Brytyjska blokada wybrzeża Azji Mniejszej

2 czerwca 1915 roku w południe zaczęła obowiązywać brytyjska blokada morska wybrzeża Azji Mniejszej nad Morzem Egejskim. Tego samego dnia rano Foreign Office zawiadomiło o niej rządy państw neutralnych. W nocie do ambasadora Stanów Zjednoczonych w Londynie, którą zachowały amerykańskie dokumenty dyplomatyczne, minister spraw zagranicznych Edward Grey określił obszar blokady szerokościami geograficznymi: od 37°35′ do 40°05′ szerokości północnej, łącznie z wejściem do Dardaneli. Obejmowała więc całe tureckie wybrzeże od wylotu cieśniny mniej więcej do wysokości wyspy Samos, razem ze Smyrną. Statki neutralne dostały 72 godziny na opuszczenie blokowanego obszaru.

Okręty podwodne na Morzu Egejskim

Bezpośrednią przyczyną decyzji było pojawienie się pod Dardanelami niemieckiego okrętu podwodnego U-21. Pod koniec maja w ciągu trzech dni zatopił on pancerniki Triumph i Majestic. Admirał John de Robeck musiał wycofać większość ciężkich okrętów do bezpiecznej zatoki Mudros, a Brytyjczycy obawiali się, że za U-21 przypłyną następne okręty podwodne. Poszarpane wybrzeże Azji Mniejszej, z niezliczonymi zatokami i przesmykami między wyspami, wydawało się wymarzonym miejscem na ich tajne bazy zaopatrzeniowe. Niszczyciele i mniejsze jednostki przeszukiwały je systematycznie, ale to wymagało ogromnego wysiłku od i tak przeciążonej floty.

Jak napięta była sytuacja, pokazał niedawny incydent w Bodrum, porcie od dawna podejrzewanym o zaopatrywanie okrętów podwodnych. Według brytyjskiej historii oficjalnej francuski krążownik Dupleix zastał tam pełno statków i zapowiedział ich przeszukanie. Gdy po rozmowach z miejscowym gubernatorem wysłał do portu łodzie pod białą flagą, Turcy otworzyli do nich ogień, zadając poważne straty. Dupleix ostrzelał miasto, a 28 maja brytyjski krążownik Bacchante z niszczycielem Kennet zniszczyły wszystkie statki w porcie oraz zamek i koszary. Takie doraźne akcje uznano jednak za niewystarczające. Z inicjatywy de Robecka postanowiono objąć formalną blokadą całe kontynentalne wybrzeże od Dardaneli po Samos. Wobec wysp, które nie należały do Turcji, takich kroków nie można było podjąć.

Jak prowadzono blokadę

Formalna blokada pozwalała zatrzymywać i zajmować każdy statek zmierzający do blokowanych wybrzeży, także pod neutralną banderą. Bazą blokady stała się zatoka Gera na wyspie Lesbos, przez Brytyjczyków nazywana Port Iero. Stacjonował tam dowodzący oficer na pancerniku lub krążowniku, a za zgodą greckich władz urządzono tam także lotnisko. Brytyjska historia oficjalna zauważa, że greccy mieszkańcy wyspy byli Brytyjczykom życzliwi. W kolejnych tygodniach Brytyjczycy powierzyli rejon Smyrny, od zatoki Edremit po wyspę Chios, tak zwanemu patrolowi smyrneńskiemu. Tworzyły go zwykle dwa duże okręty, dwa niszczyciele, uzbrojony statek do kontroli (boarding steamer), dwa trawlery z sieciami wykrywającymi okręty podwodne i trałowiec przystosowany do stawiania min. Dalej na południe, aż po Samos, blokadę prowadził patrol francuski. 6 czerwca rząd w Paryżu ogłosił, że francuska marynarka będzie utrzymywać blokadę na równi z brytyjską.

Brytyjczycy liczyli, że blokada pogłębi niedobory żywności w Konstantynopolu, o których donosiły coraz liczniejsze meldunki. Główny cel był jednak morski: nie dopuścić, by niemieckie okręty podwodne znalazły na Morzu Egejskim paliwo, zapasy i kryjówki. Blokada uzupełniała działania brytyjskich okrętów podwodnych, które w tym samym czasie paraliżowały turecką żeglugę na Morzu Marmara. Pod koniec sierpnia Francuzi rozciągnęli ją na resztę wybrzeża Azji Mniejszej i Syrii, od Samos aż po granicę Egiptu.