Włosi formalnie zajmują Wlorę

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 29 maja 1915 roku krótko, że albański port Wlora został „formalnie zajęty przez siły włoskie”. Włosi byli tam jednak od pół roku. Wyspę Sazan u wejścia do Zatoki Wlorskiej obsadzili pod koniec października 1914 roku, a w grudniu wylądowali w samym mieście marynarze, a po nich pułk bersalierów z artylerią górską. Nie udało nam się ustalić, jaki akt kryje się za zapisem z 29 maja. Ani opublikowane włoskie dokumenty dyplomatyczne, ani dostępne nam opracowania nie wspominają tego dnia o proklamacji, aneksji czy zmianie zarządu miasta. Wiadomo natomiast, że po wejściu Włoch do wojny charakter tej obecności całkowicie się zmienił.

Z neutralnej okupacji do bazy wojennej

Gdy Włosi wysadzali desant we Wlorze, byli państwem neutralnym. Rząd w Rzymie zapewniał wówczas Wiedeń, że okupacja jest tymczasowa, ma chronić włoską misję sanitarną i przywrócić porządek, a neutralność Albanii, ustalona przez wielkie mocarstwa w 1913 roku, nie zostaje naruszona. Od 24 maja 1915 roku Włochy były w stanie wojny z Austro-Węgrami, a Wlora stała się wysuniętą placówką państwa wojującego, położoną naprzeciw włoskiego Otranto, u wejścia na Adriatyk. Już w pierwszych miesiącach 1915 roku dowództwo korpusu okupacyjnego zaczęło umacniać wokół miasta obóz warowny i rozbudowywać port.

Wiosną zmieniły się też plany Rzymu wobec miasta. W tajnym traktacie londyńskim z 26 kwietnia 1915 roku Ententa obiecała Włochom „pełną suwerenność nad Wlorą, wyspą Sazan i otaczającym je terytorium wystarczającym do obrony tych punktów”. Tymczasowa okupacja miała się więc stać trwałym nabytkiem. Postanowienia traktatu pozostawały jednak tajne.

Blokada i spór z Grekami

Wojna szybko przyniosła spory o albańskie wybrzeże. 26 maja Włochy ogłosiły blokadę wybrzeża austro-węgierskiego, którą objęły także wybrzeże albańskie, aż po przylądek Kefali na samym południu kraju. Zaprotestowała Grecja, której wojska od jesieni 1914 roku zajmowały Epir Północny, czyli południową Albanię. 29 maja minister spraw zagranicznych Sidney Sonnino zawiadomił posła w Atenach, że południową granicę blokady przesunięto na północ, do miejsca zwanego Aspri Ruga („Białe Drogi”), między Wlorą a Himarą. Był to ten sam punkt, który Włosi już w marcu wskazali Grekom jako najdalszą granicę greckiej okupacji Epiru. Rzym zażądał przy tym, by Grecja sama pilnowała wybrzeża na południe od Aspri Ruga, bo według włoskich informacji okręty podwodne Austro-Węgier zaopatrywały się u brzegów w okolicach Himary. Grecki minister spraw zagranicznych Jeorjos Zografos odpowiedział na początku czerwca, że granica greckiej okupacji powinna biec dalej na północ, przy przylądku Grammata, i spór się przeciągnął.

Długa obecność

Na razie Włosi poprzestali na Wlorze i jej najbliższej okolicy. Na początku czerwca do Albanii wkroczyły wojska serbskie, a wkrótce Czarnogórcy zajęli Szkodrę. Wlora stała się dla Włoch kluczowa pod koniec 1915 roku, gdy armia serbska wycofywała się przez Albanię nad Adriatyk. W grudniu wylądował tu duży włoski korpus ekspedycyjny, który miał osłaniać ewakuację Serbów i bronić miasta przed Austriakami. Włosi zostali we Wlorze aż do 1920 roku.