Belgia oświadcza, że obroni swoją neutralność

24 lipca 1914 roku, gdy kryzys po austro-węgierskim ultimatum wobec Serbii zaczął ogarniać całą Europę, rząd Belgii publicznie potwierdził, że w razie wojny zamierza dochować swojej neutralności bez względu na konsekwencje. Było to stanowisko z pozoru spokojne, ale w rzeczywistości bardzo stanowcze. Belgia przypominała, że jej status państwa neutralnego nie jest dyplomatyczną wygodą, lecz podstawą bezpieczeństwa i istnienia państwa.

Od 1839 roku neutralność Belgii była gwarantowana przez mocarstwa europejskie, a więc należała do samego rdzenia ładu międzynarodowego w Europie Zachodniej. W lipcu 1914 belgijskie władze wiedziały już, że wojna pomiędzy większymi państwami może bardzo szybko postawić ich kraj w skrajnie niebezpiecznym położeniu. Położenie między Francją a Niemcami sprawiało, że każde wielkie starcie na zachodzie kontynentu niemal automatycznie rodziło pytanie, czy terytorium Belgii pozostanie nienaruszone.

Dlatego deklaracja z 24 lipca miała znaczenie większe, niż mogło się wówczas wydawać. Bruksela nie opowiadała się po żadnej stronie sporu austro-serbskiego ani rodzącego się starcia bloków. Sygnalizowała jednak, że naruszenie belgijskiej neutralności nie zostanie przyjęte biernie. W sensie politycznym było to ostrzeżenie skierowane do wszystkich mocarstw: Belgia nie zamierza dobrowolnie stać się korytarzem wojennym ani przedmiotem strategicznych kalkulacji sąsiadów.

W lipcu 1914 roku taka deklaracja mogła jeszcze uchodzić za element ostrożnej polityki małego państwa, które chce trzymać się z dala od nadciągającej katastrofy. Z perspektywy późniejszych wydarzeń nabiera ona jednak szczególnej wagi. Kiedy kilka dni później niemieckie plany wojenne zaczęły coraz wyraźniej prowadzić ku marszowi przez terytorium Belgii, wcześniejsze zapewnienia o obronie neutralności przestały być czysto dyplomatyczną formułą i stały się zapowiedzią realnego oporu.

24 lipca 1914 roku Belgia nie mogła jeszcze wiedzieć, że wkrótce znajdzie się w samym centrum wojny europejskiej. Mogła jednak przewidzieć, że jej neutralność zostanie wystawiona na próbę. Właśnie dlatego tego dnia rząd w Brukseli postawił sprawę jasno: jeśli konflikt obejmie Europę, Belgia pozostanie neutralna nie tylko w sensie prawnym, ale również jako państwo gotowe bronić tego statusu mimo ryzyka i kosztów.