie austro-węgierskiego krążownika Zenta16 sierpnia 1914 sojusznicza flota zaskoczyła u wybrzeży Czarnogóry austro-węgierski krążownik Zenta i zatopiła go. Zginęło 173 marynarzy.
- 17
- Początek bitwy na górze Cer i nad JadaremW połowie sierpnia 1914 armia serbska uderzyła na najeźdźców na górze Cer i w dolinie Jadaru. Zaczęła się bitwa, która przyniosła aliantom pierwsze zwycięstwo.
- Rząd Belgii przenosi się z Brukseli do Antwerpii17 sierpnia 1914, wobec zbliżania się Niemców, belgijski rząd opuścił Brukselę i przeniósł się do Antwerpii, najsilniejszej twierdzy kraju.
- 18
- Kluczowe wydarzenieBitwa nad Gete18 sierpnia 1914 armia belgijska stawiła czoło Niemcom nad rzeką Gete. Wobec groźby okrążenia król Albert I nakazał odwrót do twierdzy Antwerpia.
- Perski minister spraw zagranicznych Wosug od-Dole ustępujeÓwczesne kroniki podają, że 18 sierpnia 1914 ustąpił minister spraw zagranicznych Persji Wosug od-Dole. Kraj stał przed wyborem postawy wobec wojny.
- 19
- Armia belgijska wycofuje się znad Gete do Antwerpii19 sierpnia 1914 armia belgijska wycofała się znad Gete do twierdzy Antwerpia. W opuszczonych miastach niemieckie wojska dopuszczały się zbrodni na cywilach.
- Francuzi ponownie zajmują Miluzę19 sierpnia 1914 Armia Alzacji generała Paula Pau po ciężkich walkach ponownie wkroczyła do Miluzy. Tym razem Francuzi utrzymali miasto przez tydzień.
- Pierwszy oddział indyjski wyrusza do Afryki Wschodniej19 sierpnia 1914 z Indii wyruszył 29 Pułk Pendżabski, pierwszy oddział indyjskiego korpusu ekspedycyjnego wysłany na front. Jego celem była Afryka Wschodnia.
- Zmiana rządu w Persji19 sierpnia 1914 ustąpił premier Persji Ala os-Saltane, obejmując resort spraw zagranicznych. Nowym szefem rządu został Mostowfi ol-Mamalek.
- 20
- Niemcy zajmują Brukselę20 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Brukseli, ogłoszonej miastem otwartym. Rozpoczęła się okupacja, która trwała do listopada 1918.
- Koniec bitew pod Morhange i Sarrebourgiem20 sierpnia 1914 niemiecki kontratak w Lotaryngii rozbił francuską ofensywę. Armie francuskie wycofały się pod Nancy, ponosząc ciężkie straty.
- Niemcy oblegają twierdzę Longwy20 sierpnia 1914 wojska niemieckie zamknęły pierścień wokół francuskiej twierdzy Longwy. Załoga broniła się pod ciężkim ostrzałem do 26 sierpnia.
- Bitwa pod Gąbinem w Prusach Wschodnich20 sierpnia 1914 rosyjska 1 Armia Rennenkampfa odparła pod Gąbinem (Gumbinnen) natarcie niemieckiej 8 Armii. Była to pierwsza wielka bitwa na froncie wschodnim.
- Śmierć papieża Piusa X20 sierpnia 1914, w pierwszych tygodniach wojny, zmarł papież Pius X. Według świadków wybuch wojny głęboko nim wstrząsnął. Jego następcą został Benedykt XV.
- Wielka Brytania modyfikuje deklarację londyńską20 sierpnia 1914 Wielka Brytania ogłosiła, że będzie stosować deklarację londyńską o prawie wojny morskiej, ale ze zmianami zaostrzającymi kontrolę handlu.
- 21
- Niemcy atakują twierdzę Namur21 sierpnia 1914 niemiecka artyleria oblężnicza zaczęła ostrzał fortów Namuru. Twierdza, broniona przez belgijską 4 Dywizję, padła po pięciu dniach.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Charleroi21 sierpnia 1914 nad Sambrą starły się francuska 5 Armia i niemiecka 2 Armia. Niemcy zdobyli przeprawy przez rzekę, zanim Francuzi zdążyli je obsadzić.
- Koniec bitwy na górze Cer. Austriacy wycofują się z SerbiiPod koniec sierpnia 1914 pobite armie austro-węgierskie wycofywały się z Serbii za Drinę i Sawę. Pierwsza inwazja na Serbię zakończyła się klęską.
- Niemcy przekraczają granicę Związku Południowej AfrykiW sierpniu 1914 oddział z Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej zajął pozycje po południowoafrykańskiej stronie granicy, w rejonie Nakob.
- Powstaje pierwsza Nowa Armia Kitchenera21 sierpnia 1914 brytyjskie ministerstwo wojny nakazało utworzenie z ochotników pierwszej Nowej Armii, liczącej sześć dywizji.
- 22
- Kluczowe wydarzenieAustro-Węgry wypowiadają wojnę Belgii22 sierpnia 1914 Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Belgii. Wiedeń oskarżył Belgów o współpracę z Francją i Wielką Brytanią przeciw Niemcom.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy w Ardenach22 sierpnia 1914 francuskie armie nacierające przez Ardeny wpadły na silne wojska niemieckie. Był to najkrwawszy dzień w historii armii francuskiej.
- Niemcy przyjmują propozycję neutralizacji kotliny Konga22 sierpnia 1914 Niemcy zgodziły się na belgijską propozycję neutralizacji afrykańskiej strefy wolnego handlu. Wielka Brytania i Francja jej nie poparły.
- 23
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Mons23 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stoczył pod Mons swoją pierwszą bitwę. Zadał Niemcom ciężkie straty, ale musiał rozpocząć odwrót.
- Zestrzelenie sterowca Z VIII w Wogezach23 sierpnia 1914 niemiecki sterowiec wojskowy Z VIII, ostrzelany z ziemi podczas lotu nad francuskimi oddziałami, spadł w lesie koło Badonviller.
- Początek bitwy pod Tannenbergiem23 sierpnia 1914 rosyjska 2 Armia Samsonowa starła się z Niemcami na południu Prus Wschodnich. Rozpoczęły się walki zakończone jej okrążeniem.
- Początek bitwy pod Kraśnikiem23 sierpnia 1914 na Lubelszczyźnie starły się austro-węgierska 1 Armia i rosyjska 4 Armia. Rozpoczęła się wielka bitwa galicyjska.
- Niemcy zrywają stosunki dyplomatyczne z Japonią23 sierpnia 1914, po upływie japońskiego ultimatum, Niemcy zerwały stosunki z Japonią. Ambasador Arthur von Rex opuścił Tokio.
- Kluczowe wydarzenieJaponia wypowiada wojnę Niemcom23 sierpnia 1914 Japonia wypowiedziała wojnę Niemcom. Wojna objęła Daleki Wschód i Pacyfik, a Japonia sięgnęła po niemieckie posiadłości w Azji.
- Generał Dobell dowódcą wyprawy do Kamerunu23 sierpnia 1914 generał Charles Dobell został wyznaczony na dowódcę alianckich sił lądowych przeciw Kamerunowi Niemieckiemu.
- Hindenburg obejmuje dowództwo 8 Armii23 sierpnia 1914 wezwany z emerytury generał Paul von Hindenburg objął dowództwo 8 Armii w Prusach Wschodnich. Szefem sztabu został Ludendorff.
- 24
- Brytyjczycy wycofują się spod Mons24 sierpnia 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny rozpoczął odwrót spod Mons. Tylne straże stoczyły ciężkie walki pod Elouges i Audregnies.
- Koniec bitwy pod Charleroi24 sierpnia 1914 francuska 5 Armia wycofywała się znad Sambry w kierunku granicy francuskiej. Bitwa pod Charleroi zakończyła się klęską Francuzów.
- Koniec bitwy w Ardenach24 sierpnia 1914 francuskie 3 i 4 Armia, pobite w Ardenach, na rozkaz Joffre'a wycofywały się za Mozę. Zakończyła się jedna z najkrwawszych bitew granicznych.
- Austro-Węgry zrywają stosunki dyplomatyczne z Japonią24 sierpnia 1914 Austro-Węgry zerwały stosunki z Japonią. Cesarz nakazał, by krążownik Kaiserin Elisabeth bronił Tsingtao razem z Niemcami.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny wyrusza do Francji24 sierpnia 1914 z Indii wypłynęły pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Najpierw skierowano je do Egiptu, a potem do Francji.
- 25
- Niemcy zdobywają Namur25 sierpnia 1914 skapitulowały ostatnie forty Namuru. Belgijska twierdza u zbiegu Sambry i Mozy padła po pięciu dniach oblężenia.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mozą25 sierpnia 1914 francuska 4 Armia, wycofana z Ardenów, stanęła za Mozą między Mézières a Stenay. Rozpoczęła się bitwa o przeprawy przez rzekę.
- Początek bitwy pod Mechelen25 sierpnia 1914 armia belgijska wyszła z twierdzy Antwerpia i uderzyła na Niemców pod Mechelen. Był to pierwszy wypad Belgów z Antwerpii.
- Niemcy zajmują Valenciennes25 sierpnia 1914 wojska niemieckie wkroczyły do Valenciennes w północnej Francji. Miasto pozostało pod okupacją przez ponad cztery lata.
- Początek oblężenia Maubeuge25 sierpnia 1914 wojska niemieckie zaczęły okrążać francuską twierdzę Maubeuge nad Sambrą, pozostawioną w tyle przez wycofujących się aliantów.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Mortagne25 sierpnia 1914 armie Castelnau i Dubaila zatrzymały w Lotaryngii niemieckie natarcie na przesmyk Charmes i przeszły do kontrofensywy.
- Niemcy ponownie odbijają Miluzę25 sierpnia 1914, po wycofaniu się Francuzów, wojska niemieckie po raz drugi zajęły Miluzę. Miasto pozostało w ich rękach do końca wojny.
- Pierwszy lotniczy patrol nad odwrotem Brytyjczyków25 sierpnia 1914 brytyjscy lotnicy patrolowali niebo nad wycofującą się armią i zmusili do lądowania niemiecki samolot. To jedna z pierwszych walk w powietrzu.
- Koniec bitwy pod Kraśnikiem25 sierpnia 1914 austro-węgierska 1 Armia zajęła Kraśnik, a rosyjska 4 Armia zaczęła odwrót w stronę Lublina. Było to pierwsze zwycięstwo Austro-Węgier.
- Koniec pierwszej inwazji na SerbięPod koniec sierpnia 1914 Serbowie odzyskali Šabac, a ostatnie oddziały austro-węgierskie wycofały się za Drinę i Sawę. Pierwsza inwazja zakończyła się klęską.
- Japonia zrywa stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami25 sierpnia 1914 Japonia zerwała stosunki dyplomatyczne z Austro-Węgrami. Ambasador baron Ladislaus Müller von Szentgyörgy opuścił Tokio.
- Japonia ogłasza stan wojny z Austro-Węgrami25 sierpnia 1914 Japonia i Austro-Węgry znalazły się w stanie wojny. Powodem był austro-węgierski krążownik Kaiserin Elisabeth stacjonujący w Tsingtao.
- Brytyjczycy przekraczają granicę Kamerunu od strony Nigerii25 sierpnia 1914 brytyjskie kolumny z Nigerii przekroczyły granicę Kamerunu Niemieckiego. Zaczęła się lądowa kampania przeciw niemieckiej kolonii.
- Potyczka pod Tepe. Francuzi wkraczają do Kamerunu od strony Czadu25 sierpnia 1914 Brytyjczycy wyparli Niemców z posterunku Tepe nad Benue, a Francuzi z Czadu zaatakowali niemiecki fort w Kousséri.
- Francja ogłasza nowy dekret o kontrabandzie25 sierpnia 1914 francuski rząd wydał dekret o stosowaniu deklaracji londyńskiej, zaostrzając, podobnie jak Brytyjczycy, zasady zatrzymywania towarów.
- 26
- Niemcy niszczą LowaniumW nocy z 25 na 26 sierpnia 1914 Niemcy podpalili belgijskie Lowanium i jego słynną bibliotekę uniwersytecką. Zginęło około 250 cywilów.
- Kluczowe wydarzenieBitwa pod Le Cateau26 sierpnia 1914 II Korpus Smith-Dorriena stanął do walki pod Le Cateau wbrew woli dowództwa. Zapłacił wysoką cenę, ale powstrzymał pościg Niemców.
- Niemcy zajmują NoyonBrytyjska chronologia podaje, że 26 sierpnia 1914 Niemcy zajęli Noyon. Francuskie źródła datują wkroczenie Niemców do miasta na 30 sierpnia.
- Kapitulacja twierdzy Longwy26 sierpnia 1914 po wielodniowym ostrzale skapitulowała francuska twierdza Longwy. Jej załoga pod dowództwem ppłk. Darche'a trafiła do niewoli.
- Niemcy zajmują Cambrai26 sierpnia 1914 Niemcy po walkach ulicznych z francuskimi oddziałami terytorialnymi zajęli Cambrai. Okupacja miasta trwała ponad cztery lata.
- Niemcy zajmują DouaiBrytyjska chronologia notuje 26 sierpnia 1914 zajęcie Douai. Pierwsza okupacja miasta była krótka, na stałe Niemcy weszli tu 1 października.
- Początek bitwy nad Złotą Lipą26 sierpnia 1914 austro-węgierska 3 Armia uderzyła na wschód od Lwowa i zderzyła się z dużo silniejszymi armiami Ruzskiego i Brusiłowa.
- Początek bitwy pod Komarowem26 sierpnia 1914 austro-węgierska 4 Armia Auffenberga zaatakowała pod Zamościem rosyjską 5 Armię Plehwego. Zaczęła się bitwa pod Komarowem.
- Utrata krążownika SMS Magdeburg26 sierpnia 1914 niemiecki krążownik Magdeburg wszedł na mieliznę u wejścia do Zatoki Fińskiej. Rosjanie zdobyli jego książki kodowe.
- Kapitulacja Niemców w Togolandzie26 sierpnia 1914 niemieckie siły w Togolandzie skapitulowały przed wojskami brytyjsko-francuskimi. Niemcy straciły pierwszą kolonię w tej wojnie.
- HMS Highflyer zatapia Kaiser Wilhelm der Grosse26 sierpnia 1914 brytyjski krążownik Highflyer zaatakował u wybrzeży Río de Oro niemiecki krążownik pomocniczy Kaiser Wilhelm der Grosse.
- Generał Gallieni gubernatorem wojskowym Paryża26 sierpnia 1914 generał Joseph Gallieni został gubernatorem wojskowym Paryża. Miał przygotować stolicę do obrony przed zbliżającymi się Niemcami.
- Dymisja ministra wojny Adolphe'a Messimy'ego26 sierpnia 1914 francuski minister wojny Adolphe Messimy stracił stanowisko w przebudowanym rządzie Vivianiego i wkrótce poszedł na front.
- Delcassé ministrem spraw zagranicznych Francji26 sierpnia 1914 Théophile Delcassé, twórca Entente cordiale, zastąpił Gastona Doumergue'a na stanowisku ministra spraw zagranicznych Francji.
- 27
- Koniec bitwy pod Mechelen27 sierpnia 1914 zakończył się pierwszy wypad armii belgijskiej z Antwerpii. Po trzech dniach walk pod Mechelen Belgowie wrócili za linię fortów.
- Brytyjscy marines lądują w Ostendzie27 sierpnia 1914 w belgijskiej Ostendzie wylądowała brygada Royal Marines. Towarzyszyła jej eskadra lotnicza Royal Naval Air Service Charlesa Samsona.
- Niemiecka kawaleria u bram LillePod koniec sierpnia 1914 do pozbawionego obrony Lille docierały niemieckie patrole kawalerii. Prawdziwa okupacja miasta zaczęła się dopiero w październiku.
- Niemcy zajmują MézièresPod koniec sierpnia 1914 Niemcy opanowali Mézières i sąsiednie Charleville nad Mozą. We wrześniu miasto stało się siedzibą niemieckiej kwatery głównej.
- Alexandre Millerand ministrem wojny Francji27 sierpnia 1914 ogłoszono nominację Alexandre'a Milleranda na ministra wojny. Zastąpił Messimy'ego w odnowionym rządzie Vivianiego, rządzie jedności narodowej.
- Pierwszy atak na Morę27 sierpnia 1914 oddział brytyjski z Nigerii zaatakował niemiecką placówkę na górze Mora w północnym Kamerunie. Atak odparto, a Mora broniła się do 1916 roku.
- 28
- Koniec bitwy nad Mozą28 sierpnia 1914 zakończyła się bitwa nad Mozą. Francuska 4 Armia opóźniła Niemców na przeprawach, ale musiała dołączyć do ogólnego odwrotu na południe.
- Belgia otrzymuje wypowiedzenie wojny od Austro-Węgier28 sierpnia 1914 do rządu belgijskiego w Antwerpii dotarła nota Austro-Węgier o stanie wojny. Belgia stanowczo odrzuciła zawarte w niej oskarżenia.
- Bitwa w Zatoce Helgolandzkiej28 sierpnia 1914 brytyjskie okręty zaskoczyły Niemców u wybrzeży Helgolandu. Zatopiły trzy lekkie krążowniki i torpedowiec, nie tracąc żadnego okrętu.
- 29
- Francuzi opuszczają ArrasPod koniec sierpnia 1914 francuskie oddziały terytorialne wycofały się z Arras. Miasto w Artois zostało bez obrony wobec zbliżających się Niemców.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Guise29 sierpnia 1914 francuska 5 Armia generała Lanrezaca przerwała odwrót i kontratakowała niemiecką 2 Armię Bülowa nad rzeką Oise.
- Niemcy zajmują SedanPod koniec sierpnia 1914 Niemcy zajęli Sedan nad Mozą, miasto, w którym w 1870 roku skapitulowała armia Napoleona III.
- Zestrzelenie sterowca Z V pod MławąPod koniec sierpnia 1914 niemiecki sterowiec Z V, trafiony przez Rosjan podczas nalotu na stację w Mławie, lądował awaryjnie. Załoga trafiła do niewoli.
- 30
- Niemcy zajmują Laon, La Fère i RoyeNa przełomie sierpnia i września 1914 niemieckie armie zajęły Laon, La Fère i Roye. Miasta te pozostały w ich rękach przez większą część wojny.
- Koniec bitwy pod Guise30 sierpnia 1914 francuska 5 Armia przerwała walkę z armią Bülowa i wycofała się za rzekę Serre. Bitwa pod Guise dobiegła końca.
- Pierwszy niemiecki nalot na Paryż30 sierpnia 1914 niemiecki samolot Taube zrzucił na Paryż kilka małych bomb i ulotkę wzywającą miasto do kapitulacji. Był to pierwszy nalot na stolicę Francji.
- Koniec bitwy nad Złotą Lipą30 sierpnia 1914 Rosjanie przełamali austro-węgierską obronę nad Gniłą Lipą. Armia Brudermanna cofnęła się za Lwów, otwierając Rosjanom drogę do miasta.
- Pierwszy atak na GaruęW nocy z 29 na 30 sierpnia 1914 Brytyjczycy z Nigerii zaatakowali niemieckie forty w Garui w Kamerunie. Atak odparto, a dowódca wyprawy zginął.
- Nowozelandczycy zajmują Samoa29–30 sierpnia 1914 wojska Nowej Zelandii bez walki zajęły Samoa Niemieckie. Niemcy straciły drugą po Togolandzie kolonię w tej wojnie.
- 31
- Niemcy wkraczają do Amiens31 sierpnia 1914 oddziały armii Klucka weszły bez walki do Amiens. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie i skończyła się po bitwie nad Marną.
- Koniec bitwy pod Tannenbergiem31 sierpnia 1914 Hindenburg zameldował cesarzowi o zniszczeniu rosyjskiej 2 Armii. Do niewoli trafiło ponad 90 tysięcy Rosjan, a Samsonow nie żył.
- Francusko-brytyjski podział TogolanduPod koniec sierpnia 1914 Wielka Brytania i Francja podzieliły zdobyty Togoland na dwie tymczasowe strefy okupacyjne. Lomé przypadło Brytyjczykom.
wrzesień
- 01
- Lord Kitchener przybywa do Francji1 września 1914 lord Kitchener spotkał się w Paryżu z marszałkiem Johnem Frenchem i zatrzymał plan wycofania Brytyjczyków z frontu za Sekwanę.
- Niemcy zajmują Craonne1 września 1914 wojska niemieckie ścigające Francuzów dotarły na wzgórza Chemin des Dames i zajęły wieś Craonne w departamencie Aisne.
- Niemcy zajmują Soissons1 września 1914 wojska niemieckie weszły do Soissons nad Aisne. Okupacja miasta trwała niespełna dwa tygodnie, do odwrotu Niemców po bitwie nad Marną.
- Pierwszy oddział indyjski przybywa do Mombasy1 września 1914 do Mombasy dotarł pierwszy oddział Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „C”, wysłany na pomoc słabym siłom Brytyjskiej Afryki Wschodniej.
- Generał Stewart dowódcą w Afryce Wschodniej1 września 1914 dowodzenie siłami brytyjskimi w Afryce Wschodniej objął generał brygady James Marshall Stewart, dowódca Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „C”.
- 02
- Koniec bitwy pod Komarowem2 września 1914 rosyjska 5 Armia Plehwego wymknęła się z okrążenia za Bug. Bitwa pod Komarowem zakończyła się zwycięstwem Austro-Węgier.
- Japończycy lądują w Szantungu2 września 1914 wojska japońskie wylądowały pod Longkou na neutralnym terytorium Chin, by od lądu zaatakować niemiecką twierdzę Tsingtao.
- Rząd francuski przenosi się do BordeauxW nocy z 2 na 3 września 1914 prezydent Poincaré i rząd Vivianiego opuścili zagrożony przez Niemców Paryż i przenieśli się do Bordeaux.
- 03
- Koniec bitwy nad Mortagne3 września 1914 zakończyła się bitwa nad Mortagne. Francuzi utrzymali Lotaryngię, a Niemcy szykowali nowe uderzenie, tym razem na Nancy.
- Rosjanie zdobywają Lwów3 września 1914 wojska rosyjskie wkroczyły bez walki do Lwowa, stolicy Galicji. Rozpoczęła się trwająca do czerwca 1915 okupacja i rusyfikacja miasta.
- Zatonięcie HMS Speedy3 września 1914 stara kanonierka torpedowa HMS Speedy, używana jako trałowiec, weszła na niemiecką minę u ujścia Humber i zatonęła.
- Benedykt XV wybrany papieżem3 września 1914 konklawe wybrało na papieża kardynała Giacomo della Chiesę. Jako Benedykt XV przez całą wojnę wzywał do pokoju i pomagał ofiarom.
- Wilhelm zu Wied opuszcza Albanię3 września 1914 książę Wilhelm zu Wied, władca Albanii z woli wielkich mocarstw, odpłynął z Durrës. Jego półroczne panowanie zakończyło się fiaskiem.
- Francja przyjmuje deklarację londyńską ze zmianami3 września 1914 Francja powiadomiła Stany Zjednoczone, że będzie przestrzegać deklaracji londyńskiej, ale ze zmianami zaostrzającymi kontrolę handlu.
- 04
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Grand Couronné4 września 1914 armia księcia Rupprechta uderzyła na wzgórza Grand Couronné przed Nancy. Francuzi generała Castelnau bronili miasta przez ponad tydzień.
- Niemcy akceptują deklarację londyńską4 września 1914 Niemcy potwierdziły, że będą przestrzegać deklaracji londyńskiej, jeśli zrobią to inne państwa, i przedstawiły swoją listę kontrabandy.
- 05
- Koniec odwrotu spod Mons5 września 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zakończył odwrót spod Mons. Po prawie dwóch tygodniach marszu stanął na południe od Marny, pod Paryżem.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Ourcq5 września 1914 francuska 6 Armia Maunoury'ego uderzyła na flankę armii Klucka pod Meaux. Starcie pod Monthyon otworzyło wielką bitwę nad Marną.
- Niemcy docierają do ClayeNa początku września 1914 oddziały armii Klucka dotarły do Claye na wschód od Paryża. Brytyjska kronika uznała to za punkt najbliższy stolicy w tej wojnie.
- Niemcy zajmują ReimsNa początku września 1914 wojska niemieckie zajęły Reims. Okupacja miasta koronacyjnego królów Francji trwała nieco ponad tydzień.
- Niemcy opuszczają Lille5 września 1914 niemiecki oddział, który trzy dni wcześniej wkroczył do Lille, opuścił miasto. Na stałe Niemcy wrócili tu dopiero w październiku.
- Zatonięcie HMS Pathfinder5 września 1914 niemiecki U-21 zatopił u wybrzeży Szkocji krążownik HMS Pathfinder, pierwszy brytyjski okręt wojenny zatopiony przez okręt podwodny.
- Początek bitwy nad jeziorami mazurskimiNa początku września 1914 niemiecka 8 Armia Hindenburga ruszyła na rosyjską 1 Armię Rennenkampfa. Rozpoczęła się bitwa nad jeziorami mazurskimi.
- Obrona Abercorn5 września 1914 wojska z Niemieckiej Afryki Wschodniej przekroczyły granicę Rodezji Północnej. Mała załoga Abercorn obroniła się do nadejścia odsieczy.
- Pakt londyński5 września 1914 Wielka Brytania, Francja i Rosja zobowiązały się w Londynie, że nie zawrą odrębnego pokoju. Ententa stała się formalnym sojuszem wojennym.
- 06
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Marną6 września 1914 armie francuskie i Brytyjczycy przeszli do kontrofensywy na froncie od Paryża po Verdun. Zaczęła się bitwa, która rozstrzygnęła losy 1914 roku.
- Serbowie przekraczają Sawę. Początek operacji w Sremie6 września 1914 armia serbska przekroczyła Sawę i wkroczyła do austro-węgierskiego Sremu. Pod Mitrovicą rozbita została Dywizja Timocka.
- Potyczka nad Tsavo6 września 1914 w dolinie rzeki Tsavo w Brytyjskiej Afryce Wschodniej żołnierze indyjscy i afrykańscy starli się z Niemcami idącymi na kolej ugandyjską.
- 07
- Kapitulacja Maubeuge7 września 1914 po blisko dwóch tygodniach oblężenia i bombardowania francuska twierdza Maubeuge skapitulowała przed Niemcami. Jej załoga poszła do niewoli.
- Początek bitwy pod Tarnawką7 września 1914 na południe od Lublina rozgorzała bitwa pod Tarnawką. Wzmocnieni Rosjanie uderzyli na austro-węgierską armię Dankla i zmusili ją do odwrotu.
- Początek operacji morskich pod Dualą7 września 1914 brytyjskie okręty rozpoczęły operacje u ujścia rzeki Wouri, przygotowując atak aliantów na Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego.
- 08
- Druga inwazja Austro-Węgier na SerbięW nocy z 7 na 8 września 1914 armie Potiorka ponownie przekroczyły Drinę. Austro-Węgry chciały odciągnąć Serbów ze Sremu i pomścić klęskę na górze Cer.
- Początek bitwy nad Driną8 września 1914 wojska austro-węgierskie sforsowały Drinę. W górach zachodniej Serbii zaczęła się bitwa, która przerodziła się w wojnę okopową.
- Początek bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską8 września 1914 Conrad rzucił armie austro-węgierskie do natarcia na Lwów przez Gródek Jagielloński. Od północy groziła im rosyjska 5 Armia spod Rawy Ruskiej.
- Generał Maxwell obejmuje dowództwo w Egipcie8 września 1914 generał Sir John Maxwell objął dowództwo wojsk brytyjskich w Egipcie. Jego głównym zadaniem była obrona Kanału Sueskiego.
- 09
- Kluczowe wydarzenieNiemcy wycofują się znad Marny9 września 1914 niemieckie 1 i 2 Armia rozpoczęły odwrót znad Marny. Decyzję przypieczętował wysłannik Moltkego, ppłk Hentsch. Upadł plan szybkiego zwycięstwa.
- Koniec bitwy pod Tarnawką9 września 1914 zakończyły się walki pod Tarnawką na południe od Lublina. Przełamana przez Rosjan armia Dankla zaczęła odwrót na południe, w stronę Sanu.
- Turcja znosi kapitulacje9 września 1914 rząd osmański ogłosił zniesienie kapitulacji, przywilejów cudzoziemców, od 1 października. Zaprotestowały wszystkie mocarstwa, także Niemcy.
- Walki pod Karongą9 września 1914 wojska brytyjskie odparły niemiecki atak na Karongę w Niasie, dziś Malawi. Było to pierwsze poważne starcie wojny w tej części Afryki.
- Koniec obrony Abercorn9 września 1914 do Abercorn w Rodezji Północnej dotarła odsiecz. Wzmocniona załoga odparła kolejny niemiecki atak, a napastnicy wycofali się za granicę.
- Wojska indyjskie przybywają do SuezuWe wrześniu 1914 do Suezu dotarły pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Część została w Egipcie, reszta popłynęła do Francji.
- 10
- Koniec bitwy nad Marną10 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi ścigali wycofujących się Niemców. Brytyjska historiografia uznaje ten dzień za koniec bitwy nad Marną.
- Serbowie zajmują Zemun10 września 1914 wojska serbskie przeprawiły się przez Sawę i zajęły Zemun, austro-węgierskie miasto naprzeciw Belgradu. Wjechał do niego regent Aleksander.
- Pierwsza zdobycz Emdena na Oceanie Indyjskim10 września 1914 niemiecki krążownik Emden zatrzymał w Zatoce Bengalskiej grecki węglowiec Pontoporos. Zaczął się słynny rajd kapitana von Müllera.
- Wydalenie przedstawicieli Niemiec i Austro-Węgier z EgiptuWe wrześniu 1914 władze Egiptu, pod naciskiem Brytyjczyków, wydaliły z kraju przedstawicieli dyplomatycznych i konsularnych Niemiec oraz Austro-Węgier.
- 11
- Koniec bitwy pod Gródkiem i Rawą Ruską11 września 1914 załamała się austro-węgierska próba odbicia Lwowa. Rosjanie przełamali front pod Rawą Ruską, a Conrad nakazał odwrót za San.
- Wielki odwrót Austro-Węgier w Galicji11 września 1914 Conrad nakazał armiom austro-węgierskim odwrót za San, a potem za Dunajec. Rosjanie zajęli większą część Galicji i oblegli Przemyśl.
- Serbowie wycofują się ze Sremu11 września 1914 wojewoda Putnik przerwał ofensywę w Sremie. Serbska 1 Armia wróciła za Sawę, by bronić kraju przed drugą inwazją austro-węgierską.
- Powstaje druga Nowa Armia Kitchenera11 września 1914 brytyjski rząd nakazał utworzenie z ochotników drugiej Nowej Armii. Objęła sześć dywizji piechoty, od 15 do 20.
- Australijczycy lądują na Archipelagu Bismarcka11 września 1914 australijskie siły ekspedycyjne wylądowały na Nowej Brytanii w Nowej Gwinei Niemieckiej. Ich celem była niemiecka radiostacja w Bita Paka.
- 12
- Koniec bitwy o Grand Couronné12 września 1914 zakończyła się bitwa o Grand Couronné. Niemiecka 6 Armia wycofała się spod Nancy, a Francuzi odzyskali Lunéville i Pont-à-Mousson.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Aisne12 września 1914 Brytyjczycy i Francuzi, ścigający Niemców po bitwie nad Marną, dotarli nad Aisne. Niemcy okopali się na wzgórzach za rzeką.
- Bitwa pod Bita PakaWe wrześniu 1914 Australijczycy zdobyli niemiecką radiostację Bita Paka na Nowej Brytanii. W pierwszej walce Australii w tej wojnie zginęło sześciu żołnierzy.
- 13
- Francuzi odzyskują Soissons i AmiensW połowie września 1914 Niemcy, cofający się po bitwie nad Marną, opuścili Soissons i Amiens. Do obu miast wróciły wojska francuskie.
- Powstaje trzecia Nowa Armia Kitchenera13 września 1914 brytyjskie ministerstwo wojny nakazało utworzenie z ochotników trzeciej Nowej Armii, liczącej sześć dywizji piechoty.
- 14
- Niemcy opuszczają ReimsW połowie września 1914 Niemcy wycofali się z Reims, ale okopali się na pobliskich wzgórzach. Już 14 września zaczął się ostrzał miasta, trwający cztery lata.
- Carmania zatapia Cap Trafalgar14 września 1914 u wyspy Trindade na południowym Atlantyku brytyjski krążownik pomocniczy Carmania zatopił niemiecki Cap Trafalgar. Oba były liniowcami.
- Falkenhayn zastępuje Moltkego14 września 1914 załamany klęską nad Marną Helmuth von Moltke został odsunięty od dowodzenia. Kierowanie armią niemiecką przejął Erich von Falkenhayn.
- 15
- Koniec bitwy nad Aisne15 września 1914 zakończyła się według Brytyjczyków bitwa nad Aisne. Alianci nie zepchnęli Niemców ze wzgórz i obie strony zaczęły się okopywać.
- Koniec bitwy nad jeziorami mazurskimi15 września 1914 zakończyła się bitwa nad jeziorami mazurskimi. Rosyjska 1 Armia Rennenkampfa, pobita, ale nie okrążona, wycofała się z Prus Wschodnich.
- Rosjanie zajmują CzerniowceWe wrześniu 1914 wojska rosyjskie zajęły Czerniowce, stolicę austriackiej Bukowiny. W czasie wojny miasto kilka razy przechodziło z rąk do rąk.
- Początek rebelii burskiej15 września 1914 gen. Beyers odszedł z armii Związku Południowej Afryki w proteście przeciw wojnie, a gen. De la Rey zginął od policyjnej kuli.
- 17
- Kapitulacja Nowej Gwinei Niemieckiej17 września 1914 p.o. gubernatora Eduard Haber przyjął warunki kapitulacji Nowej Gwinei Niemieckiej. Kolonia przeszła pod okupację australijską.
- Serbowie opuszczają ZemunPod 17 września 1914 brytyjska chronologia notuje wycofanie Serbów ze Sremu i ewakuację Zemunu. Do miasta wrócili Austro-Węgrzy, a z nimi represje.
- Wygasa austro-węgierskie natarcie nad DrinąOkoło 17 września 1914 wyczerpała się siła drugiej ofensywy Potiorka nad Driną. Ciężkie walki o wzgórza trwały jednak jeszcze tygodniami.
- Brytyjska misja morska opuszcza TurcjęWe wrześniu 1914 Turcję opuściła brytyjska misja morska admirała Arthura Limpusa. Flotę osmańską przejęli niemieccy oficerowie.
- Admirał Souchon na czele floty tureckiejWe wrześniu 1914 niemiecki admirał Wilhelm Souchon przejął dowództwo floty osmańskiej. Kilka tygodni później wciągnął Turcję do wojny.
- 19
- Wojska indyjskie wypływają z Egiptu do Marsylii19 września 1914 z Egiptu wypłynęły do Francji pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Tydzień później zeszły na ląd w Marsylii.
- Pożar katedry w Reims19 września 1914 niemieckie pociski podpaliły katedrę w Reims, miejsce koronacji królów Francji. Płonąca świątynia stała się symbolem wojennego barbarzyństwa.
- Francuska flota ostrzeliwuje Kotor19 września 1914 francuskie pancerniki ostrzelały austro-węgierskie baterie u wejścia do Zatoki Kotorskiej, osłaniając odwrót własnych krążowników.
- Wojska Związku Południowej Afryki zajmują Lüderitzbucht19 września 1914 wojska Związku Południowej Afryki wylądowały bez walki w Lüderitzbucht. Zaczęła się inwazja na Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią.
- Wielka Brytania i Francja gwarantują nienaruszalność kolonii belgijskich19 września 1914 Wielka Brytania i Francja zapewniły Belgię, że po wojnie zachowa swoje kolonie, przede wszystkim Kongo Belgijskie.
- Tajne porozumienie Rosji i RumuniiJesienią 1914 Rosja w tajnym układzie uznała prawo Rumunii do Siedmiogrodu i części Bukowiny w zamian za życzliwą neutralność Bukaresztu.
- 21
- Francuzi na krótko wkraczają do Noyon21 września 1914 wojska generała Castelnau wkroczyły do Noyon, ale nie zdołały się w nim utrzymać. Miasto pozostało w rękach Niemców aż do marca 1917.
- Rosjanie zajmują Jarosław21 września 1914 Austriacy opuścili przyczółek w Jarosławiu, ostatni na wschodnim brzegu Sanu. Miasto zajęli Rosjanie, a pobliski Przemyśl był już oblężony.
- Kapitulacja wojsk niemieckich w Nowej Gwinei21 września 1914 w Herbertshöhe złożyły broń ostatnie oddziały niemieckie na Nowej Brytanii. Jeden niemiecki oficer ukrywał się w dżungli aż do 1919.
- Wielka Brytania rozszerza listę kontrabandy21 września 1914 brytyjska proklamacja uznała za kontrabandę względną m.in. miedź, ołów, kauczuk, glicerynę, rudy żelaza oraz skóry.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Pikardii22 września 1914 nowa francuska 2 Armia generała de Castelnau ruszyła do natarcia na północ od Oise. Zaczął się wyścig do morza.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod AlbertWe wrześniu 1914 Francuzi i Niemcy starli się pod Albert i Bapaume. Na wzgórzach nad Sommą powstał front, który przetrwał do bitwy nad Sommą w 1916.
- Zatonięcie Aboukir, Hogue i Cressy22 września 1914 niemiecki U-9 zatopił w ciągu około godziny trzy brytyjskie krążowniki pancerne. Zginęło prawie 1500 marynarzy.
- Von Spee ostrzeliwuje Papeete22 września 1914 krążowniki Scharnhorst i Gneisenau ostrzelały Papeete na Tahiti. Francuzi spalili zapasy węgla, zanim Niemcy zdołali je przejąć.
- Emden ostrzeliwuje MadrasW nocy 22 września 1914 niemiecki krążownik Emden ostrzelał Madras i podpalił zbiorniki paliwa. Atak wywołał panikę na wschodnim wybrzeżu Indii.
- Pierwszy brytyjski nalot na Niemcy22 września 1914 lotnicy Royal Naval Air Service wystartowali z Antwerpii, by zbombardować hangary sterowców w Düsseldorfie i Kolonii. Przeszkodziła im mgła.
- Pierwsza łączność radiowa samolotu z artyleriąWe wrześniu 1914 lotnicy Royal Flying Corps nad Aisne po raz pierwszy kierowali ogniem artylerii przez radio. To początek lotniczej obserwacji artyleryjskiej.
- 24
- Niemcy zajmują Péronne24 września 1914 wojska niemieckie ponownie zajęły Péronne nad Sommą. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku.
- Początek pierwszego oblężenia Przemyśla24 września 1914 rosyjska 3 Armia odcięła twierdzę Przemyśl od armii austro-węgierskiej. Zaczęło się pierwsze oblężenie jednej z największych twierdz Europy.
- Rosjanie wkraczają na Węgry24 września 1914 wojska rosyjskie przeszły przez przełęcze Karpat i wkroczyły do północnych Węgier. Na początku października zostały odparte.
- Niemcy zajmują Saint-Mihiel24 września 1914 Bawarczycy zajęli Saint-Mihiel nad Mozą, a nazajutrz fort Camp des Romains. Tak powstał występ, który Niemcy utrzymali do września 1918.
- 25
- Niemcy odbijają NoyonWedług brytyjskiej chronologii 25 września 1914 Niemcy odbili Noyon nad Oise. Front ustalił się tuż za miastem i trwał tam do marca 1917 roku.
- Koniec pierwszej bitwy pod AlbertBrytyjska chronologia zamyka pierwszą bitwę pod Albert 25 września 1914. Walki o wzgórza między Albert a Bapaume trwały jednak do końca września.
- Początek walk nad Niemnem25 września 1914 niemiecka 8 Armia zaatakowała rosyjskie pozycje nad Niemnem, między Grodnem a Kownem. Walki toczyły się m.in. w rejonie Druskienik i Grodna.
- 26
- Koniec pierwszej bitwy w Pikardii26 września 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Pikardii. Francuzi nie obeszli niemieckiego skrzydła, a front między Oise a Sommą zastygł w okopach.
- Niemcy zajmują Bapaume26 września 1914 wojska niemieckie zajęły Bapaume w Artois. Miasto pozostało w ich rękach do marca 1917 roku i stało się celem bitwy nad Sommą.
- Pierwsze oddziały indyjskie lądują w Marsylii26 września 1914 w Marsylii zeszły na ląd pierwsze oddziały Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego „A”. Miesiąc później walczyły już we Flandrii.
- 27
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Antwerpii27 września 1914 Niemcy rozpoczęli oblężenie Antwerpii, ostatniej twierdzy Belgii. Następnego dnia ciężkie moździerze zaczęły burzyć zewnętrzne forty.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Artois27 września 1914 wyścig do morza dotarł do Artois. Francuzi i Niemcy zaczęli walkę o Arras, Lens i wzgórza, które przez lata decydowały o losach frontu.
- Alianci zdobywają Dualę27 września 1914 wojska brytyjskie i francuskie zajęły Dualę, główny port Kamerunu Niemieckiego. Niemcy wycofali się w głąb kolonii i walczyli tam do 1916.
- 28
- Niemcy zajmują Mechelen28 września 1914, w pierwszych dniach oblężenia Antwerpii, Niemcy zajęli Mechelen, ostrzeliwane od sierpnia miasto arcybiskupów Belgii.
- Pierwsze oznaczenia na niemieckich samolotachPod koniec września 1914 odnotowano, że niemieckie samoloty noszą czarne krzyże. Znaki miały chronić lotników przed ogniem własnych żołnierzy.
- Generał Barrett dowódcą wyprawy do Mezopotamii28 września 1914 gen. Arthur Barrett został wyznaczony na dowódcę Indyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego D, przeznaczonego do działań nad Zatoką Perską.
październik
- 02
- Niemcy zajmują Dendermonde2 października 1914 Niemcy ponownie zajęli zrujnowane Dendermonde nad Skaldą. Zagrozili drodze, którą armia belgijska mogła opuścić Antwerpię.
- Powstaje Indyjski Korpus Ekspedycyjny „E”2 października 1914 w Egipcie utworzono Indyjski Korpus Ekspedycyjny „E”. Wojska indyjskie miały bronić Kanału Sueskiego przed Turkami.
- 03
- Niemiecka kawaleria w YpresBrytyjska kronika notuje 3 października 1914 zajęcie Ypres przez niemiecką kawalerię. Jej główne siły weszły do miasta kilka dni później.
- Brytyjczycy opuszczają front nad Aisne3 października 1914 Brytyjski Korpus Ekspedycyjny zaczął potajemnie opuszczać front nad Aisne. Miał przejść na północ, bliżej portów nad La Manche.
- Brytyjska piechota morska przybywa do Antwerpii3 października 1914 do Antwerpii przyjechał Winston Churchill. W nocy dotarła tam Brygada Piechoty Morskiej, która zajęła pozycje nad Nete pod Lier.
- Pierwszy kontyngent kanadyjski wypływa do Anglii3 października 1914 z Zatoki Gaspé wypłynął do Anglii konwój z ponad 30 tysiącami Kanadyjczyków. Dołączył do nich pierwszy oddział z Nowej Fundlandii.
- Koniec odwrotu Austro-Węgier w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie zatrzymały się nad Dunajcem i Białą. Po trzech tygodniach odwrotu szykowały się do kontrofensywy.
- Rosjanie zajmują SyhotNa początku października 1914 rosyjska kawaleria, która przeszła przez przełęcze Karpat, zajęła Syhot, stolicę węgierskiego komitatu Marmarosz.
- Brytyjczycy stawiają miny u wybrzeży BelgiiNa początku października 1914 Royal Navy postawiła pierwsze pole minowe na otwartym morzu, między Goodwin Sands a Belgią, by chronić szlaki przez kanał.
- 04
- Niemcy zajmują Lens i Bailleul4 października 1914 Niemcy wkroczyli do Lens, ośrodka zagłębia węglowego w Artois. Brytyjska kronika notuje też zajęcie Bailleul.
- Koniec bitwy pod Arras4 października 1914 Maud'huy rozważał odwrót spod Arras, ale Joffre go zabronił i wysłał na północ Focha. Arras ocalało, Niemcy zajęli Lens.
- Austro-Węgry rozpoczynają kontrofensywę w GalicjiNa początku października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły znad Dunajca na wschód. Odrzuciły Rosjan za San i uwolniły Przemyśl, ale utknęły nad Sanem.
- Esad Pasza tworzy rząd w DurrësNa początku października 1914 Esad Pasza Toptani wrócił do Albanii, zajął Durrës i stanął na czele rządu. Wspierały go Serbia i Włochy.
- 07
- Austro-Węgrzy odbijają Syhot7 października 1914 wojska austro-węgierskie, wsparte przez Legiony Polskie, wyparły Kozaków z Syhotu, stolicy Marmaroszu zajętej kilka dni wcześniej.
- Rząd belgijski przenosi się do Ostendy7 października 1914 rząd Belgii opuścił Antwerpię i przeniósł się do Ostendy. Armia wycofywała się za Skaldę, a mieszkańcy uciekali przed bombardowaniem.
- Japończycy zajmują Yap7 października 1914 japońska eskadra zajęła wyspę Yap na Karolinach, ważny węzeł niemieckich kabli telegraficznych i łączności radiowej na Pacyfiku.
- 08
- Foch obejmuje dowództwo we FlandriiWedług brytyjskiej kroniki 8 października 1914 Foch objął dowództwo wojsk sprzymierzonych we Flandrii. W praktyce miał je przede wszystkim koordynować.
- Drugi brytyjski nalot na Niemcy8 października 1914 lotnik RNAS Reginald Marix zbombardował hangar w Düsseldorfie i zniszczył sterowiec Z IX. Spenser Grey nie znalazł celu w Kolonii.
- Koniec pierwszej rosyjskiej inwazji na WęgryBrytyjska kronika notuje 8 października 1914 koniec pierwszej rosyjskiej inwazji na Węgry. Rosjanie cofali się wtedy za przełęcze Karpat.
- 09
- Niemcy zajmują Armentières, Hazebrouck, Merville i EstairesBrytyjska kronika notuje 9 października 1914 zajęcie przez Niemców czterech miast francuskiej Flandrii. W rzeczywistości były to rajdy kawalerii.
- Niemcy zajmują MeninBrytyjska kronika notuje około 9 października 1914 zajęcie przez Niemców Menin nad Leie. Źródła belgijskie datują początek okupacji miasta na 14 października.
- Upadek ostatnich fortów Antwerpii9 października 1914 Niemcy znaleźli opuszczone forty wewnętrznego pierścienia i weszli do Antwerpii. Burmistrz podpisał w Kontich akt poddania twierdzy.
- Początek bitew pod Warszawą i Dęblinem9 października 1914 Niemcy stanęli nad Wisłą i ruszyli na Warszawę. Brytyjska chronologia datuje na ten dzień początek bitew pod Warszawą i Dęblinem.
- Odsiecz Przemyśla9 października 1914 do Przemyśla dotarła kawaleria 3 Armii generała Boroevicia. Rosjanie po nieudanym szturmie odeszli od twierdzy i cofnęli się za San.
- 10
- Kapitulacja Antwerpii10 października 1914 Antwerpia formalnie skapitulowała. Gubernator Deguise poddał się w forcie Sainte-Marie, a tysiące żołnierzy internowano w Holandii.
- Brytyjczycy odbijają Hazebrouck i EstairesBrytyjska kronika notuje 10 października 1914 odbicie Hazebrouck i Estaires. Do Hazebrouck weszła brytyjska kawaleria, Estaires wciąż było zagrożone.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod La Bassée10 października 1914 brytyjski II Korpus, przerzucony znad Aisne, maszerował w stronę Béthune i La Bassée. Tak zaczęły się walki Brytyjczyków we Flandrii.
- Protokół w sprawie Kanału Panamskiego10 października 1914 Stany Zjednoczone i Panama podpisały protokół, który miał uniemożliwić okrętom walczących stron obchodzenie zasad neutralności kanału.
- Umiera król Rumunii Karol I10 października 1914 zmarł król Rumunii Karol I, zwolennik sojuszu z Niemcami. Tron objął jego bratanek Ferdynand I, bardziej przychylny Entencie.
- 11
- Brytyjczycy odbijają MervilleBrytyjska kronika notuje 11 października 1914 odbicie Merville. Miasto nad Lys zajęła brytyjska 1 Dywizja Kawalerii, łącząc się z Francuzami.
- Zatonięcie krążownika Pałłada11 października 1914 niemiecki U-26 storpedował u wejścia do Zatoki Fińskiej rosyjski krążownik Pałłada. Okręt wyleciał w powietrze z całą załogą.
- Australijczycy zdobywają jacht Komet11 października 1914 australijski patrolowiec Nusa zaskoczył w zatoce na Nowej Brytanii niemiecki jacht rządowy Komet i zdobył go bez jednego strzału.
- 12
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Messines12 października 1914 brytyjska kawaleria Allenby'ego zdobyła wzgórze Mont des Cats we Flandrii. Zaczęła się bitwa o grzbiet Messines na południe od Ypres.
- Koniec pierwszej bitwy w Artois12 października 1914 zakończyła się pierwsza bitwa w Artois. Francuzi utrzymali Arras, ale Lens oraz wzgórza Vimy i Lorette zostały w rękach Niemców.
- Belgowie opuszczają Ostendę i Zeebrugge12 października 1914 Belgowie opuścili Ostendę i Zeebrugge. Król i rząd wyjechali, armia cofała się nad Yser, a porty zostały bez obrony.
- Kapitulacja Lille12 października 1914 po ciężkim bombardowaniu skapitulował francuski garnizon Lille. Dla miasta zaczęła się trwająca cztery lata niemiecka okupacja.
- Niemcy zajmują Gandawę12 października 1914 Niemcy wkroczyli do Gandawy, opuszczonej przez aliantów po walkach pod Melle. Miasto pozostało pod okupacją do listopada 1918 roku.
- 13
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Armentières13 października 1914 brytyjski III Korpus zaatakował Niemców pod Meteren we Flandrii. Po całodziennej walce w deszczu zdobył wieś, tracąc ponad 700 ludzi.
- Alianci wracają do YpresW połowie października 1914 do Ypres dotarł brytyjski IV Korpus Rawlinsona, cofający się spod Gandawy. Obok stanęły francuskie dywizje terytorialne.
- U-Booty na szlaku Southampton–Hawr13 października 1914 brytyjski torpedowiec natknął się u wyspy Wight na niemiecki okręt podwodny. Admiralicja skierowała konwój kanadyjski do Plymouth.
- Początek bitwy pod Chyrowem13 października 1914 armie austro-węgierskie ruszyły do ogólnego natarcia na rosyjską 8 Armię pod Chyrowem i Starym Samborem. Zaczęła się ciężka bitwa.
- Rząd belgijski w Hawrze13 października 1914 rząd Belgii odpłynął z Ostendy do Hawru. Osiadł w Sainte-Adresse, a Francja przyznała zajętym przez niego budynkom eksterytorialność.
- 14
- Brytyjczycy zajmują Bailleul14 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Bailleul we francuskiej Flandrii. Niemcy opuścili miasto po niespełna tygodniu okupacji.
- Niemcy zajmują Brugię14 października 1914 Niemcy bez walki weszli do Brugii. Miasto stało się wkrótce stolicą niemieckiej marynarki we Flandrii i zapleczem okrętów podwodnych.
- Brytyjczycy zdobywają Yabassi14 października 1914 wojska brytyjskie zdobyły niemiecki posterunek Yabassi nad rzeką Wouri w Kamerunie. Pierwszy atak tydzień wcześniej się nie powiódł.
- 15
- Niemcy docierają do wybrzeża Belgii15 października 1914 Niemcy dotarli do Morza Północnego w Belgii. Wyścig do morza dobiegał końca, a Belgowie okopali się nad Yser między Nieuport a Dixmude.
- Niemcy zajmują Ostendę i Zeebrugge15 października 1914 Niemcy bez walki zajęli Ostendę i Zeebrugge. Oba porty stały się bazami okrętów podwodnych i torpedowców zagrażających żegludze.
- Kanadyjczycy schodzą na ląd w Anglii15 października 1914 w Plymouth zaczął się wyładunek pierwszego kontyngentu kanadyjskiego. Trwał ponad tydzień, a żołnierze jechali stąd na Salisbury Plain.
- Zatonięcie HMS Hawke15 października 1914 U-9 Ottona Weddigena zatopił na Morzu Północnym brytyjski krążownik Hawke. Zginęło ponad 520 marynarzy, ocalało około 70.
- 16
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy nad Yser16 października 1914 Niemcy uderzyli na Diksmuide. Tak według Belgów zaczęła się bitwa nad Yser, w której bronili ostatniego skrawka swojego kraju.
- Nowozelandczycy wypływają na wojnę16 października 1914 z Wellington wypłynęło około 8,5 tysiąca żołnierzy Nowej Zelandii. Mieli walczyć w Europie, ale ostatecznie trafili do Egiptu.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „B” wypływa do Afryki16 października 1914 z Bombaju wypłynął Indyjski Korpus Ekspedycyjny „B” gen. Aitkena. Około 8 tysięcy żołnierzy miało zdobyć Niemiecką Afrykę Wschodnią.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „D” wypływa nad Zatokę Perską16 października 1914 z Bombaju wypłynęła 16 Brygada Indyjska gen. Delamaina. Miała chronić brytyjską ropę w Persji na wypadek wojny z Turcją.
- Umiera Antonino di San Giuliano16 października 1914 zmarł w Rzymie włoski minister spraw zagranicznych Antonino di San Giuliano, twórca polityki neutralności Włoch.
- 17
- Brytyjczycy odbijają Armentières17 października 1914 brytyjski III Korpus wkroczył do Armentières, w pośpiechu opuszczonego przez Niemców. Miasto pozostało w rękach aliantów do 1918 roku.
- Bitwa koło Texel17 października 1914 brytyjski krążownik Undaunted i cztery niszczyciele zatopiły koło Texel cztery niemieckie torpedowce, które płynęły stawiać miny.
- Brytyjskie okręty podwodne na BałtykuW dniach 17–18 października 1914 brytyjskie okręty podwodne E1 i E9 przedarły się przez Sund na Bałtyk. Miały wspierać rosyjską flotę.
- Alarm w Scapa Flow16–17 października 1914 w bazie Grand Fleet w Scapa Flow ogłoszono alarm z powodu rzekomego U-Boota. Flota wyszła w morze, choć okrętu nigdy nie znaleziono.
- Australijczycy wypływają na wojnęW połowie października 1914 pierwsze oddziały australijskie weszły na statki i popłynęły do Albany. Stamtąd 1 listopada konwój ruszył do Egiptu.
- 18
- Brytyjskie okręty ostrzeliwują wybrzeże Belgii18 października 1914 flotylla admirała Hooda wsparła z morza Belgów nad Yser. Okręty ostrzeliwały Niemców na wybrzeżu między Nieuport a Ostendą.
- Niemcy zajmują Roeselare18–19 października 1914 Niemcy zajęli Roeselare po walce z Francuzami. Wzięli mieszkańców za partyzantów i zamordowali dziesiątki cywilów.
- Grand Fleet opuszcza Scapa Flow18 października 1914 Grand Fleet w obawie przed U-Bootami zaczęła przenosiny ze Scapa Flow do Lough Swilly w Irlandii i Loch na Keal na wyspie Mull.
- Zatonięcie krążownika TakachihoW nocy z 17 na 18 października 1914 niemiecki torpedowiec S90 zatopił pod Tsingtao japoński krążownik Takachiho. Zginęło około 270 marynarzy.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy pod Ypres19 października 1914 brytyjskie natarcie na Menin zderzyło się z nowymi korpusami niemieckimi. Tak zaczęła się pierwsza bitwa pod Ypres.
- Brytyjczycy kończą przerzut do Flandrii19 października 1914 I Korpus Haiga zakończył wyładunek pod Hazebrouck. Cała armia brytyjska, przerzucona znad Aisne, stanęła we Flandrii.
- Pierwsi żołnierze indyjscy na froncieBrytyjska kronika notuje 19 października 1914 przybycie na front pierwszych żołnierzy z Indii. Do okopów pod Messines weszli 22–23 października.
- Koniec bitwy pod WarszawąOkoło 19 października 1914 Niemcy zaczęli odchodzić spod Warszawy. Brytyjska chronologia kończy tego dnia bitwę pod Warszawą.
- 20
- Koniec bitwy pod DęblinemBrytyjska chronologia kończy 20 października 1914 bitwę pod Iwangorodem, czyli Dęblinem. W rzeczywistości walki trwały tu jeszcze tydzień.
- Zatonięcie Glitry20 października 1914 niemiecki U-17 zatrzymał i zatopił u wybrzeży Norwegii brytyjski parowiec Glitra. Był to pierwszy statek handlowy zatopiony przez U-Boota.
- 22
- Austro-Węgrzy odbijają CzerniowceOkoło 20–22 października 1914 oddziały austro-węgierskie odzyskały Czerniowce, stolicę Bukowiny, zajętą na początku września przez Rosjan.
- USA rezygnują z deklaracji londyńskiej22 października 1914 USA wycofały propozycję stosowania deklaracji londyńskiej i zapowiedziały, że będą bronić praw neutralnych na gruncie dawnych reguł.
- 26
- Niemcy atakują AngolęPod koniec października 1914 Niemcy z Afryki Południowo-Zachodniej postanowili pomścić incydent pod Naulilą i uderzyli na portugalskie posterunki w Angoli.
- Francuzi zajmują Edeę26 października 1914 wojska francuskie pułkownika Mayera zajęły Edeę nad Sanagą w Kamerunie. Pomagali im Brytyjczycy, a Niemcy wycofali się w głąb kolonii.
- Wolfe Murray szefem Imperialnego Sztabu Generalnego26 października 1914 szefem Imperialnego Sztabu Generalnego został gen. sir James Wolfe Murray. W cieniu Kitchenera nie odegrał znaczącej roli.
- 28
- Rosjanie ponownie zajmują CzerniowceBrytyjska kronika notuje 28 października 1914 powrót Rosjan do Czerniowców. Według innych źródeł wkroczyli oni do stolicy Bukowiny miesiąc później.
- Emden atakuje Penang28 października 1914 niemiecki krążownik Emden wpłynął podstępem do portu na wyspie Penang i zatopił rosyjski krążownik Żemczug oraz francuski niszczyciel.
- 29
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gheluvelt29 października 1914 Niemcy zaatakowali we mgle skrzyżowanie pod Gheluvelt przy drodze z Menin do Ypres. Następnego dnia ruszyło wielkie natarcie grupy Fabecka.
- Kluczowe wydarzenieFlota turecka atakuje rosyjskie porty29 października 1914 okręty osmańskie admirała Souchona bez wypowiedzenia wojny ostrzelały rosyjskie porty nad Morzem Czarnym. Turcja weszła do wojny.
- Wielka Brytania zaostrza zasady kontrabandy29 października 1914 Wielka Brytania ogłosiła nowe listy kontrabandy i nowe zarządzenie o stosowaniu deklaracji londyńskiej, zastępujące sierpniowe.
- Ludwik Battenberg ustępuje z Admiralicji29 października 1914 Pierwszy Lord Morski książę Ludwik Battenberg ustąpił ze stanowiska. Padł ofiarą antyniemieckich nastrojów.
- 30
- Rosjanie zajmują StanisławówBrytyjska kronika notuje 30 października 1914 zajęcie Stanisławowa przez Rosjan. Miasto było jednak w ich rękach od początku września.
- Serbowie wycofują się znad DrinyW nocy z 30 na 31 października 1914 serbska 2 Armia opuściła okopy w Mačvie nad dolną Driną. Zaczął się odwrót, który doprowadził Serbów nad Kolubarę.
- Ultimatum aliantów wobec Turcji30 października 1914 Londyn dał Turcji 12 godzin na wydalenie niemieckich misji i załóg Goebena i Breslau. W przeciwnym razie groził zerwaniem stosunków.
- Ententa zrywa stosunki z Turcją30 października 1914 ambasadorowie Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji zażądali w Konstantynopolu paszportów. Do wojny z Turcją zostały już tylko dni.
- Salandra przebudowuje rządPod koniec października 1914 rząd Antonia Salandry podał się do dymisji. 5 listopada premier utworzył nowy gabinet z Sidneyem Sonnino jako szefem MSZ.
- Katastrofa statku szpitalnego Rohilla30 października 1914 brytyjski statek szpitalny Rohilla rozbił się w sztormie pod Whitby. Akcja ratunkowa trwała trzy dni. Zginęło około 85 osób.
- Fisher wraca do Admiralicji30 października 1914 73-letni admirał John Fisher ponownie został Pierwszym Lordem Morskim. Zastąpił księcia Ludwika Battenberga.
- 31
- Kluczowe wydarzenieKrytyczny dzień pod Ypres31 października 1914 Niemcy przerwali linię brytyjską pod Gheluvelt. Kontratak 2 Batalionu Worcestershire zamknął wyłom. Tak zakończyła się bitwa pod Gheluvelt.
- Zatonięcie HMS Hermes31 października 1914 U-27 storpedował w Cieśninie Kaletańskiej brytyjski okręt-bazę wodnosamolotów Hermes. Zginęło ponad 20 marynarzy.
- Admiralicja nakazuje działania przeciw Turcji31 października 1914 brytyjska Admiralicja poleciła okrętom natychmiast rozpocząć działania wojenne przeciw Turcji, choć wojny jeszcze nie wypowiedziano.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „B” pod Mombasą31 października 1914 w Mombasie dowództwo Korpusu „B” ustaliło plan ataku na Tangę. Żołnierze po dwóch tygodniach rejsu nie zeszli na ląd.
- Aitken zastępuje StewartaPod koniec października 1914 gen. Arthur Aitken objął naczelne dowództwo w Afryce Wschodniej. Gen. Stewart i jego Korpus „C” znaleźli się pod jego rozkazami.
- Königsberg odnaleziony w delcie RufidżiPod koniec października 1914 Brytyjczycy odnaleźli niemiecki krążownik Königsberg ukryty w delcie rzeki Rufidżi w Afryce Wschodniej i zablokowali go.
- Kitchener pisze do szarifa Mekki31 października 1914 lord Kitchener obiecał szarifowi Mekki ochronę i pomoc, jeśli Arabowie poprą Wielką Brytanię w wojnie z Turcją.
listopad
- 01
- Niemcy zdobywają MessinesW nocy i nad ranem 1 listopada 1914 Niemcy zdobyli Wytschaete i grzbiet Messines. Brytyjska kawaleria opuściła miasteczko i cofnęła się pod Wulverghem.
- Brytyjczycy rozpoczynają działania przeciw Turcji1 listopada 1914 brytyjskie okręty zaatakowały Turków w Zatoce Smyrneńskiej i w Akabie, choć wojny Imperium Osmańskiemu jeszcze nie wypowiedziano.
- Bitwa pod Coronelem1 listopada 1914 u wybrzeży Chile eskadra admirała von Spee zatopiła dwa brytyjskie krążowniki pancerne. Zginął admirał Cradock i około 1600 marynarzy.
- Stan wojenny w EgipcieNa początku listopada 1914 generał John Maxwell ogłosił w Egipcie stan wojenny. Brytyjczycy zapewnili, że nie wezwą Egipcjan do walki.
- 02
- Koniec bitew pod Messines i Armentières2 listopada 1914 Niemcy wyparli Francuzów z Wytschaete, a Francuzi przejęli odcinek brytyjskiej kawalerii. Kończą się bitwy pod Messines i Armentières.
- Koniec bitwy pod La Bassée2 listopada 1914 skończyła się bitwa pod La Bassée. Front między Givenchy a Fauquissart przejął od wyczerpanego II Korpusu brytyjskiego Korpus Indyjski.
- Koniec bitwy pod Chyrowem2 listopada 1914 zakończyła się bitwa pod Chyrowem. W nocy armie austro-węgierskie zaczęły się wycofywać, a Brusiłow ruszył w pościg.
- Zatonięcie krążownika Kaiserin Elisabeth2 listopada 1914 załoga austro-węgierskiego krążownika Kaiserin Elisabeth zatopiła go w porcie Tsingtao. Marynarze walczyli dalej na lądzie.
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” wypływa do EgiptuNa początku listopada 1914 z Indii wypłynęły do Egiptu trzy nowe brygady indyjskie. Miały bronić Kanału Sueskiego przed Turkami.
- Indie gwarantują nietykalność świętych miejsc islamu2 listopada 1914 wicekról Indii ogłosił, że Brytyjczycy nie zaatakują świętych miejsc Arabii i Mezopotamii ani Dżuddy, jeśli Turcy nie utrudnią pielgrzymek.
- Kluczowe wydarzenieRosja wypowiada wojnę Turcji2 listopada 1914 Mikołaj II ogłosił manifest o wojnie z Turcją. Car zapowiadał, że otworzy ona Rosji drogę do celów nad Morzem Czarnym, czyli do cieśnin.
- Serbia w stanie wojny z Turcją2 listopada 1914 Serbia, sojuszniczka Rosji, znalazła się w stanie wojny z Imperium Osmańskim. Oba kraje nie miały wspólnej granicy i nie walczyły ze sobą.
- Morze Północne strefą wojenną2 listopada 1914 Admiralicja ogłosiła całe Morze Północne obszarem wojskowym. Od 5 listopada statki neutralne miały płynąć przez kanał La Manche.
- Początek bitwy pod Tangą2 listopada 1914 brytyjski krążownik ostrzegł Niemców w Tandze o zerwaniu rozejmu. Wieczorem Korpus „B” zaczął desant na plażach na wschód od miasta.
- 03
- Niemiecki rajd na Yarmouth3 listopada 1914 niemieckie krążowniki liniowe Hippera ostrzelały wybrzeże pod Yarmouth i postawiły miny. Na jednej z nich zatonął brytyjski okręt podwodny D5.
- Grand Fleet wraca do Scapa Flow3 listopada 1914 Admiralicja nakazała Grand Fleet powrót z Irlandii do Scapa Flow. Pancerniki dotarły tam 7–9 listopada, choć baza wciąż nie miała zapór.
- Potyczka pod Longido3 listopada 1914 wojska gen. Stewarta zaatakowały Niemców na górze Longido pod Kilimandżaro. Po całodniowej walce Brytyjczycy wycofali się na swoje terytorium.
- Pierwsze ostrzelanie Dardaneli3 listopada 1914 okręty brytyjskie i francuskie ostrzelały forty u wejścia do Dardaneli. Wybuch magazynu zniszczył fort Sedd el Bahr, ale ostrzegł Turków.
- Sonnino ministrem spraw zagranicznych WłochNa początku listopada 1914 baron Sidney Sonnino objął włoskie MSZ. Pół roku później podpisał z Ententą tajny traktat londyński.
- 04
- Zagłada krążownika Karlsruhe4 listopada 1914 wewnętrzny wybuch rozerwał niemiecki krążownik Karlsruhe, płynący zaatakować Barbados. Zginęło około 260 ludzi, w tym dowódca.
- Zatonięcie krążownika Yorck4 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Yorck wszedł we mgle na własne miny u ujścia Jade i zatonął. Zginęło kilkuset marynarzy.
- Rosjanie wkraczają do TurcjiNa początku listopada 1914 wojska rosyjskie przekroczyły granicę turecką na Kaukazie. Do 4 listopada doszły pod Azap, około 25 km w głąb Turcji.
- Koniec moratorium w Wielkiej Brytanii4 listopada 1914 w Wielkiej Brytanii wygasło ogólne moratorium na spłatę długów, wprowadzone w sierpniu w obawie przed paniką finansową.
- 05
- Kluczowe wydarzenieWielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Turcji5 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Turcji. Londyn porzucił wiekową politykę obrony Imperium Osmańskiego przed Rosją.
- Wielka Brytania anektuje Cypr5 listopada 1914 Wielka Brytania anektowała Cypr, którym od 1878 roku zarządzała w imieniu sułtana. Wyspa formalnie przestała należeć do Turcji.
- Koniec bitwy pod Tangą5 listopada 1914 pobity Korpus „B” wrócił na statki spod Tangi, zostawiając na brzegu broń i amunicję. Klęska kosztowała gen. Aitkena dowództwo.
- Belgia odrzuca mediację papieżaWedług brytyjskiej chronologii 5 listopada 1914 rząd Belgii odrzucił papieską mediację. Kilka dni wcześniej Benedykt XV wezwał do pokoju.
- 06
- Brytyjczycy lądują w Fao6 listopada 1914 wojska indyjskie po ostrzale z okrętów wylądowały w Fao u ujścia Szatt al-Arab i zajęły turecki fort. Zaczęła się kampania mezopotamska.
- Turcja zrywa stosunki z Belgią6 listopada 1914 Imperium Osmańskie zerwało stosunki dyplomatyczne z Belgią. Poseł belgijski opuścił Konstantynopol, ale wojny nie wypowiedziano.
- Okręt podwodny B11 w Dardanelach6 listopada 1914, według brytyjskiej chronologii, okręt podwodny B11 wszedł na około 2 mile w głąb Dardaneli. Miesiąc później zatopił tam turecki pancernik.
- Rosjanie zajmują KöprüköyW pierwszym tygodniu listopada 1914 wojska rosyjskie doszły do Köprüköy na drodze do Erzurum. Brytyjska chronologia podaje, że zajęły je 6 listopada.
- Francja zmienia listę kontrabandy6 listopada 1914 Francja wydała nowy dekret o kontrabandzie i stosowaniu deklaracji londyńskiej, niemal identyczny z brytyjskimi przepisami z 29 października.
- 09
- Zagłada Emdena9 listopada 1914 australijski krążownik Sydney rozbił koło Wysp Kokosowych niemiecki rajder Emden. Skończył się najsłynniejszy rajd tej wojny.
- Internowanie kanonierki Geier w HonoluluNa początku listopada 1914 Amerykanie internowali w Honolulu niemiecką kanonierkę Geier i towarzyszący jej węglowiec Locksun.
- Konwencja brytyjsko-francuska o pryzach9 listopada 1914 Wielka Brytania i Francja podpisały w Londynie konwencję, która określiła, czyje sądy orzekają o statkach zajętych przez okręty obu państw.
- 10
- Koniec bitwy nad Yser10 listopada 1914 upadkiem Diksmuide zakończyła się bitwa nad Yser. Belgowie utrzymali skrawek swojego kraju, broniony przez cztery lata za zalaną równiną.
- Niemcy zdobywają Diksmuide10 listopada 1914 Niemcy zdobyli Diksmuide nad Yser, bronione od połowy października przez francuskich marynarzy i Belgów. Obrońcy cofnęli się za Yser.
- Początek drugiego oblężenia Przemyśla10 listopada 1914 Rosjanie ponownie zamknęli pierścień wokół twierdzy Przemyśl. W okrążeniu zostało około 130 tysięcy żołnierzy i tysiące cywilów.
- Brytyjczycy zdobywają Szejk Said10 listopada 1914 wojska indyjskie płynące do Egiptu wylądowały w Szejk Said u wejścia do Morza Czerwonego i zniszczyły turecki fort.
- 11
- Kluczowe wydarzenieAtak gwardii pruskiej pod Nonne Bosschen11 listopada 1914 gwardia pruska wdarła się w linię brytyjską pod Ypres. Artylerzyści i kontratak batalionu Oxfordshire zatrzymali ostatni wielki atak Niemców.
- Rzekome zajęcie Kłajpedy przez RosjanBrytyjska chronologia notuje około 11 listopada 1914 zajęcie Kłajpedy przez Rosjan. Źródła tego nie potwierdzają. Rosjanie weszli do miasta w marcu 1915.
- Szejk ul-islam wydaje fatwy o świętej wojnie11 listopada 1914 szejk ul-islam Mustafa Hayri wydał pięć fatw, które uznały wojnę z Rosją, Wielką Brytanią i Francją za dżihad, obowiązek każdego muzułmanina.
- Zatonięcie HMS Niger11 listopada 1914 niemiecki U-12 storpedował koło Deal brytyjską kanonierkę torpedową Niger, służącą jako trałowiec. Większość załogi uratowano.
- 13
- Holandia protestuje przeciw zmianom deklaracji londyńskiej13 listopada 1914 rząd Holandii zaprotestował przeciw zmianom deklaracji londyńskiej, które zaostrzały alianckie kontrole handlu neutralnych.
- Barrett obejmuje dowództwo w MezopotamiiW połowie listopada 1914 nad Szatt al-Arab przybył gen. Arthur Barrett z 18 Brygadą. Objął dowództwo i otrzymał rozkaz zajęcia Basry.
- 14
- Turcy odbijają KöprüköyW połowie listopada 1914 kontrofensywa osmańskiej 3 Armii zepchnęła Rosjan spod Köprüköy niemal do granicy. Był to pierwszy turecki sukces na Kaukazie.
- Umiera lord Roberts14 listopada 1914 w Saint-Omer zmarł na zapalenie płuc marszałek polny lord Roberts, bohater wojen w Afganistanie i Afryce Południowej.
- Sułtan ogłasza dżihad14 listopada 1914 w Konstantynopolu ogłoszono uroczyście wezwanie sułtana-kalifa do świętej wojny z Ententą. Niemcy liczyli na powstania muzułmanów.
- Japonia nie wyśle wojsk do EuropyW połowie listopada 1914 rząd Japonii odrzucił prośby aliantów, zwłaszcza Francji, o wysłanie wojsk do Europy. Japońska armia nie walczyła na Zachodzie.
- 15
- Początek bitwy pod KrakowemW połowie listopada 1914 Rosjanie podeszli pod twierdzę Kraków. 16 listopada austro-węgierska 4 Armia wyszła z miasta i uderzyła w bok ich 9 Armii.
- Druga rosyjska inwazja na WęgryW drugiej połowie listopada 1914 Rosjanie znów przeszli Karpaty i wkroczyli na Węgry. Pod koniec miesiąca zajęli Humenné, ale szybko ich odparto.
- Potyczka pod Saihan15 listopada 1914 brygada gen. Delamaina rozbiła tureckie zgrupowanie pod Saihan nad Szatt al-Arab. Był to pierwszy krok na drodze do Basry.
- 16
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” w Egipcie16 listopada 1914 w Suezie zeszła na ląd 29 Brygada Indyjska, pierwsza część Korpusu „F”. Wkrótce zajęła stanowiska nad Kanałem Sueskim.
- Druga niemiecka ofensywa na Warszawę16 listopada 1914 niemiecka 9 Armia przekroczyła Bzurę i ruszyła na Łódź. Brytyjska chronologia uznaje ten dzień za początek bitwy pod Łodzią.
- 17
- Niemcy ostrzeliwują Lipawę17 listopada 1914 niemieckie okręty przez kilka godzin ostrzeliwały Lipawę, a u wejścia do portu zatopiły statki, by zamknąć go dla okrętów podwodnych.
- Zatonięcie krążownika Friedrich CarlW nocy 17 listopada 1914 niemiecki krążownik pancerny Friedrich Carl wszedł na rosyjskie miny pod Kłajpedą i zatonął. Zginęło siedmiu lub ośmiu marynarzy.
- Rosjanie ostrzeliwują Trapezunt17 listopada 1914 rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała Trapezunt, ważny port zaopatrzenia osmańskiej armii na Kaukazie. W nocy postawiono tam miny.
- Potyczka pod Sahil17 listopada 1914 dwie brygady gen. Barretta rozbiły w deszczu i błocie główne tureckie siły pod Sahil nad Szatt al-Arab. Droga do Basry stanęła otworem.
- 18
- Rząd francuski zaczyna wracać do ParyżaW drugiej połowie listopada 1914 zaczął się stopniowy powrót francuskich władz z Bordeaux do Paryża. Rząd przeniósł się do stolicy na początku grudnia.
- Bitwa koło przylądka Sarycz18 listopada 1914 we mgle u brzegów Krymu rosyjskie pancerniki starły się z Goebenem. Po kilkunastu minutach ognia Souchon zawrócił i zniknął we mgle.
- 22
- Koniec pierwszej bitwy pod Ypres22 listopada 1914 skończyła się pierwsza bitwa pod Ypres. Francuzi przejęli łuk wokół miasta, a wykrwawiona armia brytyjska odcinek dalej na południe.
- War Office przejmuje kampanię w Afryce Wschodniej22 listopada 1914, po klęsce pod Tangą, kierownictwo brytyjskich działań w Afryce Wschodniej przejęło od India Office Ministerstwo Wojny w Londynie.
- Brytyjczycy zajmują Basrę22 listopada 1914 wojska brytyjskie i indyjskie weszły do opuszczonej przez Turków Basry. Dzień później uroczyście ogłoszono zajęcie miasta.
- Rzekome ponowne zajęcie KöprüköyBrytyjska chronologia notuje 22 listopada 1914 ponowne zajęcie Köprüköy przez Rosjan. Opracowania tego nie potwierdzają. Front na Kaukazie zamarł.
- 23
- Powstaje Holenderski Zamorski TrustW listopadzie 1914 holenderscy kupcy, armatorzy i bankierzy założyli NOT, prywatną spółkę gwarantującą aliantom, że towary zza morza nie trafią do Niemiec.
- Portugalia zapowiada współpracę z Wielką Brytanią23 listopada 1914 portugalski parlament upoważnił rząd do udziału w wojnie u boku Wielkiej Brytanii, „kiedy i jak uzna to za konieczne”.
- 30
- Początek bitwy nad Bzurą30 listopada 1914 lewe skrzydło niemieckiej 9 Armii, wzmocnione posiłkami z zachodu, ruszyło na Rosjan pod Łowiczem i Sannikami.
- Serbowie opuszczają Belgrad30 listopada 1914 wojska serbskie wycofały się z Belgradu, by skrócić front nad Kolubarą. Dwa dni później do opuszczonej stolicy wkroczyli Austro-Węgrzy.
grudzień
- 01
- Początek bitwy pod Limanową1 grudnia 1914 wojska austro-węgierskie zebrane w dolinie Raby ruszyły z gór, by uderzyć w bok rosyjskiej 3 Armii, która podeszła pod Kraków.
- Australijczycy i Nowozelandczycy w Suezie1 grudnia 1914 pierwsze statki konwoju z Australii i Nowej Zelandii stanęły w Suezie. Żołnierze, którzy płynęli do Anglii, mieli zostać w Egipcie.
- Schwytanie Christiaana de Weta1 grudnia 1914 na farmie Waterbury koło Vryburga oddział rządowy otoczył i pojmał gen. Christiaana de Weta, jednego z przywódców rebelii burskiej.
- 02
- Austriacy zajmują Belgrad2 grudnia 1914 wojska austro-węgierskie bez walki zajęły opuszczony Belgrad. Tego samego dnia serbskie dowództwo wydało rozkaz do kontrofensywy.
- Koniec bitwy pod KrakowemBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Krakowem 2 grudnia 1914. Walki na północ od twierdzy wygasły kilka dni wcześniej, a front przesunął się na południe.
- Liebknecht głosuje przeciw kredytom wojennym2 grudnia 1914 Reichstag uchwalił kolejne 5 mld marek kredytów wojennych. Jedynym posłem, który głosował przeciw, był socjaldemokrata Karl Liebknecht.
- 03
- Serbska kontrofensywa nad Kolubarą3 grudnia 1914 armia serbska niespodziewanie uderzyła na wojska Potiorka. Najmocniejszy cios 1 Armii Mišicia spadł na austro-węgierski XVI Korpus.
- Australia nie zajmie wysp na północ od równikaNa początku grudnia 1914 Londyn ustąpił Japonii i uznał, że Australijczycy nie zajmą niemieckich wysp na północ od równika, obsadzonych przez Japończyków.
- 04
- Początek walk o Al-Kurnę4 grudnia 1914 wojska indyjskie wylądowały pod Al-Kurną i wyparły Turków z wioski Muzaira, ale nie zdołały przeprawić się przez Tygrys i wróciły do obozu.
- Wapshare zastępuje AitkenaPo klęsce pod Tangą gen. Arthur Aitken został odwołany. Dowództwo wojsk brytyjskich w Afryce Wschodniej przejął gen. Richard Wapshare.
- Portugalskie posiłki wypływają do AngoliNa początku grudnia 1914 z Lizbony wypłynęły do Angoli kolejne portugalskie oddziały. Miały wzmocnić obronę kolonii przed atakiem Niemców z południa.
- 05
- Demarche Ententy w Atenach, Sofii i BukareszcieWedług brytyjskiej chronologii 5 grudnia 1914 Ententa podjęła kroki w Atenach, Sofii i Bukareszcie, by zapewnić pomoc walczącej Serbii.
- Serbia nie zawrze odrębnego pokoju5 grudnia 1914 w Niszu powstał koalicyjny rząd Nikoli Pašicia. 7 grudnia ogłosił, że Serbia, wierna sojusznikom, będzie walczyć aż do zwycięstwa.
- 06
- Klęska Austriaków nad Kolubarą6 grudnia 1914 rozbity przez Serbów XVI Korpus stracił ostatnie pozycje w górach. Potiorek nakazał 6 Armii odwrót za Kolubarę, a tyły ogarnęła panika.
- Rumunia odmawia gwarancji dla GrecjiWedług brytyjskiej chronologii 6 grudnia 1914 Rumunia odmówiła gwarancji dla Grecji. Bez nich Ateny nie chciały pomóc Serbii w obawie przed Bułgarią.
- Niemcy zajmują Łódź6 grudnia 1914 do opuszczonej przez Rosjan Łodzi weszły wojska niemieckie. Dla mieszkańców zaczęła się trwająca prawie cztery lata okupacja.
- 08
- Koniec walk o Al-Kurnę8 grudnia 1914 Hindusi przeprawili się przez Tygrys powyżej Al-Kurny i zagrozili odcięciem garnizonu. W nocy tureccy parlamentariusze przybyli, by się poddać.
- Bitwa koło Falklandów8 grudnia 1914 Brytyjczycy rozbili koło Falklandów eskadrę admirała von Spee. Zatonęły Scharnhorst, Gneisenau, Leipzig i Nürnberg, uciekł tylko Dresden.
- 10
- Von der Goltz wyjeżdża do Turcji10 grudnia 1914 feldmarszałek Colmar von der Goltz wyruszył do Konstantynopola. Nie objął dowództwa armii osmańskiej, lecz został adiutantem generalnym sułtana.
- Goeben ostrzeliwuje Batumi10 grudnia 1914 krążownik liniowy Goeben ostrzelał rosyjski port Batumi na Kaukazie. Ostrzał trwał niespełna dziesięć minut i nie przyniósł większych szkód.
- 12
- Koniec drugiej rosyjskiej inwazji na WęgryBrytyjska kronika notuje 12 grudnia 1914 koniec drugiej rosyjskiej inwazji na Węgry. Ostatnie oddziały rosyjskie cofnęły się wtedy za Karpaty.
- Azevedo Coutinho premierem Portugalii12 grudnia 1914 rząd Portugalii objął oficer marynarki Vítor Hugo de Azevedo Coutinho. Jego gabinet złożony prawie wyłącznie z demokratów od razu napotkał opór.
- 14
- Natarcie pod Wytschaete14 grudnia 1914 alianci zaatakowali we Flandrii. Dwa szkockie bataliony uderzyły pod Wytschaete na Petit Bois i Maedelstede, ponosząc ciężkie straty.
- Internowanie Cormorana na Guamie14 grudnia 1914 niemiecki krążownik pomocniczy Cormoran, dawny rosyjski Riazań, zawinął bez węgla na amerykański Guam. Okręt i załoga zostali internowani.
- 15
- Koniec bitwy pod ŁodziąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Łodzią 15 grudnia 1914. Rosjanie oddali Łódź już 6 grudnia, ale w połowie miesiąca wciąż cofali się nad Bzurę i Rawkę.
- Serbowie odbijają Belgrad15 grudnia 1914 ostatnie oddziały austro-węgierskie wycofały się za Sawę, a do Belgradu wróciła armia serbska. Trzecia inwazja na Serbię zakończyła się klęską.
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki sterowiec u wybrzeży Anglii15 grudnia 1914 nad ujściem Humbera dostrzeżono niemiecki sterowiec. Była to pierwsza potwierdzona obecność wrogiego statku powietrznego u brzegów Anglii.
- 16
- Bombardowanie Scarborough i Hartlepool16 grudnia 1914 krążowniki liniowe Hippera ostrzelały Scarborough, Hartlepool i Whitby. Zginęło ponad sto osób, głównie cywilów, a Niemcy uniknęli pościgu.
- Japonia nie odda wysp na północ od równikaW grudniu 1914 minister Katō Takaaki zapowiedział w parlamencie, że o losie zajętych przez Japonię niemieckich wysp zdecyduje dopiero konferencja pokojowa.
- 17
- Koniec bitwy nad Bzurą17 grudnia 1914 dobiegła końca bitwa pod Łowiczem i Sannikami. Rosjanie oddali Łowicz i zajęli nowe pozycje za dolną Bzurą i Rawką.
- Koniec bitwy pod LimanowąBrytyjska chronologia kończy bitwę pod Limanową 17 grudnia 1914. Walki ustały kilka dni wcześniej, ale tego dnia Wiedeń ogłosił ogólny odwrót Rosjan.
- Turecka ofensywa na KaukazieBrytyjska chronologia notuje 17 grudnia 1914 początek tureckiej ofensywy na Kaukazie. W rzeczywistości Enver Pasza kończył wtedy przygotowania do natarcia.
- 18
- Brytyjski protektorat nad Egiptem18 grudnia 1914 Wielka Brytania ogłosiła protektorat nad Egiptem. Skończyło się w ten sposób formalne zwierzchnictwo sułtana osmańskiego nad krajem.
- Spotkanie królów skandynawskich w Malmö18–19 grudnia 1914 królowie Szwecji, Danii i Norwegii spotkali się w Malmö. Wraz z ministrami spraw zagranicznych zamanifestowali wspólną neutralność.
- Początek walk nad Rawką i Bzurą18 grudnia 1914 Niemcy zaatakowali nowe pozycje Rosjan nad Rawką i Bzurą. Zaczęły się walki, które przeszły w wojnę okopową trwającą do lipca 1915.
- 19
- Detronizacja Abbasa II Hilmiego19 grudnia 1914 Brytyjczycy ogłosili detronizację chedywa Abbasa II Hilmiego. Nowym władcą Egiptu, z tytułem sułtana, został jego stryj Husajn Kamil.
- Wielka Brytania uznaje traktat feski19 grudnia 1914 Wielka Brytania uznała francuski protektorat nad Marokiem z 1912 roku. W zamian Francja uznała brytyjski protektorat nad Egiptem.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek pierwszej bitwy w Szampanii20 grudnia 1914 francuska 4 Armia uderzyła na niemieckie okopy w Szampanii. Zaczęła się pierwsza wielka ofensywa przeciw umocnionym liniom na zachodzie.
- Kluczowe wydarzenieObrona Givenchy20 grudnia 1914 Niemcy wysadzili miny pod okopami Korpusu Indyjskiego pod Givenchy i przełamali jego linię. Wieś odbili wieczorem żołnierze z Manchesteru.
- 21
- Pierwszy niemiecki nalot na Anglię21 grudnia 1914 niemiecki wodnosamolot z Zeebrugge zrzucił dwie bomby do morza w pobliżu portu w Dover. Był to pierwszy niemiecki nalot na Anglię.
- Brytyjczycy zajmują JasinPod koniec grudnia 1914 wojska gen. Michaela Tighe'a oczyściły pogranicze Brytyjskiej Afryki Wschodniej z Niemców i zajęły Jasin nad rzeką Umba.
- 25
- Nalot na Cuxhaven25 grudnia 1914 siedem brytyjskich wodnosamolotów wystartowało z okrętów u Helgolandu, by zbombardować hangary zeppelinów. Celu nie odnalazły.
- Rozejm bożonarodzeniowyW Boże Narodzenie 1914 na części frontu zachodniego żołnierze sami przerwali walkę, wyszli z okopów, wymieniali prezenty i chowali poległych.
- 26
- Włosi lądują we WlorzePod koniec grudnia 1914 neutralne Włochy obsadziły albański port Wlora. Rzym zapewnił Wiedeń, że okupacja jest tymczasowa.
- Legion Garibaldiego w Argonnach26 grudnia 1914 włoscy ochotnicy Peppina Garibaldiego po raz pierwszy poszli do ataku w Argonnach. Zginął jego brat Bruno, wnuk bohatera zjednoczenia Włoch.
- 29
- Początek bitwy pod SarykamyszemPod koniec grudnia 1914 wojska Envera Paszy szturmowały Sarykamysz na tyłach Rosjan. 29 grudnia oddział turecki wdarł się do miasteczka, ale został wyparty.
- Londyn broni blokady przed protestem USAPod koniec grudnia 1914 rząd USA zaprotestował przeciw zatrzymywaniu amerykańskich statków i ładunków. Londyn odpowiedział, broniąc swojej kontroli handlu.