Oś czasu
(2624)1915
styczeń
- 02
- Koniec bitwy pod SarykamyszemNa początku stycznia 1915 Rosjanie okrążyli resztki osmańskiego IX Korpusu pod Sarykamyszem i wzięli do niewoli jego dowódcę. X Korpus uciekł przez góry.
- Rosjanie opuszczają Urmię2 stycznia 1915 wojska rosyjskie wycofały się z Urmii w północnej Persji. Z nimi uciekły tysiące Asyryjczyków i Ormian, a w mieście zostali Kurdowie i Turcy.
- 05
- Niemiecki atak na Edeę5 stycznia 1915 Niemcy zaatakowali Edeę i Kopongo w Kamerunie, by odepchnąć aliantów od Jaunde. Francuski garnizon płk. Mayera odparł oba natarcia.
- Rosjanie opuszczają Tebriz5 stycznia 1915 ostatnie wojska rosyjskie opuściły Tebriz, stolicę perskiego Azerbejdżanu, zajmowany od 1909 roku. Uciekła z nimi większość Ormian.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Soissons8 stycznia 1915 Francuzi zaatakowali niemieckie okopy na wzgórzach nad Aisne na północ od Soissons. Strzelcy marokańscy w kilka minut zdobyli wzgórze 132.
- Turcy zajmują Tebriz8 stycznia 1915 do opuszczonego przez Rosjan Tebrizu weszły oddziały kurdyjskie i tureckie. Okupacja stolicy perskiego Azerbejdżanu trwała trzy tygodnie.
- Początek bitwy pod Kara UrganNa początku stycznia 1915 osmański XI Korpus atakował Rosjan pod Kara Urgan, na drodze z Erzurum do Sarykamyszu. W tych dniach Enver Pasza opuścił front.
- Porozumienie w sprawie kauczuku8 stycznia 1915 Londyn zgodził się wysyłać kauczuk do USA w zamian za gwarancje amerykańskich fabryk, że surowiec ani wyroby z niego nie trafią do Niemiec.
- 11
- Rumuńska pożyczka w LondynieW styczniu 1915 neutralna Rumunia uzyskała w Londynie pożyczkę 5 milionów funtów. Pieniądze miały pójść na broń zamówioną u państw Ententy.
- Ostatnie ogniska rebelii w TranswaluBrytyjska chronologia notuje 11 stycznia 1915 schwytanie ostatnich rebeliantów w Transwalu. Szczegółów tego wydarzenia nie udało się potwierdzić.
- 13
- Koniec bitwy pod Kara UrganW połowie stycznia 1915 Rosjanie zmusili osmański XI Korpus do odwrotu spod Kara Urgan. Była to ostatnia odsłona walk o Sarykamysz.
- Rada Wojenna decyduje o ataku na Dardanele13 stycznia 1915 brytyjska Rada Wojenna poleciła Admiralicji przygotować na luty wyprawę morską na Dardanele, z Konstantynopolem jako celem.
- Burián zastępuje Berchtolda13 stycznia 1915 baron István Burián zastąpił hrabiego Berchtolda w austro-węgierskim MSZ. Berchtold musiał odejść, bo był gotów ustąpić Włochom.
- 14
- Koniec bitwy pod Soissons14 stycznia 1915 Francuzi, zepchnięci z wzgórz pod Crouy niemieckim kontratakiem, wycofali się przez wezbraną Aisne. Niemcy wzięli ponad 5 tysięcy jeńców.
- Zajęcie SwakopmundW połowie stycznia 1915 wojska Związku Południowej Afryki zajęły bez walki Swakopmund, główny port Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePierwszy nalot sterowców na Anglię19 stycznia 1915 sterowce L 3 i L 4 zbombardowały Great Yarmouth, King’s Lynn i wsie Norfolku. Zginęły cztery osoby. Był to pierwszy nalot sterowców na Anglię.
- Niemcy zdobywają JasinRankiem 19 stycznia 1915 bez amunicji i wody garnizon Jasinu skapitulował przed Lettow-Vorbeckiem. Do niewoli trafiło 276 żołnierzy indyjskich i afrykańskich.
- 23
- Początek ofensywy w Karpatach23 stycznia 1915 Austro-Węgry i niemiecka Armia Południowa uderzyły w Karpatach. Chciały odepchnąć Rosjan od przełęczy i uwolnić oblężony Przemyśl.
- Obrona Upington24 stycznia 1915 rebelianci Maritza i Kempa, wsparci niemiecką artylerią, zaatakowali Upington. Wojska rządowe odparły ich po kilku godzinach walki.
- 24
- Bitwa na Dogger Bank24 stycznia 1915 krążowniki liniowe Beatty'ego przechwyciły na Morzu Północnym zespół Hippera. Zatonął niemiecki krążownik Blücher, reszta Niemców uciekła.
- Sterowiec PL 19 strącony pod LipawąPod koniec stycznia 1915 niemiecki sterowiec PL 19, uszkodzony po nalocie na Lipawę, spadł do Bałtyku. Siedmiu lotników trafiło do rosyjskiej niewoli.
- Murray odchodzi ze sztabu BEF24 stycznia 1915 John French odesłał na urlop zdrowotny szefa sztabu BEF, gen. Archibalda Murraya. Nazajutrz zażądał jego dymisji.
- Robertson przestaje być kwatermistrzem BEF24 stycznia 1915 gen. William Robertson ustąpił ze stanowiska kwatermistrza generalnego BEF, by objąć kierownictwo sztabu po Murrayu.
- Brytyjska oferta dla Grecji24 stycznia 1915 Londyn obiecał Grecji nabytki w Azji Mniejszej za pomoc dla Serbii. Wenizelos od razu zaproponował królowi oddanie Kawali Bułgarii.
- 25
- Robertson szefem sztabu BEF25 stycznia 1915 gen. William Robertson został szefem sztabu generalnego BEF. Kandydaturę Henry'ego Wilsona, faworyta Frencha, zablokował rząd.
- Rumunia odmawia wsparcia SerbiiWedług brytyjskiej chronologii 25 stycznia 1915 Rumunia odrzuciła sugestię Ententy, by razem z Grecją pomóc Serbii. Bukareszt nie chciał ruszać bez Bułgarii.
- Pimenta de Castro premierem Portugalii25 stycznia 1915, po proteście oficerów, prezydent Arriaga powierzył rząd Portugalii generałowi Pimencie de Castro. Generał rządził bez parlamentu.
- 26
- Turecki marsz na Kanał SueskiPod koniec stycznia 1915 armia osmańska Dżemala Paszy przeszła pustynię Synaj. 26 stycznia jej oddziały starły się z Brytyjczykami pod Kantarą.
- Porozumienie londyńskie obejmuje TurcjęWedług brytyjskiej chronologii 26 stycznia 1915 Ententa uznała, że zakaz odrębnego pokoju z paktu londyńskiego obowiązuje także w wojnie z Turcją.
- 28
- Ostateczna decyzja o ataku na Dardanele28 stycznia 1915 brytyjska Rada Wojenna ostatecznie zatwierdziła atak floty na Dardanele. Admirał Fisher próbował odejść, ale ustąpił.
- Zatopienie żaglowca William P. Frye28 stycznia 1915 niemiecki krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich zatopił amerykański bark William P. Frye, pierwszy statek USA stracony w tej wojnie.
- 29
- U-21 ostrzeliwuje wyspę Walney29 stycznia 1915 niemiecki okręt podwodny U-21 ostrzelał wyspę Walney pod Barrow-in-Furness. Był to pierwszy wypad U-Bootów na Morze Irlandzkie.
- Grecja odmawia pomocy SerbiiWedług brytyjskiej chronologii 29 stycznia 1915 Grecja odmówiła interwencji na rzecz Serbii. Bez Rumunii król i sztab generalny uznali wojnę za zbyt ryzykowną.
- 30
- Rosjanie odbijają Tebriz30 stycznia 1915 oddziały generała Czernozubowa, po walkach pod Sufianem, ponownie weszły do Tebrizu. Okupacja turecko-kurdyjska trwała trzy tygodnie.
- Admiralicja zaleca neutralne banderyPod koniec stycznia 1915 Admiralicja zaleciła brytyjskim statkom, by w pobliżu Wysp Brytyjskich podnosiły bandery neutralne albo nie podnosiły żadnej.
- 31
- Niemiecki atak gazowy pod Bolimowem31 stycznia 1915 Niemcy zaatakowali Rosjan pod Bolimowem, wystrzeliwując 18 tysięcy pocisków z gazem łzawiącym. W mrozie gaz prawie nie zadziałał.
- Idrisi zajmuje wyspy Farasan31 stycznia 1915 arabskie siły Muhammada al-Idrisiego, władcy Asiru, zajęły porzucone przez Turków wyspy Farasan na Morzu Czerwonym.
luty
- 02
- Tureckie straże przednie nad Kanałem Sueskim2 lutego 1915 czołowe oddziały tureckie podeszły pod Ismailię. W burzy piaskowej starły się z Hindusami i okopały kilka kilometrów od kanału.
- Turcy wkraczają do protektoratu Adenu2 lutego 1915 wojska osmańskie z Jemenu uderzyły na sułtanat Al-Bajda na pograniczu protektoratu Adenu. Miejscowe plemiona odparły atak.
- Ententa przeciw interwencji w AlbaniiWedług brytyjskiej chronologii 2 lutego 1915 Ententa odradziła Grecji, Serbii i Czarnogórze wkraczanie do Albanii. Liczyła się z interesami Włoch.
- 03
- Początek walk nad Kanałem SueskimPrzed świtem 3 lutego 1915 Turcy próbowali przeprawić się na pontonach przez Kanał Sueski pod Tussum. Hindusi, Egipcjanie i okręty odparli atak.
- Niemiecka pożyczka dla BułgariiWedług brytyjskiej chronologii 3 lutego 1915 Bułgaria wynegocjowała w Niemczech 3 mln funtów. W Atenach i stolicach Ententy uznano to za zły znak.
- Umowa o granicy Ugandy i Konga3 lutego 1915 Wielka Brytania i Belgia podpisały w Londynie umowę, która ostatecznie potwierdziła przebieg granicy między Ugandą a Kongiem Belgijskim.
- 04
- Początek zimowej bitwy na MazurachBrytyjska chronologia notuje 4 lutego 1915 początek zimowej bitwy na Mazurach. Niemcy kończyli wtedy koncentrację, a natarcie ruszyło 7 lutego.
- Turcy wycofują się znad Kanału SueskiegoRano 4 lutego 1915 obrońcy Kanału Sueskiego odkryli, że główne siły tureckie odeszły w nocy. Pod Serapeum do niewoli poddało się blisko 300 Turków.
- Niemcy ogłaszają strefę wojenną wokół Wysp Brytyjskich4 lutego 1915 Niemcy ogłosili wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną. Od 18 lutego U-Booty miały niszczyć tam statki handlowe nieprzyjaciela.
- 11
- Nota USA w sprawie neutralnych bander11 lutego 1915 ambasador USA w Londynie przekazał notę wzywającą Brytyjczyków, by ich statki nie podnosiły amerykańskiej bandery w strefie wojennej.
- Dacia wypływa do BremyW lutym 1915 parowiec Dacia, kupiony od niemieckiego armatora przez Amerykanina, ruszył przez Atlantyk z bawełną przeznaczoną dla Bremy.
- 15
- Ententa namawia Grecję do pomocy Serbii15 lutego 1915 posłowie Wielkiej Brytanii i Francji wezwali Grecję do pomocy Serbii, obiecując dywizje w Salonikach. Wenizelos od razu odmówił.
- Bunt w Singapurze15 lutego 1915 zbuntowała się część indyjskiego 5 Pułku Lekkiej Piechoty w Singapurze. Zanim bunt stłumiono, zginęło ponad 30 żołnierzy i cywilów.
- Brytyjsko-francuska umowa pryzowa15 lutego 1915 Londyn i Paryż zaczęły uzgadniać uzupełnienie konwencji pryzowej, by sądy jednego sojusznika mogły konfiskować ładunki ze statków drugiego.
- 16
- Francuzi zajmują Oyem16 lutego 1915 francuska kolumna z Gabonu zajęła Oyem, opuszczone przez Niemców. Miasto leżało w Nowym Kamerunie, oddanym Niemcom przez Francję w 1911.
- Brytyjska dywizja dla Dardaneli16 lutego 1915 brytyjscy ministrowie postanowili wysłać 29 Dywizję na Lemnos, by wsparła flotę pod Dardanelami. Trzy dni później Kitchener się wycofał.
- Rozszerzenie zakazu handlu z wrogiem16 lutego 1915 proklamacja króla Jerzego V objęła zakazem handlu z wrogiem ziemie okupowane przez Niemców, a zdobyte kolonie zrównała z terytorium aliantów.
- 17
- Austriacy ponownie odbijają Czerniowce17 lutego 1915 wojska austro-węgierskie Karla Pflanzera-Baltina wkroczyły do Czerniowców. Druga rosyjska okupacja stolicy Bukowiny dobiegła końca.
- Utrata sterowców L 3 i L 417 lutego 1915 sterowce L 3 i L 4 z powodu awarii i burzy śnieżnej lądowały awaryjnie w Danii. L 3 spłonął na Fanø, a L 4 zaginął nad morzem z czterema ludźmi.
- 19
- Początek ataku floty na Dardanele19 lutego 1915 brytyjskie i francuskie okręty zaczęły ostrzeliwać forty u wejścia do Dardaneli. O zmroku część tureckich dział wciąż odpowiadała ogniem.
- Austriacy zdobywają StanisławówBrytyjska kronika notuje 19 lutego 1915 zajęcie Stanisławowa przez Austriaków. Według innych źródeł weszli do miasta dzień później i utrzymali je dwa tygodnie.
- Storpedowanie tankowca Belridge19 lutego 1915 niemiecki okręt podwodny storpedował w Cieśninie Kaletańskiej norweski tankowiec Belridge. Uszkodzony statek zdołał dotrzeć do portu.
- 20
- Australijczycy i Nowozelandczycy dla Dardaneli20 lutego 1915 Kitchener polecił przygotować do działań pod Dardanelami około 30 tysięcy Australijczyków i Nowozelandczyków generała Birdwooda.
- Nowy minister spraw zagranicznych PersjiWedług brytyjskiej chronologii 20 lutego 1915 Moawen od-Dole zastąpił Ala os-Saltane na czele perskiej dyplomacji. Kraj z trudem bronił swej neutralności.
- 22
- Koniec zimowej bitwy na Mazurach22 lutego 1915 Niemcy ogłosili koniec zimowej bitwy na Mazurach. Rosyjska 10 Armia opuściła Prusy Wschodnie, ale większość jej korpusów uniknęła okrążenia.
- Początek bitwy pod Przasnyszem22 lutego 1915 niemieckie dywizje zaczęły okrążać Przasnysz na północnym Mazowszu, a Rosjanie skierowali na ich flankę świeże korpusy syberyjskie.
- Zapora sieciowa w Kanale Północnym22 lutego 1915 brytyjskie kutry zaczęły stawiać sieci w Kanale Północnym, by zamknąć U-Bootom drogę na Morze Irlandzkie, do Liverpoolu i Glasgow.
- Siły Północne ruszają na WindhukPod koniec lutego 1915 wojska Bothy ruszyły ze Swakopmund w górę doliny Swakopu. Zaczął się marsz przez pustynię Namib na stolicę kolonii, Windhuk.
- 27
- Koniec bitwy pod Przasnyszem27 lutego 1915 rosyjskie korpusy syberyjskie odbiły Przasnysz, zdobyty przez Niemców trzy dni wcześniej. Gallwitz nakazał odwrót w stronę granicy.
- Francuzi zajmują Dacię27 lutego 1915 francuski krążownik pomocniczy Europe zatrzymał u wejścia do La Manche amerykański parowiec Dacia z bawełną i odprowadził go do Brestu.
marzec
- 01
- Blokada Niemieckiej Afryki Wschodniej1 marca 1915 Wielka Brytania ogłosiła blokadę całego wybrzeża Niemieckiej Afryki Wschodniej. Miała odciąć kolonię od dostaw i osaczyć Königsberga.
- Austriacy ostrzeliwują AntivariW nocy z 1 na 2 marca 1915 austro-węgierskie okręty wdarły się do portu w Antivari. Zniszczyły molo i składy żywności, zatopiły też jacht króla Czarnogóry.
- Brytyjsko-francuska deklaracja przeciw handlowi Niemiec1 marca 1915 Londyn i Paryż w odwecie za niemiecką strefę wojenną zapowiedziały zatrzymywanie statków z towarami płynącymi do Niemiec lub z Niemiec.
- 04
- Rosjanie odbijają Stanisławów4 marca 1915 rosyjska 9 Armia odbiła Stanisławów, zdobyty przez Austriaków dwa tygodnie wcześniej. Miasto zostało w rękach rosyjskich do czerwca.
- Francja wysyła korpus nad DardaneleNa początku marca 1915 z portów Francji i Afryki Północnej wyruszył Korpus Ekspedycyjny Wschodu generała d'Amade'a, francuska dywizja dla Dardaneli.
- Zatopienie U-84 marca 1915 brytyjskie niszczyciele zniszczyły w Cieśninie Kaletańskiej niemiecki okręt podwodny U-8, wykryty dzięki sieciom sygnalizacyjnym.
- Rosja żąda Konstantynopola4 marca 1915 Siergiej Sazonow zażądał od Wielkiej Brytanii i Francji zgody na przyłączenie do Rosji po wojnie Konstantynopola i cieśnin.
- 05
- Wenizelos oferuje Entencie flotę i wojsko5 marca 1915 Wenizelos zaoferował Entencie udział greckiej floty i jednej dywizji w operacji w Dardanelach, choć król jeszcze się na to nie zgodził.
- Początek bombardowania Smyrny5 marca 1915 brytyjska eskadra wiceadmirała Richarda Peirse'a ostrzelała forty broniące Smyrny. Miała zniszczyć umocnienia i oczyścić zatokę z min.
- 09
- Koniec bombardowania Smyrny9 marca 1915 do brytyjskiego admirała przybył wysłannik gubernatora Smyrny. Ostrzał wstrzymano, a strony zawarły rozejm do rana 11 marca.
- Dimitrios Gunaris premierem Grecji9 marca 1915 król Konstantyn I powierzył urząd premiera Grecji Dimitriosowi Gunarisowi, przeciwnikowi Wenizelosa i zwolennikowi neutralności.
- Brytyjska odpowiedź w sprawie Lemnos9 marca 1915 Londyn odpowiedział na grecką prośbę o wyjaśnienia w sprawie zajęcia wyspy Lemnos, powołując się na konieczność wojskową.
- 12
- Holandia ostrzega przed nadużywaniem swojej bandery12 marca 1915 Holandia ogłosiła, że obce statki udające w jej portach i wodach jednostki holenderskie, np. pod jej banderą, nie będą mogły ich opuścić.
- Londyn godzi się na rosyjski Konstantynopol12 marca 1915 Wielka Brytania zgodziła się, by po wojnie Rosja otrzymała Konstantynopol i cieśniny. W zamian chciała m.in. neutralnej strefy Persji.
- Francuskie dekrety odwetoweW połowie marca 1915 Francja, wzorem Wielkiej Brytanii, postanowiła zatrzymywać towary płynące do Niemiec i z Niemiec oraz rozszerzyła listy kontrabandy.
- Ian Hamilton dowódcą sił śródziemnomorskich12 marca 1915 Kitchener powierzył generałowi Ianowi Hamiltonowi dowództwo wojsk lądowych, które miały wesprzeć flotę atakującą Dardanele.
- 13
- Koniec bitwy pod Neuve-Chapelle13 marca 1915 Haig wstrzymał natarcie pod Neuve-Chapelle. Brytyjczycy utrzymali wieś, ale do grzbietu Aubers nie doszli. Zabrakło też pocisków.
- Francusko-belgijska umowa o służbie wojskowej13 marca 1915 Francja i Belgia zawiesiły na czas wojny konwencję z 1891 roku, dzięki której część młodych ludzi z obu krajów odkładała służbę w wojsku.
- Zatopienie szwedzkiego parowca Hanna13 marca 1915 u wybrzeży Yorkshire zatonął szwedzki parowiec Hanna. Brytyjczycy uznali go za storpedowany, ale mógł też trafić na niemiecką minę.
- 14
- Zatopienie krążownika Dresden14 marca 1915 brytyjskie okręty osaczyły krążownik Dresden w chilijskiej zatoce Cumberland. Załoga zatopiła okręt, ostatni niemiecki krążownik na oceanach.
- Nowy premier Persji14 marca 1915 Hasan Pirnia, Moszir od-Dole, zastąpił Mostowfiego ol-Mamaleka na czele rządu Persji. Kraj wciąż próbował zachować neutralność.
- 15
- Brytyjska eskadra odpływa spod Smyrny15 marca 1915 Admiralicja odwołała spod Smyrny eskadrę admirała Peirse'a. Pancerniki popłynęły pod Dardanele, a port blokowały odtąd mniejsze okręty.
- Pierwszy atak samolotu na statek handlowy15 marca 1915 niemiecki wodnosamolot zrzucił bomby na brytyjski parowiec Blonde u wybrzeży Kentu. Żadna nie trafiła, a statek bezpiecznie odpłynął.
- 17
- Francja zgłasza roszczenia do Syrii i CylicjiW połowie marca 1915 Francja zażądała dla siebie po wojnie Syrii i Cylicji. Była to jej cena za zgodę na rosyjskie panowanie nad Konstantynopolem.
- Hamilton obejmuje dowództwo nad Dardanelami17 marca 1915 generał Ian Hamilton przybył na Tenedos i naradził się z admirałem de Robeckiem. Flota chciała jeszcze spróbować sforsować cieśninę sama.
- Koniec pierwszej bitwy w Szampanii17 marca 1915 Francuzi przerwali ofensywę w Szampanii. Po trzech miesiącach walk zdobyli pas ziemi o głębokości 2–3 km, tracąc ponad 90 tysięcy ludzi.
- 18
- Atak floty w Dardanelach odparty18 marca 1915 alianci uderzyli na forty w Przesmyku Dardaneli. Na tureckich minach zatonęły pancerniki Bouvet, Irresistible i Ocean, a flota się wycofała.
- Rosjanie zajmują Kłajpedę18 marca 1915 rosyjskie oddziały pospolitego ruszenia wkroczyły z Kurlandii do Kłajpedy. Wzięły zakładników i plądrowały miasto oraz okoliczne wsie.
- John Nixon dowódcą w Mezopotamii18 marca 1915 gen. Sir John Nixon został dowódcą wojsk brytyjskich w Mezopotamii. Korpus „D” miał się rozrosnąć do dwóch dywizji.
- Porozumienie w sprawie amerykańskiej bawełnyW marcu 1915 Londyn uzgodnił z amerykańskimi eksporterami, że zakontraktowaną bawełnę przepuści lub wykupi. Kontrabandą stała się dopiero w sierpniu.
- 20
- Potyczka pod Jakalswater20 marca 1915 wojska Bothy zaatakowały Niemców pod Riet, Pforte i Jakalswater. Zdobyły kluczowe studnie na skraju pustyni Namib i wzięły ponad 200 jeńców.
- Wielka Brytania obiecuje Grecji Lemnos20 marca 1915 Londyn zagwarantował Grecji, że po wojnie Turcja zrzeknie się na jej rzecz wyspy Lemnos, na której powstała baza aliantów pod Dardanelami.
- 21
- Niemcy odbijają Kłajpedę21 marca 1915 Niemcy po walkach ulicznych wyparli Rosjan z Kłajpedy. W pościgu, wspieranym przez okręty, wzięli pod Połągą około 500 jeńców.
- Pierwszy nalot sterowców na ParyżW nocy z 20 na 21 marca 1915 dwa niemieckie sterowce zbombardowały Paryż i przedmieścia. Uszkodzony ogniem z ziemi Z X rozbił się w drodze powrotnej.
- 23
- HMS Manica, pierwszy okręt balonowyW marcu 1915 Royal Navy wcieliła do służby HMS Manica, pierwszy okręt przystosowany do podnoszenia balonu obserwacyjnego. Miał kierować ogniem pod Dardanelami.
- Chińsko-japońskie porozumienie w sprawie Mandżurii23 marca 1915 w Pekinie Chińczycy i Japończycy parafowali kilka artykułów o Mandżurii Południowej. Było to cząstkowe uzgodnienie w sporze o 21 żądań.
- 25
- Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” włączony do „E”25 marca 1915 Indyjski Korpus Ekspedycyjny „F” w Egipcie został formalnie włączony do korpusu „E”. Jego brygady rozjeżdżały się już na inne fronty.
- Liman von Sanders dowódcą nad DardanelamiPod koniec marca 1915 Enver Pasza powierzył generałowi Ottonowi Limanowi von Sandersowi nową 5 Armię, która miała bronić Dardaneli i półwyspu Gallipoli.
- Zatopienie holenderskiego parowca Medea25 marca 1915 niemiecki U-28 zatrzymał w kanale La Manche holenderski parowiec Medea z pomarańczami dla Londynu, przeszukał go i zatopił ogniem działa.
kwiecień
- 03
- Ustawa o samorządzie miejskim w Królestwie PolskimWiosną 1915 car Mikołaj II zatwierdził ustawę dającą miastom Królestwa Polskiego wybieralne rady. Rosjanie nie zdążyli jej wprowadzić w życie.
- Turecki wypad pod Odessę3 kwietnia 1915 turecki krążownik Mecidiye wszedł na rosyjską minę pod Odessą i zatonął. Goeben i Breslau, osłaniające wypad, uszły przed Flotą Czarnomorską.
- Ukończenie zapory w Cieśninie KaletańskiejNa początku kwietnia 1915 zapora z min i sieci w Cieśninie Kaletańskiej zaczęła działać w pełni. Niemcy wkrótce zabronili U-Bootom tej drogi.
- 08
- Początek deportacji Ormian8 kwietnia 1915 z Zeytun w Cylicji wyruszył pierwszy konwój wysiedlonych Ormian. Deportacje z rozkazu władz osmańskich przerodziły się w ludobójstwo.
- Internowanie Prinz Eitel Friedrich8 kwietnia 1915 niemiecki krążownik pomocniczy Prinz Eitel Friedrich, od marca stojący w Newport News, zgodził się na internowanie w Stanach Zjednoczonych.
- 12
- Początek bitwy pod Szuajbą12 kwietnia 1915 wojska tureckie i arabscy sprzymierzeńcy Süleymana Askerîego uderzyli na brytyjski obóz pod Szuajbą koło Basry. Ataki odparto.
- Pierwszy marsz na JaundeW kwietniu 1915 kolumny płk. Mayera wyruszyły z Edei w stronę Jaunde, stolicy Kamerunu Niemieckiego. 14 kwietnia wywalczyły przeprawy przez rzekę Kele.
- Ententa oferuje Grecji Smyrnę12 kwietnia 1915 posłowie Ententy obiecali rządowi Gunarisa nabytki w wilajecie Ajdin w zamian za udział Grecji w wojnie z Turcją. Chodziło o Smyrnę.
- Paryż godzi się na rosyjski KonstantynopolW kwietniu 1915 Francja jako ostatnia zgodziła się, by po wojnie Rosja otrzymała Konstantynopol i cieśniny. Zastrzegła, że spełnione muszą być też jej plany.
- 14
- Niemcy oskarżają Francuzów o użycie gazu14 kwietnia 1915 niemiecki komunikat zarzucił Francuzom użycie pod Verdun min z „duszącym” gazem. Takich oskarżeń było w tych dniach więcej.
- Koniec bitwy pod Szuajbą14 kwietnia 1915 Brytyjczycy i Hindusi zdobyli tureckie okopy pod lasem Bardżisijja. Turcy uciekli spod Basry, a ich dowódca Süleyman Askerî się zastrzelił.
- Grecja odrzuca ofertę Smyrny14 kwietnia 1915 Grecja odpowiedziała na ofertę Smyrny warunkami. Chciała walczyć z Turcją, jeśli Ententa zagwarantuje jej granice. Ententa tego nie przyjęła.
- Harcourt obiecuje dominiom głos w sprawie pokoju14 kwietnia 1915 minister kolonii Lewis Harcourt ogłosił w Izbie Gmin, że rząd brytyjski zasięgnie rady dominiów, gdy przyjdzie czas na rozmowy o pokoju.
- Japonia ujawnia niemieckie sondaże pokojoweWedług brytyjskiej chronologii 14 kwietnia 1915 Japonia powiadomiła Londyn o niemieckich próbach nakłonienia jej do odrębnego pokoju.
- 16
- Turcy zajmują Urmię16 kwietnia 1915 do Urmii w północnej Persji dotarły regularne wojska osmańskie Halila Beja. Miasto od stycznia było w rękach Kurdów i tureckich ochotników.
- Michael Tighe dowódcą w Afryce Wschodniej16 kwietnia 1915 gen. Michael Tighe zastąpił gen. Richarda Wapshare'a na stanowisku dowódcy wojsk brytyjskich w Afryce Wschodniej.
- 17
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy zdobywają Wzgórze 6017 kwietnia 1915 Brytyjczycy wysadzili miny pod Wzgórzem 60 na południe od Ypres i zajęli je w kilka minut. Przez następne dni odpierali kontrataki.
- Alianci ruszają na GaruęW kwietniu 1915 płk Cunliffe przyprowadził pod Garuę posiłki i działo okrętowe. Alianci zaczęli zaciskać pierścień wokół niemieckiej twierdzy w Kamerunie.
- Potyczka pod Hafiz KorW połowie kwietnia 1915 plemiona Mohmandów wtargnęły na terytorium Indii Brytyjskich pod Śabkadarem. Wojska z Peszawaru odparły je pod Hafiz Kor.
- 22
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy pod Ypres22 kwietnia 1915 Niemcy wypuścili pod Ypres chmurę chloru. Francuskie dywizje poszły w rozsypkę, a na północ od miasta otworzyła się kilkukilometrowa wyrwa.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet GravenstafelW nocy z 22 na 23 kwietnia 1915 Kanadyjczycy kontratakowali pod Ypres, by zamknąć wyrwę po ataku gazowym. Z 1500 ludzi w szarży na las zostało niespełna 500.
- 25
- Kluczowe wydarzenieAlianci lądują na Gallipoli25 kwietnia 1915 Brytyjczycy, Australijczycy, Nowozelandczycy i Francuzi wylądowali pod Dardanelami. Turcy stawili im zacięty opór.
- Rosjanie ponownie ostrzeliwują Bosfor25 kwietnia 1915, w dniu desantu aliantów na Gallipoli, rosyjska Flota Czarnomorska ostrzelała forty Bosforu, by związać tureckie siły pod Konstantynopolem.
- Starcie pod GibeonemPod koniec kwietnia 1915 konnica gen. McKenziego dopadła pod Gibeonem wycofujących się Niemców. Nocna zasadzka się nie udała, ale rano Niemcy zostali rozbici.
- 26
- Włochy podpisują pakt londyński26 kwietnia 1915 Włochy podpisały w Londynie tajny układ z Ententą. Za obietnicę ziem nad Adriatykiem zobowiązały się wejść do wojny w ciągu miesiąca.
- Internowanie Kronprinz Wilhelm26 kwietnia 1915 w Newport News internowano niemiecki krążownik pomocniczy Kronprinz Wilhelm, ostatni rajder Kaiserliche Marine działający wtedy na oceanach.
- Zatopienie krążownika Léon GambettaW nocy z 26 na 27 kwietnia 1915 austro-węgierski okręt podwodny U-5 zatopił u wejścia do Adriatyku francuski krążownik Léon Gambetta. Zginęło 684 ludzi.
- Dymisja rządu Moszira od-DoleWedług brytyjskiej chronologii 26 kwietnia 1915 ustąpili premier Persji Moszir od-Dole i minister spraw zagranicznych Moawen od-Dole. Naciskała na to Ententa.
- 28
- Pierwszy atak na Kritię28 kwietnia 1915 Brytyjczycy i Francuzi uderzyli spod Helles na wieś Kritia i wzgórze Achi Baba. Wyczerpane wojska zatrzymał turecki opór.
- Brytyjski układ z IdrisimPod koniec kwietnia 1915 Brytyjczycy zawarli traktat z Muhammadem al-Idrisim, władcą Asiru. Idrisi zobowiązał się walczyć z Turkami w zamian za broń i ochronę.
maj
- 01
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Gorlicami1 maja 1915 działa niemieckie i austro-węgierskie zaczęły ostrzał Rosjan pod Gorlicami, a 2 maja ruszyło natarcie armii Mackensena, które przełamało front.
- Bitwa pod Dilmanem1 maja 1915 pod Dilmanem w perskim Azerbejdżanie Rosjanie i ormiańscy ochotnicy generała Nazarbekowa odparli korpus Halila Beja. Nocą Turcy się wycofali.
- Storpedowanie tankowca Gulflight1 maja 1915 U-30 storpedował u wysp Scilly amerykański tankowiec Gulflight. Statek nie zatonął, ale dwóch marynarzy utonęło, a kapitan zmarł na serce.
- 04
- Włochy wypowiadają trójprzymierze4 maja 1915 włoski ambasador w Wiedniu przekazał notę, w której Włochy uznały sojusz z Austro-Węgrami za nieważny. Rząd utrzymywał krok w tajemnicy.
- Koniec bitwy pod St. JulienW nocy z 3 na 4 maja 1915 Brytyjczycy niepostrzeżenie opuścili wierzchołek łuku Ypres. Rano Niemcy wciąż ostrzeliwali puste okopy.
- 07
- Niemcy zajmują Lipawę7 maja 1915 Niemcy przy wsparciu floty wkroczyli do Lipawy, portu wojennego w Kurlandii. Rosyjski garnizon wycofał się, wysadzając forty i magazyny.
- Kluczowe wydarzenieZatopienie Lusitanii7 maja 1915 U-20 storpedował u wybrzeży Irlandii brytyjski liniowiec Lusitania. W 18 minut zginęło prawie 1200 osób, w tym ponad stu Amerykanów.
- Grey obiecuje Serbii Bośnię i HercegowinęWedług brytyjskiej chronologii 7 maja 1915 Edward Grey zapewnił posła Serbii, że po zwycięstwie Serbia dostanie Bośnię i Hercegowinę z dostępem do Adriatyku.
- Japońskie ultimatum wobec Chin7 maja 1915 Japonia dała Chinom 51 godzin na przyjęcie swoich żądań. Najdalej idącą piątą grupę w większości odłożyła na później.
- 08
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o grzbiet Frezenberg8 maja 1915 Niemcy po huraganowym ostrzale przerwali brytyjski front na grzbiecie Frezenberg pod Ypres. Wyrwę zamknęły w nocy ostatnie odwody.
- Koniec drugiej bitwy o Kritię8 maja 1915 Nowozelandczycy, Australijczycy i Francuzi ponowili natarcie na Kritię. Tysiące zabitych i rannych dały zdobycz liczoną w setkach metrów.
- Początek bitwy pod Sanokiem i Rzeszowem8 maja 1915 Rosjanie, wyparci znad Wisłoki, próbowali zatrzymać pościg państw centralnych nad Wisłokiem. Mieli ginąć na pozycjach, ale nie cofać się.
- 09
- Kluczowe wydarzenieBrytyjczycy atakują grzbiet Aubers9 maja 1915 brytyjska 1 Armia uderzyła na grzbiet Aubers, by wesprzeć Francuzów w Artois. Ogień karabinów maszynowych zatrzymał natarcie w ziemi niczyjej.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Artois9 maja 1915 francuska 10 Armia uderzyła pod Arras. Korpus Pétaina w dwie godziny dotarł na grzbiet Vimy, ale bez odwodów nie zdołał go utrzymać.
- Pierwsza dywizja Nowych Armii płynie do FrancjiW dniach 9–12 maja 1915 do Francji przeprawiła się 9 (Szkocka) Dywizja, pierwsza dywizja ochotniczych Nowych Armii Kitchenera, która dotarła na front.
- Wilson o zatopieniu LusitaniiPo zatopieniu Lusitanii prezydent Wilson długo milczał. 10 maja 1915 w Filadelfii powiedział, że człowiek może być „zbyt dumny, by walczyć”.
- Chiny przyjmują żądania JaponiiW nocy z 8 na 9 maja 1915 rząd Yuan Shikaia przyjął japońskie ultimatum. W Chinach 9 maja nazwano Dniem Narodowego Upokorzenia.
- 13
- Koniec bitwy o grzbiet Frezenberg13 maja 1915 Niemcy po raz ostatni uderzyli pod Ypres w bitwie o grzbiet Frezenberg. Spieszona kawaleria i piechota brytyjska utrzymały front.
- Południowoafrykańczycy zajmują Windhuk12 maja 1915 Botha wjechał do Windhuku, który władze miejskie oddały bez walki. Stolica Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej przeszła w ręce Związku.
- Zatopienie pancernika GoliathW nocy 12/13 maja 1915 turecki niszczyciel Muavenet-i Milliye zakradł się w głąb Dardaneli i storpedował brytyjski pancernik Goliath. Zginęło około 570 ludzi.
- Dymisja rządu Salandry13 maja 1915 premier Antonio Salandra i szef MSZ Sidney Sonnino podali się do dymisji. Większość posłów stała za neutralistą Giolittim, a ulice za wojną.
- 14
- Państwa centralne zdobywają JarosławW połowie maja 1915 niemiecka Gwardia i austro-węgierski VI Korpus zdobyły rosyjski przyczółek w Jarosławiu i stanęły nad Sanem. Miasto ucierpiało od ostrzału.
- Ostatnie posiedzenie Rady Wojennej14 maja 1915 brytyjska Rada Wojenna obradowała nad impasem na Gallipoli. Kitchener oskarżał flotę, Fisher nie wytrzymał. Było to jej ostatnie posiedzenie.
- Upadek rządu Pimenty de Castro14 maja 1915 marynarka i uzbrojeni cywile wzniecili w Lizbonie powstanie przeciw dyktaturze generała Pimenty de Castro. Jeszcze tego dnia rząd upadł.
- Koniec bitwy pod Sanokiem i RzeszowemW połowie maja 1915 Rosjanie wycofali się z Galicji Zachodniej za San. Państwa centralne zajęły Sanok i Rzeszów i wzięły 130–140 tysięcy jeńców.
- 15
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Festubert15 maja 1915 o 23.30 brytyjska 2 Dywizja i brygada Garhwal zaatakowały nocą Niemców pod Festubert. Było to pierwsze nocne natarcie Brytyjczyków w tej wojnie.
- João Chagas premierem Portugalii15 maja 1915 prezydent Arriaga mianował premierem Portugalii João Chagasa. Polityk nie objął urzędu, bo w drodze do Lizbony postrzelił go senator.
- Dymisja lorda Fishera15 maja 1915 pierwszy lord morski John Fisher podał się do dymisji i opuścił Admiralicję. Nie chciał dłużej odpowiadać za wyprawę na Dardanele.
- 16
- Początek bitwy nad Sanem16 maja 1915 Niemcy weszli do Jarosławia i zaczęli przechodzić San. Rosjanie mieli na linii rzeki zatrzymać ofensywę państw centralnych w Galicji.
- Salandra pozostaje premierem16 maja 1915 król Wiktor Emanuel III odrzucił dymisję rządu Salandry. Neutraliści ustąpili, a 20 maja Izba przyznała rządowi pełnomocnictwa na czas wojny.
- 23
- Koniec bitwy nad SanemDo 23 maja 1915 Niemcy i Austriacy utrzymali przyczółki za Sanem mimo rosyjskich kontrataków. Mackensen szykował natarcie na Radymno i Przemyśl.
- Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Austro-Węgrom23 maja 1915 Włochy wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom, swojemu sojusznikowi z trójprzymierza. Stan wojny zaczął obowiązywać następnego dnia.
- Luigi Cadorna na czele armii włoskiej23 maja 1915 dekret króla Wiktora Emanuela III oddał faktyczne kierowanie działaniami armii szefowi sztabu generalnego, generałowi Luigiemu Cadornie.
- 24
- Kluczowe wydarzenieNiemiecki atak gazowy pod Bellewaarde24 maja 1915 o świcie Niemcy wypuścili pod Ypres chlor na odcinku około 7 km. Zdobyli Mouse Trap Farm i część grzbietu Bellewaarde, ale nie przełamali frontu.
- Początek walk o odbicie Przemyśla24 maja 1915 armia Mackensena uderzyła pod Radymnem, by odciąć Przemyśl od wschodu. Rosjanie stracili Radymno, a tysiące ich żołnierzy poszły do niewoli.
- Początek bitwy nad Stryjem24 maja 1915 Armia Południowa zaczęła ostrzał rosyjskich pozycji przed Stryjem. Linsingen skupił siły do jednego uderzenia, ale piechota utknęła w zasiekach.
- Włosi przekraczają granicę austriacką24 maja 1915 wojska włoskie przekroczyły granicę Austro-Węgier niemal na całej długości. Austriacy cofali się za Soczę, wysadzając za sobą mosty.
- Niemcy zrywają stosunki z Włochami24 maja 1915 Niemcy zerwały stosunki dyplomatyczne z Włochami, które wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom. Wojny między sobą Berlin i Rzym jednak nie wszczęły.
- Rosjanie odbijają Urmię24 maja 1915 Rosjanie wrócili do Urmii, opuszczonej kilka dni wcześniej przez Turków i Kurdów. Skończyła się tragiczna dla chrześcijan okupacja.
- Deklaracja Ententy w sprawie rzezi Ormian24 maja 1915 Francja, Wielka Brytania i Rosja nazwały rzezie Ormian zbrodniami „przeciwko ludzkości” i zagroziły karą członkom rządu osmańskiego.
- 25
- Koniec drugiej bitwy pod Ypres25 maja 1915 wygasła druga bitwa pod Ypres. Po pięciu tygodniach walk i atakach gazowych Niemcy zmniejszyli łuk Ypres, ale nie zdobyli miasta.
- Koniec bitwy pod Festubert25 maja 1915 londyńska 47 Dywizja zdobyła pod Festubert niemiecki okop, a French postanowił przerwać ofensywę. Dziesięć dni walk kosztowało 16,6 tys. ludzi.
- Zatopienie pancernika Triumph25 maja 1915 niemiecki U-21 Ottona Hersinga storpedował pod Gaba Tepe brytyjski pancernik Triumph. Okręt zatonął na oczach żołnierzy ANZAC.
- Flota włoska rozpoczyna działania na Adriatyku25 maja 1915 włoscy marynarze zajęli austriacki posterunek Porto Buso. Dzień wcześniej flota austro-węgierska ostrzelała Ankonę i włoskie wybrzeże.
- Rząd koalicyjny Asquitha25 maja 1915 Herbert Asquith utworzył rząd z konserwatystami i Partią Pracy. Skończyły się rządy samych liberałów, Lloyd George objął Ministerstwo Amunicji.
- Traktaty chińsko-japońskie25 maja 1915 w Pekinie Chiny i Japonia podpisały traktaty o Szantungu oraz o Mandżurii Południowej i wschodniej Mongolii Wewnętrznej.
- 26
- Włochy ogłaszają blokadę wybrzeża austro-węgierskiego26 maja 1915 Włochy ogłosiły blokadę całego wybrzeża Austro-Węgier, a także neutralnej Albanii. Statki neutralne dostały czas na opuszczenie strefy.
- Brytyjska eskadra zbiera się na MalcieCztery brytyjskie pancerniki zabrane spod Dardaneli zebrały się na Malcie. 26 maja 1915 kontradmirał Cecil Thursby wyprowadził je do Włoch.
- 27
- Brytyjska eskadra dołącza do floty włoskiej27 maja 1915 cztery brytyjskie pancerniki kontradmirała Thursby'ego weszły do Tarentu i dołączyły do floty włoskiej. Lekkie krążowniki skierowano do Brindisi.
- Zatopienie pancernika MajesticRankiem 27 maja 1915 U-21 storpedował pod przylądkiem Helles brytyjski pancernik Majestic. Był to drugi pancernik zatopiony przez Hersinga w ciągu trzech dni.
- Churchill odchodzi z AdmiralicjiPod koniec maja 1915 Winston Churchill przestał być pierwszym lordem Admiralicji. Obwiniany za Dardanele, został kanclerzem Księstwa Lancaster.
- Wybuch stawiacza min Princess Irene27 maja 1915 na Medway pod Sheerness wyleciał w powietrze stawiacz min Princess Irene. Zginęło około 350 ludzi, w tym kilkudziesięciu stoczniowców.
- 28
- Arthur Balfour pierwszym lordem AdmiralicjiPod koniec maja 1915 były premier Arthur Balfour zastąpił Churchilla na czele Admiralicji. Był jedynym konserwatystą z realnym wpływem na prowadzenie wojny.
- Henry Jackson pierwszym lordem morskimPod koniec maja 1915 admirał Henry Jackson, pionier radiotelegrafii i planista wypraw zamorskich, zastąpił Fishera jako zawodowy szef Royal Navy.
- Teófilo Braga prezydentem PortugaliiPod koniec maja 1915 Kongres Portugalii wybrał na prezydenta 72-letniego pisarza i uczonego Teófila Bragę. Miał dokończyć kadencję Manuela de Arriagi.
- 29
- Włosi formalnie zajmują WloręWedług brytyjskiej chronologii 29 maja 1915 Włosi formalnie zajęli Wlorę. Obsadzili ją już w grudniu 1914, a po wejściu do wojny port stał się ich bazą.
- Dymisja Manuela de Arriagi29 maja 1915 Manuel de Arriaga, pierwszy wybrany prezydent Portugalii, ustąpił przed Kongresem. Zwycięzcy majowego powstania uznali go za wspólnika dyktatury.
- 31
- Początek oblężenia Garui31 maja 1915 wojska brytyjskie i francuskie zaczęły ostrzał niemieckiej twierdzy Garua w Kamerunie. Ciężkie działa szybko uciszyły jej artylerię.
- Kluczowe wydarzeniePierwszy nalot sterowca na LondynW nocy z 31 maja na 1 czerwca 1915 niemiecki sterowiec LZ 38 zbombardował wschodni Londyn. Zginęło siedem osób, w tym dzieci, a 35 zostało rannych.
- Początek drugiej bitwy pod Al-Kurną31 maja 1915 dywizja Townshenda zaatakowała w arabskich łodziach po zalanych mokradłach tureckie posterunki na północ od Al-Kurny i zdobyła je przed południem.
czerwiec
- 03
- Państwa centralne odbijają Przemyśl3 czerwca 1915 nad ranem wojska niemieckie i austro-węgierskie weszły do opuszczonego przez Rosjan Przemyśla. Rosyjskie rządy w mieście trwały 73 dni.
- Brytyjczycy zajmują Al-Amarę3 czerwca 1915 kilka brytyjskich kutrów z Townshendem dopłynęło Tygrysem do Al-Amary. Ponad tysiąc tureckich żołnierzy poddało się garstce marynarzy.
- Pierwsza konferencja aliantów w sprawie wojny gospodarczej3 czerwca 1915 w Paryżu zebrali się delegaci Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji i Włoch, by wspólnie uzgodnić walkę z kontrabandą płynącą do Niemiec.
- Rzekoma wojna San Marino z Austro-WęgramiWedług brytyjskiej chronologii 3 czerwca 1915 San Marino wypowiedziało wojnę Austro-Węgrom. Republika nie zrobiła tego jednak i formalnie była neutralna.
- Koniec bitew pod Stryjem i DrohobyczemDo 3 czerwca 1915 Rosjanie wycofali się spod Stryja i Drohobycza w stronę Dniestru. Zagłębie naftowe było wolne, ale nad rzeką trzymali jeszcze przyczółek.
- 07
- Warneford niszczy sterowiec LZ 377 czerwca 1915 brytyjski lotnik Reginald Warneford zbombardował w powietrzu nad Gandawą sterowiec LZ 37. Płonący wrak spadł na klasztor w Sint-Amandsberg.
- Porozumienie z Kiachty7 czerwca 1915 Rosja, Chiny i Mongolia podpisały w Kiachcie układ. Mongolia Zewnętrzna dostała autonomię, ale musiała uznać zwierzchnictwo Chin.
- Pierwsze posiedzenie Komitetu Dardanelskiego7 czerwca 1915 po raz pierwszy obradował Komitet Dardanelski. Kitchener przekonał go, by wysłać Hamiltonowi trzy dywizje Nowej Armii i nowe okręty.
- Alianci rezygnują z marszu na Jaunde7 czerwca 1915 gen. Dobell, wciąż bez wieści o kolumnach Aymericha, nakazał wstrzymać marsz na Jaunde. Wojska płk. Mayera miały się cofnąć nad rzekę Ndupe.
- 10
- Kapitulacja Garui10 czerwca 1915 po nieudanej próbie ucieczki i buncie afrykańskich żołnierzy kpt. von Crailsheim poddał Garuę bez warunków. Alianci wzięli 37 Niemców.
- Początek bitwy pod Żydaczowem10 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta dzień wcześniej za Dniestr, uderzyła w górę rzeki na Żydaczów, w bok Rosjan nacierających na Stryj.
- 11
- Koniec bitwy o PrzemyślBrytyjska chronologia zamyka bitwę o Przemyśl 11 czerwca 1915. Po upadku twierdzy front stanął pod Mościskami, a Mackensen szykował uderzenie na Lwów.
- Koniec bitwy nad Stryjem11 czerwca 1915 Armia Południowa, odparta wcześniej za Dniestr, znów nacierała pod Żydaczowem. Brytyjska chronologia zamyka tego dnia bitwę nad Stryjem.
- 19
- Południowoafrykańczycy ruszają na OtavifonteinW dniach 18–19 czerwca 1915 Botha poprowadził wojska Związku z okolic Karibibu na północ, ku ostatnim Niemcom pod Otavi. 19 czerwca Brits zajął Omaruru.
- José de Castro premierem Portugalii19 czerwca 1915 José de Castro, od maja tymczasowy szef rządu Portugalii, stanął na czele nowego gabinetu, złożonego głównie z demokratów Afonso Costy.
- 22
- Austro-Węgrzy odbijają Lwów22 czerwca 1915 do Lwowa wkroczyły wojska austro-węgierskiej 2 Armii. Po 293 dniach skończyła się rosyjska okupacja stolicy Galicji.
- Koniec bitwy pod Żydaczowem22 czerwca 1915 skończyła się bitwa pod Żydaczowem. Rosjanie, zagrożeni od północy, oddali południowy brzeg Dniestru, a Armia Południowa szykowała przeprawę.
- Brytyjczycy zdobywają Bukobę22–23 czerwca 1915 brytyjski oddział przypłynął przez Jezioro Wiktorii pod Bukobę, rozbił niemiecką obronę, zniszczył radiostację i wrócił na statki.
- 24
- Robert Lansing sekretarzem stanu24 czerwca 1915 Robert Lansing został sekretarzem stanu USA. Zastąpił Williama J. Bryana, który odszedł w proteście przeciw drugiej nocie w sprawie Lusitanii.
- Brytyjska ustawa o eksporcie do Holandii24 czerwca 1915 weszła w życie brytyjska ustawa, dzięki której cały eksport do Holandii można było kierować wyłącznie do Holenderskiego Zamorskiego Trustu.
- 26
- Czarnogórcy zajmują San Giovanni di MeduaPod koniec czerwca 1915 Czarnogórcy zajęli albański port San Giovanni di Medua, a potem Szkodrę. Sojusznicy z Ententy przyjęli to z niechęcią.
- Dymisja Suchomlinowa26 czerwca 1915 car Mikołaj II zdymisjonował ministra wojny Władimira Suchomlinowa, obwinianego o brak amunicji. Jego miejsce zajął Aleksiej Poliwanow.
- 27
- Brytyjczycy ruszają w górę Eufratu27 czerwca 1915 flotylla i brygada gen. Gorringe'a przepłynęły jezioro Hammar i ruszyły w górę Eufratu na An-Nasirijję. Pierwszą przeszkodą była tama.
- Początek bitwy nad Gniłą Lipą27 czerwca 1915 Rosjanie po kilku dniach walk pod Bóbrką i Bukaczowcami cofnęli się nad Gniłą Lipę. Austriacy bez walki zajęli Halicz.
- 28
- Początek walk o wąwóz Gully28 czerwca 1915 Brytyjczycy i Gurkhowie zdobyli pod Helles pięć linii tureckich okopów nad wąwozem Gully. Szkocka brygada obok straciła połowę ludzi.
- Koniec pierwszego marszu na Jaunde28 czerwca 1915 ustały ataki Niemców na wojska płk. Mayera wycofane na linię Kele. Nieudany marsz na Jaunde kosztował aliantów ponad 300 zabitych i rannych.
- Alianci zajmują Ngaundere28 czerwca 1915 kolumna ppłk. Webb-Bowena wdarła się w burzy na płaskowyż pod Ngaundere w Kamerunie. Nazajutrz alianci zajęli miasto bez walki.
- 29
- Początek pierwszej bitwy nad IsonzoBrytyjska chronologia datuje początek pierwszej bitwy nad Isonzo na 29 czerwca 1915. Włosi atakowali jednak nad Soczą już od 23 czerwca.
- Koniec bitwy nad Gniłą Lipą29 czerwca 1915 wojska państw centralnych przeszły Gniłą Lipę, ale trafiły na silny opór. Rosjanie cofnęli się nad Złotą Lipę dopiero w nocy na 2 lipca.
lipiec
- 01
- Początek drugiej bitwy pod Kraśnikiem1 lipca 1915 austro-węgierska 4 Armia natarła między Wisłą a Bystrzycą w stronę Lublina. Pod Kraśnikiem trafiła na umocnione rosyjskie pozycje.
- Południowoafrykańczycy zajmują Otavifontein1 lipca 1915 brygada konna Maniego Bothy po nocnym marszu zaskoczyła Niemców pod Otavi i zajęła źródła Otavifontein, ostatnią dobrą wodę przed ich pozycją.
- 02
- Koniec walk o wąwóz Gully2 lipca 1915 Turcy uderzyli przez otwarte pole na utracone okopy nad wąwozem Gully pod Helles. Ogień brytyjskich baterii i niszczyciela rozbił natarcie.
- Bitwa morska koło Gotlandii2 lipca 1915 rosyjskie krążowniki zmusiły niemiecki stawiacz min Albatross do wyrzucenia się na brzeg Gotlandii. Pod Rozewiem E9 storpedował Prinz Adalberta.
- Ustawa o amunicji wojennej2 lipca 1915 weszła w życie brytyjska ustawa o amunicji wojennej. Zakazała strajków w przemyśle zbrojeniowym i oddała fabryki pod kontrolę państwa.
- Ministerstwo AmunicjiOd 2 lipca 1915 Ministerstwo Amunicji Lloyd George’a, działające od kilku tygodni, mogło przejmować kontrolę nad fabrykami i kierować robotników do pracy.
- 04
- Turcy zajmują Lahidż4 lipca 1915 wojska osmańskie z Jemenu wdarły się do Lahidżu pod Adenem. Wyczerpana upałem kolumna brytyjska cofnęła się, a sułtan został śmiertelnie ranny.
- Serbowie w środkowej AlbaniiBrytyjska chronologia notuje 4 lipca 1915 zajęcie Durrës przez Serbów. W rzeczywistości trzymali Tiranę i Elbasan, ale do miasta Esada nie weszli.
- 07
- Koniec pierwszej bitwy nad Isonzo7 lipca 1915 Cadorna wstrzymał natarcia nad Soczą. Po dwóch tygodniach walk Włosi zdobyli tylko skrawek Krasu pod Sagrado, a stracili około 15 tys. ludzi.
- Zatopienie krążownika Amalfi7 lipca 1915 niemiecki okręt podwodny UB-14, pływający pod banderą austro-węgierską jako U-26, zatopił koło Wenecji włoski krążownik pancerny Amalfi.
- 11
- Zniszczenie krążownika Königsberg11 lipca 1915 brytyjskie monitory Severn i Mersey, kierowane z samolotu, rozbiły w delcie Rufidżi krążownik Königsberg. Załoga wysadziła wrak.
- Włosi zajmują Pelagosę11 lipca 1915 włoscy marynarze wylądowali na austriackiej wysepce Pelagosa w środku Adriatyku i urządzili tam posterunek obserwacyjny i sygnałowy.
- 13
- Początek wielkiej ofensywy państw centralnych na wschodzie13 lipca 1915 Niemcy uderzyli znad Prus Wschodnich w stronę Narwi. Zaczęła się ofensywa, która miała wyprzeć Rosjan z Królestwa Polskiego.
- Początek bitwy nad Narwią i Biebrzą13 lipca 1915 armie Gallwitza i Scholtza zaatakowały rosyjski front między Wisłą a Biebrzą. Celem były przeprawy przez Narew i drogi na tyły Warszawy.
- Początek drugiej bitwy pod Przasnyszem13 lipca 1915 po kilkugodzinnym ostrzale z około 800 dział grupa armijna Gallwitza przełamała pod Przasnyszem główną linię obrony rosyjskiej 1 Armii.
- Początek bitew pod Masłomęczem i Grabowcem13 lipca 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła pozycje wyjściowe między Hrubieszowem a Grabowcem. Natarcie na rosyjską 13 Armię ruszyło 15 lipca.
- 14
- Borden na posiedzeniu brytyjskiego gabinetu14 lipca 1915 premier Kanady Robert Borden wziął udział w posiedzeniu brytyjskiego gabinetu. Londyńska prasa uznała to za precedens największej wagi.
- Szarif Mekki rozpoczyna rozmowy z Brytyjczykami14 lipca 1915 z Mekki wysłano do Kairu list, w którym szarif Husajn żądał uznania niepodległości Arabów. Tak zaczęła się korespondencja z McMahonem.
- Początek bitwy pod Szawlami14 lipca 1915 niemiecka Armia Niemna sforsowała Windawę w Kurlandii i zaatakowała rosyjską 5 Armię. Ruszyła ofensywa na północnym skrzydle frontu.
- 17
- Bitwa pod Siennem17 lipca 1915 śląska landwehra Woyrscha przełamała rosyjski front pod Siennem na zachodnim brzegu Wisły. Rosjanie zaczęli się cofać ku Iwangrodowi.
- Koniec drugiej bitwy pod PrzasnyszemDo 17 lipca 1915 Niemcy zepchnęli rosyjską 1 Armię spod Przasnysza i Ciechanowa o około 30 km, na umocnione przedmościa nad Narwią.
- 18
- Początek drugiej bitwy nad Isonzo18 lipca 1915 Włosi po raz drugi uderzyli nad Soczą. Przy znacznie silniejszej artylerii atakowali Monte San Michele i wzgórze Sei Busi na Krasie.
- Zatopienie krążownika Giuseppe Garibaldi18 lipca 1915 austro-węgierski okręt podwodny U-4 zatopił koło Cavtatu włoski krążownik pancerny Giuseppe Garibaldi, ostrzeliwujący kolej w Dalmacji.
- Koniec bitew pod Masłomęczem i Grabowcem18 lipca 1915 rosyjska 13 Armia wciąż odpierała pod Hrubieszowem i Grabowcem natarcie Armii Bugu. W nocy cofnęła się, bo pod Krasnymstawem pękł front.
- Koniec bitwy pod Krasnymstawem18 lipca 1915 Niemcy umocnili się w Krasnymstawie i za Wieprzem, mimo kontrataków rosyjskiej gwardii. W nocy Rosjanie cofnęli się bliżej kolei Lublin – Chełm.
- 19
- Koniec drugiej bitwy pod KraśnikiemW nocy na 19 lipca 1915 Rosjanie opuścili pozycje pod Kraśnikiem i Urzędowem i cofnęli się bliżej Lublina. Odchodząc, spalili Urzędów.
- Początek bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami19 lipca 1915 Rosjanie cofnęli się na nową linię od Hrubieszowa na zachód. Armia Bugu ruszyła za nimi i stanęła przed kolejnymi okopami.
- 20
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy o Le Linge20 lipca 1915 francuscy strzelcy alpejscy zaatakowali niemieckie pozycje na grzbiecie Linge w Wogezach. Pierwszy szturm załamał się w ogniu z bunkrów.
- Początek drugiej bitwy pod Iwangrodem20 lipca 1915 wojska Woyrscha uderzyły na ostatnią rosyjską pozycję polową przed twierdzą Iwangród (Dęblin). Austro-Węgrzy weszli do Radomia.
- 21
- Państwa centralne otaczają Iwangród21 lipca 1915 wojska Woyrscha stanęły pod twierdzą Iwangród. Austro-Węgrzy Kövessa zamknęli ją od zachodu, a Niemcy szykowali się do przejścia Wisły.
- Koniec drugiej bitwy pod Iwangrodem21 lipca 1915 śląska landwehra przełamała front pod Zwoleniem. Rosjanie oddali przedpole Iwangrodu i cofnęli się ku Wiśle, na linię Kozienice–Gniewoszów.
- Dymisja rządu Ajn od-DoleW lipcu 1915 upadł rząd perskiego premiera Ajn od-Dole. Madżlis zaatakował jego ministra Farmanfarmę, a premier stanął w obronie protegowanego Brytyjczyków.
- 25
- Brytyjczycy zdobywają An-Nasirijję25 lipca 1915 wojska gen. Gorringe'a weszły do An-Nasirijji, którą Turcy opuścili nocą po przegranej bitwie. Cały wilajet Basry był w rękach brytyjskich.
- Wielka Brytania obiecuje Grecji MitylenęWedług brytyjskiej chronologii 25 lipca 1915 Londyn zagwarantował Grecji, że po wojnie Turcja zrzeknie się Lesbos, na której Brytyjczycy mieli bazę.
- 29
- Ententa ostrzega CzarnogóręPod koniec lipca 1915 posłowie Ententy w Cetyni oświadczyli, że ich rządy nie uznają czarnogórskiej okupacji Szkodry i północnej Albanii.
- Powstaje kordon wschodnioperskiPod koniec lipca 1915 Brytyjczycy i Rosjanie zaczęli tworzyć kordon we wschodniej Persji, by nie przepuścić niemieckich misji do Afganistanu.
- Początek bitwy pod Biskupicami29 lipca 1915 niemiecka 11 Armia przełamała front rosyjski pod Biskupicami i doszła do kolei Lublin–Chełm pod Trawnikami. Rosjanie zaczęli odwrót.
- 30
- Apel Benedykta XV o pokójW pierwszą rocznicę wybuchu wojny Benedykt XV zaapelował do walczących narodów i ich władców, by zakończyli „straszliwą rzeź”. Apel pozostał bez odpowiedzi.
- Koniec bitew pod Hrubieszowem i Wojsławicami30 lipca 1915 rosyjska 13 Armia zaczęła odwrót spod Hrubieszowa. Armia Bugu po dwunastu dniach walk doszła pod Strzelce i Leszczany.
- Koniec bitwy pod Biskupicami30 lipca 1915 Rosjanie po klęsce pod Biskupicami cofnęli się na całym froncie między Wisłą a Bugiem. Austro-Węgrzy wkroczyli do Lublina.
- Początek bitwy pod Kupiszkami30 lipca 1915 rosyjska 5 Armia uderzyła pod Kupiszkami na Litwie w lukę między korpusami kawalerii Armii Niemna, które miały ruszyć na Wilno i Dyneburg.
sierpień
- 05
- Kluczowe wydarzenieNiemcy zajmują Warszawę5 sierpnia 1915 do Warszawy, opuszczonej nocą przez Rosjan, weszły wojska niemieckiej 9 Armii. Skończyło się trwające od 1815 roku rosyjskie panowanie.
- Państwa centralne zdobywają Iwangród5 sierpnia 1915 Wiedeń ogłosił zajęcie Iwangrodu. Austro-Węgrzy weszli dzień wcześniej do fortów porzuconych przez Rosjan na lewym brzegu Wisły.
- Turcy zajmują WanNa początku sierpnia 1915 do opuszczonego przez Rosjan Wanu wróciły wojska osmańskie, a pod Bergri Kurdowie napadli na kolumny ormiańskich uchodźców.
- Sąd pryzowy uznaje zajęcie Dacii5 sierpnia 1915 francuska Rada Pryzowa uznała zajęcie parowca Dacia za ważne. Zmiana bandery z niemieckiej na amerykańską nie uchroniła statku.
- 06
- Lądowanie w zatoce SuvlaWieczorem 6 sierpnia 1915 brytyjski IX Korpus zaczął lądować w zatoce Suvla na Gallipoli. Turcy mieli tam tylko trzy bataliony i zostali zaskoczeni.
- Początek bitwy o Sari Bair6 sierpnia 1915 Australijczycy zdobyli tureckie okopy na Lone Pine, a po zmroku kolumny z Anzac ruszyły nocą przez jary ku szczytom grzbietu Sari Bair.
- Bernardino Machado prezydentem Portugalii6 sierpnia 1915 Kongres Portugalii wybrał na prezydenta byłego premiera Bernardina Machado. Wygrał dopiero w trzecim głosowaniu, urząd objął 5 października.
- Bułgaria zaciąga pożyczkę w niemieckich bankach6 sierpnia 1915 bułgarski minister finansów ogłosił, że niemiecko-austriackie konsorcjum przejmuje pierwszą część pożyczki z 1914 roku i daje zaliczkę.
- Japońsko-chińskie porozumienie w sprawie ceł w Tsingtao6 sierpnia 1915 uzgodniono w Pekinie ponowne otwarcie chińskiego urzędu celnego w Tsingtao. Japończycy przejęli w nim przywileje, które wcześniej mieli Niemcy.
- 08
- Brytyjczycy zajmują Buszehr8 sierpnia 1915 Brytyjczycy zajęli perski port Buszehr i przejęli jego administrację. Była to odpowiedź na lipcowy atak plemion Tangestanu na rezydenturę.
- Zatopienie pancernika Barbaros Hayreddin8 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E11 storpedował na Morzu Marmara, koło Bolayır, turecki pancernik Barbaros Hayreddin. Zginęło około 250 ludzi.
- Początek niemieckiego ataku na Zatokę Ryską8 sierpnia 1915 niemieckie trałowce zaczęły przecierać drogę przez miny w Cieśninie Irbe. Straciły dwa okręty i po południu admirał Schmidt przerwał atak.
- 09
- Rozstrzygający dzień bitwy o Sari Bair9 sierpnia 1915 Gurkhowie majora Allansona wdarli się na grzbiet Sari Bair, ale pod ostrzałem nieznanych dział musieli zejść. Ofensywa spod Anzac upadła.
- Dymisja Takaakiego KatōW sierpniu 1915 z rządu Japonii odszedł minister spraw zagranicznych Takaaki Katō, autor 21 żądań wobec Chin. Okazją była afera korupcyjna Kanetake Ōury.
- 10
- Koniec bitwy o Sari Bair10 sierpnia 1915 o świcie Turcy pod wodzą Mustafy Kemala odbili Chunuk Bair i zepchnęli Brytyjczyków z grzbietu Sari Bair. Ofensywa spod Anzac się skończyła.
- Koniec drugiej bitwy nad IsonzoAustro-węgierska historia oficjalna kończy drugą bitwę nad Isonzo 10 sierpnia 1915. Po włoskim rozkazie z 3 sierpnia walki na Krasie tliły się jeszcze tydzień.
- Utrata sterowca L 12W nocy z 9 na 10 sierpnia 1915 artyleria w Dover trafiła sterowiec L 12. Spadł do morza, został wholowany do Ostendy, a tam bombardowali go lotnicy RNAS.
- Ōkuma tymczasowym ministrem spraw zagranicznych10 sierpnia 1915 premier Japonii Shigenobu Ōkuma przebudował rząd i sam objął tekę ministra spraw zagranicznych. Pełnił tę funkcję do połowy października.
- 15
- Koniec lądowania w zatoce Suvla15 sierpnia 1915 Hamilton odwołał gen. Stopforda z dowództwa IX Korpusu pod Suvlą. Tego dnia Irlandczycy zdobyli szczyt grzbietu Kiretch Tepe.
- Ententa oferuje Serbii nabytki terytorialne15 sierpnia 1915 posłowie Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji obiecali Serbii Bośnię, Srem, Baczkę i część Dalmacji w zamian za ustępstwa w Macedonii.
- Dzień rejestracji narodowejW niedzielę 15 sierpnia 1915 Brytyjczycy w wieku 15–65 lat wypełniali formularze rejestru narodowego. Rozdano ich około 29 milionów.
- 19
- E1 torpeduje krążownik liniowy Moltke19 sierpnia 1915 brytyjski okręt podwodny E1 storpedował na Bałtyku niemiecki krążownik liniowy Moltke. Okręt nie zatonął, ale na miesiąc wypadł ze służby.
- Atak na okręt podwodny E1319 sierpnia 1915 niemieckie torpedowce ostrzelały brytyjski okręt podwodny E13, który osiadł na mieliźnie na duńskich wodach w Sundzie. Zginęło 15 Brytyjczyków.
- Zatopienie statku Arabic19 sierpnia 1915 U-24 storpedował bez ostrzeżenia u wybrzeży Irlandii liniowiec Arabic. Zginęły 44 osoby, w tym Amerykanie, co wywołało nowy kryzys z USA.
- Baralong zatapia U-2719 sierpnia 1915 brytyjski statek-pułapka Baralong zatopił U-27. Jego załoga zastrzeliła rozbitków z okrętu podwodnego, co stało się głośną sprawą.
- 21
- Atak na wzgórze Scimitar21 sierpnia 1915 Brytyjczycy zaatakowali wzgórza nad zatoką Suvla. Dwa razy zdobyli szczyt Scimitar Hill, ale stracili 5300 ludzi i wrócili na pozycje.
- Kluczowe wydarzenieWłochy wypowiadają wojnę Turcji20 sierpnia 1915 włoski ambasador wręczył wielkiemu wezyrowi wypowiedzenie wojny. Od 21 sierpnia Włochy były w stanie wojny z Imperium Osmańskim.
- Ostrzelanie szalup statku Ruel21 sierpnia 1915 niemiecki okręt podwodny zatopił brytyjski parowiec Ruel i ostrzelał szalupy z załogą. Jeden marynarz zginął, kapitan został ranny.
- Koniec niemieckiego ataku na Zatokę Ryską21 sierpnia 1915 niemieckie okręty opuściły Cieśninę Irbe. Wdarły się do Zatoki Ryskiej, ale nie zniszczyły pancernika Sława ani nie zaminowały Moonsundu.
- 22
- Rosjanie opuszczają Osowiec22 sierpnia 1915 garnizon Osowca, który pół roku odpierał Niemców, na rozkaz opuścił twierdzę, a saperzy wysadzili forty. Nie zdobyto jej szturmem.
- Wenizelos ponownie premierem Grecji22 sierpnia 1915, ponad dwa miesiące po wygranych wyborach, Elefterios Wenizelos złożył przysięgę przed królem Konstantynem I i znów stanął na czele rządu.
wrzesień
- 01
- Niemcy ustępują w sprawie wojny podwodnej1 września 1915 ambasador Bernstorff zapewnił na piśmie sekretarza stanu Lansinga, że niemieckie okręty podwodne nie będą zatapiać liniowców bez ostrzeżenia.
- Francuzi zajmują wyspę Ruad1 września 1915 francuscy marynarze zajęli wyspę Ruad (Arwad) u wybrzeży Syrii. Stała się bazą blokady osmańskiego wybrzeża i ośrodkiem wywiadu.
- 05
- Kluczowe wydarzenieMikołaj II obejmuje naczelne dowództwo5 września 1915 car Mikołaj II przyjechał do Stawki w Mohylewie i sam stanął na czele armii. Wielki książę Mikołaj odszedł, a szefem sztabu został Aleksiejew.
- Druga potyczka pod Hafiz Kor5 września 1915 wojska brytyjskie i indyjskie rozbiły pod Śabkadarem i Hafiz Kor tysiące Mohmandów. Była to największa bitwa na pograniczu od 1897 roku.
- 08
- Wielki książę Mikołaj namiestnikiem KaukazuOdwołany z funkcji naczelnego wodza wielki książę Mikołaj Mikołajewicz został namiestnikiem Kaukazu i dowódcą Armii Kaukaskiej. 7 września opuścił Stawkę.
- Nieudany szturm na Morę8 września 1915 wojska gen. Cunliffe'a szturmowały górę Mora w północnym Kamerunie. Atak załamał się kilkadziesiąt metrów od niemieckich szańców.
- 09
- Początek bitwy pod Dźwińskiem9 września 1915 prawe skrzydło niemieckiej Armii Niemna ruszyło na Dźwińsk, by wyjść nad Dźwinę i osłonić od północy natarcie na Wilno.
- Początek bitwy pod Wilnem9 września 1915 niemiecka 10 Armia uderzyła na północ od Wilna, w lukę między dwiema armiami rosyjskimi. W wyrwę weszła kawaleria generała Garniera.
- Ponowny atak na Buszehr9 września 1915 kilkuset Tangestańczyków zaatakowało brytyjskie linie pod Buszehrem. Odparto ich po kilkugodzinnej walce, w której szarżowała kawaleria.
- Konwencja graniczna w DidimotichoWe wrześniu 1915 Turcja zgodziła się oddać Bułgarii Didimoticho i dolinę Maricy z koleją do Dedeagacz. Na Zachód docierały wieści o nowej granicy.
- USA żądają odwołania ambasadora Dumby9 września 1915 USA zażądały odwołania ambasadora Austro-Węgier Konstantina Dumby, który proponował wywołanie strajków w amerykańskich fabrykach amunicji.
- 16
- Niemcy zajmują PińskW połowie września 1915 niemiecka Armia Bugu zajęła Pińsk na Polesiu. Rosjanie cofnęli się za Jasiołdę i Kanał Ogińskiego, w głąb nadprypeckich bagien.
- Koniec bitwy pod Tarnopolem16 września 1915 Iwanow zakończył kontrnatarcie i cofnął wojska nad Seret. Rosjanie zatrzymali austro-węgierską ofensywę w Galicji Wschodniej.
- 21
- Bułgaria postanawia ogłosić mobilizację21 września 1915 rząd Radosławowa postanowił zmobilizować armię. Brytyjska chronologia mówi o częściowej mobilizacji, ale dekret był powszechny.
- Wenizelos żąda 150 tysięcy żołnierzy Ententy21 września 1915 Wenizelos poprosił Francję i Wielką Brytanię o 150 tysięcy żołnierzy. Mieli zastąpić Serbów, którzy nie mogli ich wystawić przeciw Bułgarii.
- 22
- Układ z Dedeagacz22 września 1915 Sofia ogłosiła warunki układu z Turcją. Bułgaria dostawała dolinę Maricy i całą kolej do egejskiego portu Dedeagacz.
- Bułgaria ogłasza powszechną mobilizacjęPóźnym wieczorem 22 września 1915 car Ferdynand podpisał dekret o powszechnej mobilizacji. Radosławow zapewniał o „zbrojnej neutralności”.
- Rozkaz do drugiego marszu na Jaunde22 września 1915 gen. Dobell wydał rozkaz do nowego natarcia na Jaunde w Kamerunie. Kolumny brytyjska i francuska miały ruszyć 6 października.
- 23
- Grecja ogłasza mobilizację23 września 1915 król Konstantyn I podpisał dekret o powszechnej mobilizacji armii greckiej. Wenizelos szykował się do wojny, król chciał zbrojnej neutralności.
- Porozumienie z Holenderskim Trustem Zamorskim23 września 1915 Londyn i Holenderski Zamorski Trust uzgodnili limity importu paszy, tłuszczów, olejów i wełny. Holandia trafiła na brytyjskie racje.
- 25
- Kluczowe wydarzeniePoczątek bitwy pod Loos25 września 1915 Brytyjczycy uderzyli pod Loos za chmurą chloru. Zdobyli wieś, wzgórze 70 i Redutę Hohenzollernów, ale odwody stały za daleko.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek trzeciej bitwy w Artois25 września 1915 francuska 10 Armia znowu uderzyła na wzgórza Vimy. Lewe skrzydło dotarło do Souchez, ale na reszcie frontu natarcie się załamało.
- Kluczowe wydarzeniePoczątek drugiej bitwy w Szampanii25 września 1915 dwie armie francuskie uderzyły w Szampanii. Zdobyły pierwszą linię Niemców i 14 tysięcy jeńców, ale druga pozycja zatrzymała natarcie.
- Dymisja Jamesa Wolfe'a Murraya25 września 1915 gen. James Wolfe Murray przestał być szefem Imperialnego Sztabu Generalnego. Przez blisko rok pozostawał w cieniu Kitchenera.
- Bułgaria rozpoczyna mobilizacjęPod koniec września 1915 do bułgarskich koszar ściągały setki tysięcy rezerwistów. Brakowało karabinów i mundurów, a zapału było mniej niż w 1912 roku.
- Serbia obiecuje Grecji Dojran i GewgelijęPod 25 września 1915 chronologia brytyjska notuje, że Serbia obiecała Grecji okolice Dojranu i Gewgeliji. Pašić chciał tak skłonić Greków do pomocy.
- 27
- Konstantyn godzi się na ekspedycję do Salonik27 września 1915 Wenizelos zawiadomił Brytyjczyków, że król zgodził się na wojska Ententy w Salonikach. Oficjalnie Konstantyn I miał o niczym nie wiedzieć.
- Wybuch pancernika Benedetto Brin27 września 1915 w porcie Brindisi wyleciał w powietrze włoski pancernik Benedetto Brin. Zginęło ponad 450 ludzi. Podejrzewano austriacki sabotaż.
- 28
- Brytyjczycy wygrywają pod Al-Kutem28 września 1915 dywizja Townshenda obeszła nocą mokradła i zdobyła tureckie reduty pod Es-Sinn. W nocy Turcy porzucili pozycję i odeszli w górę Tygrysu.
- Dumba odwołany ze Stanów Zjednoczonych28 września 1915 Departament Stanu poprosił Brytyjczyków i Francuzów o list żelazny dla ambasadora Dumby, którego Wiedeń ostatecznie odwołał z Waszyngtonu.
- Grecja odrzuca ofertę wojsk Ententy28 września 1915 Ateny podziękowały Londynowi za ofertę wojsk, uznając je na razie za zbędne. Dzień później Grecy kazali tę odpowiedź zignorować.
- Subwencja dla Persji28 września 1915 Wielka Brytania i Rosja zgodziły się na prośbę Persji o comiesięczną subwencję. Pieniądze miały utrzymać rząd w Teheranie przy Entencie.
październik
- 02
- Koniec bitwy pod Wilnem2 października 1915 front na wschód od Wilna ustalił się między jeziorami Dryświaty i Narocz a Smorgoniami. Niemieckie oskrzydlenie Rosjan nie powiodło się.
- Wenizelos prosi o wylądowanie w Salonikach2 października 1915 Wenizelos poprosił Francję i Wielką Brytanię, by natychmiast wysłały wojska do Salonik. Dzień wcześniej kazał zawrócić płynące tam statki.
- 03
- Pierwsze oddziały Ententy płyną do Salonik3 października 1915 alianci mieli już pisemną zgodę Grecji na lądowanie. Z Mudros ruszyły do Salonik pierwsze statki z wojskami Ententy.
- E19 atakuje parowiec Svionia3 października 1915 brytyjski okręt podwodny E19 zatrzymał i ostrzelał pod Rugią niemiecki parowiec Svionia. Opuszczony statek osiadł na skałach pod Sassnitz.
- 05
- Kluczowe wydarzenieLądowanie Ententy w Salonikach5 października 1915 w Salonikach zaczęły lądować francuska 156 Dywizja i brytyjska 10 Dywizja. Miały ratować Serbię, ale tego dnia upadł rząd Wenizelosa.
- Wenizelos ponownie podaje się do dymisji5 października 1915 król Konstantyn I odmówił poparcia polityki Wenizelosa, choć parlament dał mu wotum zaufania. Premier znów podał się do dymisji.
- Rosja zrywa stosunki z Bułgarią5 października 1915 Sofia odrzuciła rosyjskie ultimatum. Poseł Sawinski ogłosił zerwanie stosunków, a personel rosyjskiego poselstwa wyjechał z Bułgarii.
- Bernardino Machado obejmuje urząd prezydenta5 października 1915, w piątą rocznicę proklamowania republiki, Bernardino Machado złożył przysięgę jako prezydent Portugalii i zastąpił Teófila Bragę.
- 06
- Kluczowe wydarzeniePaństwa centralne atakują Serbię6 października 1915 działa Mackensena otworzyły ogień wzdłuż Sawy, Dunaju i Driny, a pierwsze oddziały austro-węgierskie przeszły rzeki. Ruszył podbój Serbii.
- Aleksandros Zaimis premierem Grecji6 października 1915, dzień po dymisji Wenizelosa, Aleksandros Zaimis tworzył w Atenach nowy rząd. W gabinecie zasiedli przeciwnicy wojny po stronie Serbii.
- Konstantyn zapewnia o neutralności GrecjiNa początku października 1915 król Konstantyn I zapewnił posła brytyjskiego, że Grecja pozostanie neutralna. Mobilizacja i lądowanie Ententy miały trwać.
- 07
- Forsowanie Sawy i Dunaju7 października 1915 Niemcy i Austriacy przeprawili się przez Sawę i Dunaj w kilku miejscach od Progaru po Ram. Serbowie nie zdołali zepchnąć ich do rzek.
- Brytyjczycy zajmują Birdżand7 października 1915 wojska indyjskie kordonu wschodnioperskiego stanęły w Birdżandzie. Tu ich odcinek łączył się z rosyjskim, a podpułkownik Dale miał kwaterę.
- 08
- Koniec bitwy pod Loos8 października 1915 Niemcy próbowali odbić Loos i utracone okopy. Brytyjczycy i Francuzi odparli natarcie, a brytyjska nomenklatura kończy tym dniem bitwę.
- Grecja ogłasza zbrojną neutralność8 października 1915 rząd Zaimisa zawiadomił greckie poselstwa, że kraj zachowa zbrojną neutralność. Armia miała zostać pod bronią, ale nie iść na pomoc Serbii.
- Niemcy zajmują grzbiet GaualaW nocy z 8 na 9 października 1915 oblężona załoga góry Mora zajęła grzbiet Gauala, z którego alianci od roku ostrzeliwali niemieckie pozycje.
- 09
- Zdobycie Belgradu9 października 1915 Serbowie opuścili stolicę. Na Kalemegdanie zawisła flaga Habsburgów, a Niemcy zajęli pałac królewski. Belgrad padł po trzech dniach walk.
- Trzecia potyczka pod Hafiz KorNa początku października 1915 wojska z Peszawaru znów rozbiły Mohmandów pod Hafiz Kor. Po raz pierwszy w walce w Indiach użyto samochodów pancernych.
- 11
- Początek walk bułgarsko-serbskich11 października 1915 na granicy bułgarsko-serbskiej padły pierwsze strzały. Bułgaria jeszcze nie wypowiedziała wojny, ale jej armie były gotowe do ataku.
- Zdobycie Smedereva11 października 1915 niemiecka 25 Dywizja Rezerwowa zdobyła Smederevo nad Dunajem. Brytyjska chronologia przypisuje to Austriakom, ale miasto wzięli Niemcy.
- Lord Derby przejmuje werbunekJesienią 1915 lord Derby na prośbę Kitchenera przejął kierowanie werbunkiem do armii brytyjskiej. Miał ratować system ochotniczy przed poborem.
- 13
- Nalot sterowców na dzielnicę teatrówWieczorem 13 października 1915 sterowiec L 15 zbombardował londyńską dzielnicę teatrów. W nalocie pięciu sterowców zginęło 71 osób, a 128 zostało rannych.
- Wielka Brytania zrywa stosunki z BułgariąW połowie października 1915 Wielka Brytania zerwała stosunki dyplomatyczne z Bułgarią. Bułgarski poseł opuścił Londyn, a armia bułgarska ruszyła na Serbię.
- Pierwsze starcia Francuzów z BułgaramiW połowie października 1915 Francuzi z Salonik ruszyli w górę Wardaru do Serbii. Pierwszą walkę z Bułgarami stoczyli 21 października pod stacją Strumica.
- Théophile Delcassé podaje się do dymisji13 października 1915 francuski minister spraw zagranicznych Théophile Delcassé ostatecznie ustąpił. Odchodził chory, po klęsce dyplomacji Ententy w Bułgarii.
- Kikujirō Ishii ministrem spraw zagranicznych13 października 1915 ambasador w Paryżu Kikujirō Ishii został ministrem spraw zagranicznych Japonii. Zwolennik zbliżenia z Ententą, przejął resort od Ōkumy.
- 15
- Koniec trzeciej bitwy w Artois15 października 1915 generał d'Urbal kazał 10 Armii umocnić zdobyty teren na zimę. Francuzi wzięli Souchez, ale grzbiet Vimy został w rękach Niemców.
- Wielka Brytania wypowiada wojnę Bułgarii15 października 1915 Foreign Office ogłosiło, że od 22.00 Wielka Brytania jest w stanie wojny z Bułgarią, sojusznikiem państw centralnych walczącym z Serbią.
- Czarnogóra wypowiada wojnę Bułgarii15 października 1915 Czarnogóra ogłosiła stan wojny z Bułgarią. Mała monarchia króla Mikołaja I stanęła u boku Serbii, zaatakowanej teraz z dwóch stron.
- Rumunia odmawia pomocy SerbiiWedług brytyjskiej chronologii 15 października 1915 Rumunia odmówiła pomocy Serbii. Brătianu nie chciał wojny bez wielkiej armii Ententy na Bałkanach.
- Bułgarzy zajmują VranjeW połowie października 1915 bułgarska 2 Armia wyszła pod Vranje nad Morawą Południową i przecięła kolej z Nisza do Salonik, główną drogę Serbii do aliantów.
- Charles Monro następcą Hamiltona15 października 1915 Kitchener zawiadomił gen. Iana Hamiltona, że rząd odwołuje go z Gallipoli. Jego następcą miał zostać gen. Charles Monro.
- 16
- Francja wypowiada wojnę Bułgarii16 października 1915 Francja ogłosiła stan wojny z Bułgarią, dzień po Wielkiej Brytanii. Paryż przeżywał kryzys rządowy, a w Salonikach lądowała Armia Wschodu.
- Wielka Brytania oferuje Grecji Cypr16 października 1915 Londyn zaproponował oddanie Grecji Cypru. Jedynym warunkiem było natychmiastowe wysłanie greckiej armii na pomoc Serbii.
- Blokada egejskiego wybrzeża Bułgarii16 października 1915 o 6.00 rano flota Ententy rozpoczęła blokadę bułgarskiego wybrzeża Morza Egejskiego. Statki neutralne dostały 48 godzin na odpłynięcie.
- 19
- Bułgarzy zajmują SztipOkoło 19 października 1915 Bułgarzy nacierający doliną Bregałnicy zajęli Sztip. Przed nimi otwierało się Owcze Pole i droga nad Wardar, ku kolei do Salonik.
- Kluczowe wydarzenieRosja i Włochy wypowiadają wojnę Bułgarii19 października 1915 ogłoszono manifest Mikołaja II o wojnie z Bułgarią, „zdrajczynią sprawy słowiańskiej”. Tego dnia wojnę Bułgarii wypowiedziały też Włochy.
- Japonia przystępuje do paktu londyńskiego19 października 1915 Japonia przystąpiła do paktu londyńskiego z 1914 roku. Zobowiązała się, że nie zawrze z Niemcami odrębnego pokoju.
- 21
- Ostrzelanie Dedeagacz21 października 1915 okręty brytyjskie, francuskie i rosyjskie ostrzelały bułgarski port Dedeagacz i wybrzeże po Porto Lagos. Zniszczyły koszary i tabor.
- Bułgarzy zajmują WełesOkoło 20 października 1915 bułgarska kawaleria zajęła Wełes nad Wardarem. Kolej z Salonik do Skopje została przecięta, a Serbowie odcięci od Francuzów.
- 22
- Bułgarzy zajmują Kumanowo i Skopje22 października 1915 bułgarska 3 Dywizja weszła do Skopje, dwa dni po zajęciu Kumanowa. Serbia straciła najważniejszy węzeł dróg na południu kraju.
- Austro-Węgrzy zajmują ŠabacBrytyjska chronologia notuje pod 22 października 1915 zajęcie Šabacu. Austro-węgierski landszturm wszedł do miasta bez walki już 20 października.
- 24
- Bułgarzy zajmują Negotin24 października 1915 Bułgarzy zajęli Negotin nad dolnym Timokiem. Dwa dni później połączyli się z Austriakami nad Dunajem, otwierając drogę rzeczną do Turcji.
- Początek walk pod KrivolakiemPod koniec października 1915 francuska 57 Dywizja dotarła nad Wardarem do Krivolaku, 30 km od Wełesu. Natknęła się tam na Bułgarów, ale do Serbów nie doszła.
- List McMahona do szarifa Mekki24 października 1915 sir Henry McMahon obiecał szarifowi Mekki, że Wielka Brytania uzna niepodległość Arabów. Zastrzeżenia w liście budzą spory do dziś.
- 28
- Katastrofa krążownika Argyll28 października 1915 brytyjski krążownik Argyll wpadł nocą w sztormie na skałę Bell Rock, bo latarnia była wygaszona. Całą załogę uratowały niszczyciele.
- Bryan Mahon dowódcą wojsk brytyjskich na Bałkanach28 października 1915 gen. Bryan Mahon został dowódcą wojsk brytyjskich na Bałkanach. Jego Irlandczycy z Salonik dopiero szykowali się do wyjścia do Serbii.
- Charles Monro obejmuje dowództwo na Gallipoli28 października 1915 gen. Charles Monro objął na Imbros dowództwo wojsk na Gallipoli. Po trzech dniach zalecił Londynowi ewakuację półwyspu.
- 29
- Dymisja rządu Vivianiego29 października 1915 upadł rząd René Vivianiego. Po klęsce na Bałkanach i nieudanych ofensywach premier nie zdołał przebudować gabinetu i ustąpił Briandowi.
- Millerand odchodzi z ministerstwa wojny29 października 1915 wraz z rządem Vivianiego odszedł minister wojny Alexandre Millerand, krytykowany za braki amunicji i uległość wobec Joffre'a.
- 30
- Druga potyczka pod KrivolakiemPod koniec października 1915 Bułgarzy zaatakowali francuski przyczółek na wzgórzach Kara Hodżali nad Wardarem. Po walce na granaty zostali odparci.
- Aristide Briand premierem Francji30 października 1915 Francja miała nowy rząd. Aristide Briand został premierem i ministrem spraw zagranicznych, a do gabinetu wprowadził weteranów polityki.
- Joseph Gallieni ministrem wojny30 października 1915 generał Joseph Gallieni, obrońca Paryża z 1914 roku, został ministrem wojny w rządzie Brianda. Stanowisko przyjął bardzo niechętnie.
- Ostatnie posiedzenie Komitetu Dardanelskiego30 października 1915 ostatni raz obradował Komitet Dardanelski. Pod naciskiem Joffre’a zgodził się wesprzeć Francuzów w Macedonii.
listopad
- 01
- Zdobycie Kragujevca1 listopada 1915 Niemcy i Austriacy weszli do Kragujevca. Serbowie opuścili miasto bez walki, a dzień wcześniej wysadzili w powietrze jedyny arsenał kraju.
- Koniec bitwy pod Dźwińskiem1 listopada 1915 wygasło niemieckie natarcie na Dźwińsk. Rosjanie utrzymali miasto i przedmościa na Dźwinie, a front zastygł na niej na ponad dwa lata.
- 02
- Asquith o niepodległości Serbii2 listopada 1915 Asquith przedstawił w Izbie Gmin przegląd wojny. Zapewnił, że niepodległość Serbii jest jednym z zasadniczych celów sprzymierzonych.
- Rosjanie zajmują Kazwin2 listopada 1915 brytyjska chronologia notuje zajęcie Kazwinu przez Rosjan. Do miasta na drodze z Enzeli do Teheranu ciągnął korpus Baratowa.
- 03
- Koniec trzeciej bitwy nad Isonzo3 listopada 1915 Włosi po raz ostatni szturmowali Podgorę i Monte San Michele. Następnego dnia obrońcy odzyskali okopy, a Cadorna wstrzymał ofensywę.
- Rząd serbski opuszcza Kraljevo3 listopada 1915, gdy padł Kragujevac, rząd Pašicia i naczelne dowództwo uszli z Kraljeva do Raški. Nisz, wojenną stolicę, rząd opuścił tydzień wcześniej.
- Pierwsze posiedzenie Komitetu Wojennego3 listopada 1915 zebrał się nowy Komitet Wojenny brytyjskiego rządu. Nie zdecydował o ewakuacji Gallipoli i wysłał nad Dardanele Kitchenera.
- Komitet Wykonawczy Portów i Tranzytu3 listopada 1915 Asquith powołał komitet z władzą wykonawczą, który miał rozładować zatory w brytyjskich portach i przyspieszyć obrót statków.
- 04
- Atak na górę Banyo4 listopada 1915 we mgle cztery kompanie nigeryjskie gen. Cunliffe'a ruszyły na ufortyfikowaną górę Banyo w Kamerunie. Wieczorem Niemcy rzucili w nie dynamit.
- Kitchener wyjeżdża nad DardaneleW nocy z 4 na 5 listopada 1915 lord Kitchener wyjechał z Londynu, by na miejscu zdecydować o losie Gallipoli. Ministerstwem Wojny pokierował Asquith.
- Monro i Birdwood otrzymują nowe dowództwa4 listopada 1915 Kitchener powierzył gen. Birdwoodowi dowództwo na Gallipoli, a gen. Monro, który zalecił ewakuację, przeniósł do Salonik.
- 05
- Bułgarzy zajmują Nisz5 listopada 1915 bułgarska 1 Armia weszła do Niszu, wojennej stolicy Serbii. Państwa centralne opanowały kolej z Europy Środkowej do Sofii i Konstantynopola.
- Początek bitwy pod KačanikiemNa początku listopada 1915 Bułgarzy ruszyli przez wąwóz Kačanik na Kosowe Pole, by zamknąć Serbom ostatnią drogę na południe. Serbskie dywizje stawiły im opór.
- Dymisja rządu ZaimisaNad ranem 4 listopada 1915 parlament grecki przegłosował wotum przeciw rządowi Zaimisa. Premier ustąpił, a król zamiast Wenizelosa wybrał nowe wybory.
- 06
- Koniec drugiej bitwy w Szampanii6 listopada 1915 wygasły ostatnie walki drugiej bitwy w Szampanii. Niemieckie kontrataki odebrały Francuzom szczyt Butte de Tahure i wzgórze 199 pod Massiges.
- Atak okrętu podwodnego na As-Sallum6 listopada 1915 niemiecki okręt podwodny U-35 zatopił w zatoce As-Sallum egipski kuter straży przybrzeżnej Abbas i uszkodził Nur al-Bahr.
- Zdobycie góry BanyoO świcie 6 listopada 1915 Nigeryjczycy gen. Cunliffe'a weszli na szczyt góry Banyo w Kamerunie. Niemiecka załoga uciekła nocą w burzy, ale większość wyłapano.
- Stefanos Skuludis premierem GrecjiPo upadku rządu Zaimisa król Konstantyn powierzył władzę 76-letniemu bankierowi Stefanosowi Skuludisowi. Kilka dni później rozwiązał parlament.
- 07
- Zatopienie krążownika Undine7 listopada 1915 brytyjski okręt podwodny E19 storpedował na północ od Rugii krążownik lekki Undine, osłaniający prom do Szwecji. Zginęło około 24 ludzi.
- Zatopienie statku Ancona7 listopada 1915 okręt podwodny pod austro-węgierską banderą ostrzelał i zatopił koło Sardynii włoski liniowiec Ancona. Zginęło ok. 200 osób, w tym Amerykanie.
- 08
- Serbowie odpierają Bułgarów pod Kačanikiem8–10 listopada 1915 serbskie dywizje z Macedonii odparły Bułgarów nacierających przez wąwóz Kačanik i spod Gnjilane na Kosowe Pole, a potem same kontratakowały.
- Doniesienia o pożyczce Ententy dla GrecjiBrytyjska chronologia podaje, że 8 listopada 1915 Ententa udzieliła Grecji pożyczki 1,6 mln funtów. Inne źródła mówią raczej o wstrzymaniu pieniędzy dla Aten.
- 10
- Początek czwartej bitwy nad Isonzo10 listopada 1915, po krótkim, skupionym ostrzale, Włosi znów ruszyli na Gorycję i Monte San Michele. Do wieczora obrońcy odparli niemal wszystkie natarcia.
- Korpus Indyjski opuszcza Francję10 listopada 1915 Korpus Indyjski został ostatecznie zluzowany na froncie we Francji. Jego dwie dywizje piechoty ruszyły przez Marsylię do Mezopotamii.
- Kitchener przybywa nad Dardanele10 listopada 1915 lord Kitchener naradzał się w Mudros nad losem Gallipoli. Po obejrzeniu przyczółków skłonił się ku częściowej ewakuacji.
- Wielka Brytania wprowadza licencje dla statków10 listopada 1915 brytyjskie statki od 500 ton zaczęły potrzebować licencji, by wozić ładunki między portami obcymi. Miały wrócić do obsługi kraju.
- Rekwizycja statków do przewozu żywności10 listopada 1915 Zarząd Handlu otrzymał prawo kierowania statków po zboże. Komitet do spraw przewozu żywności miał zwiększyć dostawy pszenicy.
- 17
- Brytyjsko-francuska konferencja w Paryżu17 listopada 1915 w Paryżu brytyjscy i francuscy ministrowie omówili Grecję i Saloniki, odrzucili plan Kitchenera i zgodzili się na wspólną radę wojenną.
- Zatonięcie statku szpitalnego Anglia17 listopada 1915 statek szpitalny Anglia z rannymi z Francji wszedł pod Folkestone na minę postawioną przez UC-5. Zginęło od ok. 130 do ponad 160 osób.
- 22
- Początek bitwy pod Ktezyfonem22 listopada 1915 dywizja Townshenda zdobyła pierwszą linię tureckich okopów pod Ktezyfonem, ale kontratak zatrzymał ją przed drugą. Straty były ogromne.
- Smith-Dorrien dowódcą w Afryce Wschodniej22 listopada 1915 Londyn wybrał gen. Horace'a Smith-Dorriena na dowódcę wyprawy przeciw Niemieckiej Afryce Wschodniej. Choroba nie dała mu objąć funkcji.
- 23
- Zdobycie Mitrowicy i Prisztiny23 listopada 1915 Niemcy weszli do Prisztiny, a w nocy Austro-Węgrzy do Mitrowicy. Armia serbska, ściśnięta na Kosowym Polu, zaczęła odwrót ku Adriatykowi.
- Rząd serbski opuszcza PrizrenPod koniec listopada 1915 serbski rząd, król i dowództwo opuścili Prizren, ostatnią siedzibę władz w kraju, i ruszyli przez góry Albanii do Szkodry.
- Brytyjczycy opuszczają As-Sallum23 listopada 1915 egipski garnizon opuścił As-Sallum i odpłynął do Marsa Matruh. Tam zbierały się Siły Zachodniej Granicy do walki z bractwem Sanusijja.
- Nota Ententy do Grecji23 listopada 1915 posłowie czterech mocarstw Ententy zażądali od Grecji zapewnienia, że nie rozbroi ich wojsk. Obiecali zwrot zajętych ziem i odszkodowania.
- 24
- Grecja przyjmuje żądania Ententy24 listopada 1915 rząd Skuludisa odpowiedział na notę Ententy. Zapewnił, że wojska greckie nie rozbroją ani nie internują żołnierzy sprzymierzonych.
- Porozumienie z duńskimi kupcamiW listopadzie 1915 duńscy kupcy i przemysłowcy zagwarantowali Londynowi, że sprowadzane towary nie trafią do Niemiec. W zamian blokada miała ich omijać.
- 25
- Odwrót spod KtezyfonuWieczorem 25 listopada 1915 Townshend wycofał wykrwawioną dywizję spod Ktezyfonu do Lajj. Marsz na Bagdad się skończył, a odwrót zaprowadził go do Al-Kutu.
- Międzysojusznicza organizacja produkcji amunicjiW listopadzie 1915 ministrowie amunicji Ententy uzgodnili w Londynie wspólne biuro amunicyjne. Pomysł Alberta Thomasa nie wyszedł jednak poza papier.
- Monro naczelnym dowódcą na Morzu ŚródziemnymPod koniec listopada 1915 gen. Monro objął dowództwo wojsk brytyjskich na wschodzie Morza Śródziemnego, a gen. Birdwood – Armię Dardanelską.
- 30
- Początek odwrotu Serbów przez AlbanięPod koniec listopada 1915 pobita armia serbska z królem, rządem i tłumem uchodźców ruszyła przez zaśnieżone góry Czarnogóry i Albanii ku Adriatykowi.
- Włochy przystępują do paktu londyńskiego30 listopada 1915 Włochy jawnie przystąpiły do paktu londyńskiego. Pięć mocarstw Ententy przyrzekło w Londynie, że żadne nie zawrze odrębnego pokoju.
grudzień
- 01
- Bułgarzy zajmują PrizrenPod koniec listopada 1915 bułgarska 3 Dywizja zajęła Prizren, ostatnią siedzibę serbskich władz w kraju, i wzięła tysiące jeńców oraz ogromne łupy.
- Włochy ogłaszają przystąpienie do paktu londyńskiego1 grudnia 1915 Sonnino ogłosił w otwartej po półrocznej przerwie Izbie Deputowanych, że Włochy przystąpiły do paktu londyńskiego, i obiecał pomoc Serbii.
- 02
- Bułgarzy zajmują BitolęNa początku grudnia 1915 bułgarska kawaleria weszła do Bitoli, drugiego miasta serbskiej Macedonii. Jej obrońcy cofnęli się nie do Salonik, lecz do Albanii.
- Francuzi opuszczają KrivolakNa początku grudnia 1915 Francuzi wycofali się spod Krivolaku i z pętli Wardaru i Crnej Reki, zanim Bułgarzy zdążyli na nich uderzyć.
- 03
- Brytyjczycy docierają do Al-Kutu3 grudnia 1915 wyczerpana dywizja Townshenda weszła do Al-Kutu po odwrocie spod Ktezyfonu. Townshend postanowił bronić miasta i czekać na odsiecz.
- Joffre naczelnym wodzem armii francuskich3 grudnia 1915 ogłoszono dekret, który czynił Joffre'a wodzem wszystkich armii francuskich, także w Salonikach i nad Dardanelami, poza Afryką Północną.
- Rząd serbski w SzkodrzeNa początku grudnia 1915 serbski rząd i naczelne dowództwo zaczęły działać w Szkodrze, mieście zajętym przez Czarnogórę, do którego ściągały resztki armii.
- 05
- Walki pod Demir Kapiją5 i 6 grudnia 1915 francuska straż tylna broniła przełomu Wardaru pod Demir Kapiją. Bułgarzy próbowali wyprzedzić Francuzów górami i odciąć im odwrót.
- Townshend przygotowuje obronę Al-KutuOd 4–5 grudnia 1915 dywizja Townshenda okopywała się w Al-Kucie. W mieście zostało ponad 6000 mieszkańców, a zapasów miało starczyć na dwa miesiące.
- 06
- Austro-węgierska eskadra ostrzeliwuje Durrës6 grudnia 1915 krążownik Helgoland z niszczycielami zatopił żaglowce z zaopatrzeniem dla Serbów, m.in. w Durrës. Dzień wcześniej Novara napadła na Medua.
- Zdobycie PećiNa początku grudnia 1915 Austro-Węgrzy zdobyli czarnogórską Peć, przez którą cofały się główne siły serbskie. Znaleźli tam blisko sto ukrytych dział.
- Brytyjska presja gospodarcza na Grecję6 grudnia 1915 Wielka Brytania objęła Grecję ograniczeniami eksportowymi. Wstrzymane dostawy i zatrzymane statki miały zmusić Ateny do ustępstw.
- Druga konferencja w Chantilly6–8 grudnia 1915 w kwaterze Joffre'a w Chantilly dowódcy sprzymierzonych uzgodnili na 1916 rok jednoczesne ofensywy na wszystkich głównych frontach.
- 07
- Kluczowe wydarzeniePoczątek oblężenia Al-Kutu7 grudnia 1915 wojska osmańskie zaczęły otaczać Al-Kut, w którym broniła się dywizja Townshenda. Nureddin wezwał Brytyjczyków do kapitulacji.
- Walki pod Kosturino7 grudnia 1915 Bułgarzy w gęstej mgle przełamali front brytyjskiej 10 Dywizji pod Kosturino. Zaczął się odwrót Brytyjczyków z serbskiej Macedonii.
- Doniesienia o porozumieniu Francji z Holenderskim Trustem ZamorskimBrytyjska chronologia podaje, że 7 grudnia 1915 Francja zawarła porozumienie z Holenderskim Zamorskim Trustem. Inne źródła tego nie potwierdzają.
- 08
- Rozkaz ewakuacji Suvli i Anzac8 grudnia 1915 nad Dardanele dotarł rozkaz z Londynu. Gabinet postanowił ewakuować Suvlę i Anzac, a przylądek Helles na razie utrzymać.
- Bułgarzy zajmują Debar i OchrydęNa początku grudnia 1915 Bułgarzy zajęli Debar i Ochrydę na zachodnim skraju serbskiej Macedonii. Ostatnie serbskie oddziały cofały się stąd do Albanii.
- 10
- Koniec czwartej bitwy nad Isonzo10 grudnia 1915 brytyjska chronologia kończy czwartą bitwę nad Isonzo. Dzień wcześniej załamało się ostatnie większe natarcie Włochów na Monte San Michele.
- Niemcy odwołują Boy-Eda i Papena10 grudnia 1915 Bernstorff zawiadomił Lansinga, że cesarz odwołał attaché Boy-Eda i Papena. Wcześniej Berlin przez kilka dni domagał się wyjaśnień.
- Castelnau szefem sztabu Joffre'a10 grudnia 1915 generał Noël de Castelnau, dowódca ofensywy w Szampanii, został szefem sztabu i zastępcą naczelnego wodza armii francuskich Joffre'a.
- 11
- Bułgarzy zajmują Dojran i Gewgeliję11 i 12 grudnia 1915 Francuzi i Brytyjczycy wycofali się za grecką granicę, a Bułgarzy weszli do Dojranu i Gewgeliji. Na granicy pościg się zatrzymał.
- Grecja odrzuca żądanie Ententy11 grudnia 1915 do Salonik dotarła odpowiedź Aten. Grecy nie oddali miasta i fortu Kara Burun, ale obiecali, że nie przeszkodzą sprzymierzonym w jego obronie.
- Yuan Shikai przyjmuje tron11 grudnia 1915 chińska Rada Stanu ogłosiła wynik głosowania za monarchią i ofiarowała Yuan Shikaiowi tron. Prezydent odmówił, a nazajutrz go przyjął.
- 13
- Starcie w Wadi SenabOd 11 do 13 grudnia 1915 kolumna z Marsa Matruh dwa razy starła się z bractwem Sanusijja. Wojska bractwa odparto, ale zginął podpułkownik Snow.
- Złagodzenie presji na Grecję13 grudnia 1915 Londyn częściowo złagodził nacisk gospodarczy na Grecję. Zwolniono greckie statki, ale dostawy towarów do Grecji nadal ograniczano.
- 14
- Rosjanie zajmują Hamadan14 grudnia 1915 korpus Baratowa zajął Hamadan. Perscy żandarmi i ochotnicy, rozbici na przełęczy Sultan Bulagh, oddali miasto bez dalszej walki.
- Bułgarsko-grecka strefa neutralnaW połowie grudnia 1915 Bułgaria i Grecja uzgodniły pas neutralny wzdłuż granicy. Wojska obu stron miały się cofnąć o dwa kilometry, by uniknąć starć.
- 15
- Ostatnie wojska Ententy opuszczają MacedonięW połowie grudnia 1915 ostatnie wojska Ententy opuściły serbską Macedonię. Bułgarzy stanęli na greckiej granicy, a sprzymierzeni cofnęli się pod Saloniki.
- Wojska osmańskie zajmują Kasr-e Szirin15 grudnia 1915 wojska osmańskie zajęły Kasr-e Szirin na granicy z Persją. Turcy szli na pomoc Niemcom i perskim emigrantom przeciw Rosjanom.
- Dymisja Johna Frencha15 grudnia 1915 chronologia notuje dymisję marszałka Johna Frencha. Rząd zmusił go do oddania dowództwa wojsk brytyjskich we Francji po klęsce pod Loos.
- 17
- Zatonięcie krążownika Bremen17 grudnia 1915 niemiecki krążownik lekki Bremen wszedł na rosyjskie miny pod Windawą i zatonął wraz z torpedowcem V 191. Zginęło 200–250 marynarzy.
- Utrata sterowca LZ 3917 grudnia 1915 rosyjska artyleria trafiła nad Równem niemiecki sterowiec LZ 39. Załoga zdołała wylądować koło Łucka, ale statku nie dało się uratować.
- 19
- Kluczowe wydarzeniePoczątek ewakuacji Suvli i AnzacW nocy z 18 na 19 grudnia 1915 z Suvli i Anzac odpłynęła połowa ostatnich załóg. Nazajutrz pozostali żołnierze udawali przed Turkami zwykły dzień.
- Haig dowódcą wojsk brytyjskich we Francji19 grudnia 1915 gen. Douglas Haig przejął od Johna Frencha dowództwo Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego. Miał nim dowodzić do końca wojny.
- 20
- Koniec ewakuacji Suvli i AnzacNad ranem 20 grudnia 1915 ostatni żołnierze odpłynęli spod Suvli i Anzac. Turcy odkryli odwrót dopiero po świcie, a straty aliantów były znikome.
- Włosi obsadzają DurrësW połowie grudnia 1915 do albańskiego Durrës dotarła z Wlory włoska brygada Savona. Port miał osłaniać zaopatrzenie i ewakuację armii serbskiej.
- 22
- Kiggell zastępuje Robertsona22 grudnia 1915 gen. Launcelot Kiggell został szefem sztabu generalnego BEF po Williamie Robertsonie, który wyjeżdżał do Londynu.
- Dymisja Archibalda Murraya22 grudnia 1915 gen. Archibald Murray ustąpił ze stanowiska szefa Imperialnego Sztabu Generalnego. Na pożegnanie zostawił plan skupienia sił we Francji.
- 23
- Brytyjskie łodzie na jeziorze Tanganika23 grudnia 1915 nad jeziorem Tanganika zwodowano brytyjskie motorówki Mimi i Toutou, przywiezione z Anglii przez pół Afryki koleją, traktorami i rzeką.
- William Robertson szefem Imperialnego Sztabu Generalnego23 grudnia 1915 gen. William Robertson został szefem Imperialnego Sztabu Generalnego. Postawił warunek, że to on, a nie Kitchener, doradza rządowi w strategii.
- Brytyjska czarna lista23 grudnia 1915 brytyjska ustawa pozwoliła zakazać handlu z firmami w krajach neutralnych związanymi z wrogiem. Ich nazwy miały trafiać na czarną listę.
- 25
- Wigilijny szturm na Al-Kut24 grudnia 1915 Turcy przypuścili największy szturm na fort w Al-Kucie. Walka trwała do nocy, a w Boże Narodzenie obrońcy wciąż trzymali ruiny fortu.
- Starcie w Wadi MadżidW Boże Narodzenie 1915 Siły Zachodniej Granicy zaatakowały obóz bractwa Sanusijja pod Marsa Matruh i wyparły jego wojska z Wadi Madżid.
- Farmanfarma premierem PersjiPod koniec grudnia 1915 premierem Persji został książę Abdolhosejn Mirza Farmanfarma z rodu Kadżarów, od lat związany z Brytyjczykami.
- 26
- Zdobycie kanonierki Kingani26 grudnia 1915 brytyjskie motorówki Mimi i Toutou dopadły na jeziorze Tanganika niemiecką kanonierkę Kingani. Po 11 minutach walki załoga się poddała.
- Traktat brytyjski z Ibn Saudem26 grudnia 1915 Percy Cox podpisał w Darin traktat z Ibn Saudem. Londyn uznał go za władcę Nadżdu i Al-Hasy i przejął kontrolę nad jego polityką zagraniczną.
- 29
- Austro-węgierski rajd na Durrës29 grudnia 1915 krążownik Helgoland i pięć niszczycieli napadły na Durrës. Dwa niszczyciele zatonęły na minach, a reszta zespołu ledwie uszła pościgowi.
- Projekt regulaminu międzysojuszniczej rady wojennej29 grudnia 1915 brytyjska chronologia notuje przyjęcie projektu regulaminu rady wojennej sprzymierzonych. Briand wykreślił z niego stały sekretariat.
- Möwe wypływa w pierwszy rejs29 grudnia 1915 z Wilhelmshaven wyszedł w morze krążownik pomocniczy Möwe, przebrany za frachtowiec. Miał stawiać miny i topić alianckie statki.
- 30
- Sarrail aresztuje konsulów państw centralnych30 grudnia 1915, po nalocie samolotów na Saloniki, gen. Sarrail kazał aresztować konsulów Niemiec, Austro-Węgier, Bułgarii i Turcji i wywieźć ich z Grecji.
- Wybuch na krążowniku Natal30 grudnia 1915 w zatoce Cromarty Firth wyleciał w powietrze brytyjski krążownik Natal. Zginęło około 400 ludzi, także goszczące na pokładzie kobiety i dzieci.