Włosi lądują we Wlorze

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 26 grudnia 1914 roku, że włoski oddział wylądował w albańskim porcie Wlora, a rząd w Rzymie zawiadomił Austro-Węgry o tymczasowej okupacji miasta. Według źródeł włoskich pierwsi marynarze zeszli na ląd już 25 grudnia, a kilka dni później dołączył do nich pułk bersalierów z baterią artylerii górskiej. Włosi nie napotkali oporu.

Klucz do Adriatyku

Wlora leży nad zatoką u wejścia do Cieśniny Otranto, niespełna sto kilometrów od włoskiego wybrzeża. Kto ją kontrolował, mógł zamknąć wyjście z Adriatyku. Od lat zabiegały o nią zarówno Włochy, jak i Austro-Węgry. Obawiając się nawzajem, oba państwa wspierały powstanie niepodległej Albanii, która miała nie dopuścić do rywala nad cieśninę.

Po wyjeździe księcia Wilhelma zu Wied we wrześniu kraj pogrążył się w chaosie. W Durrës rządził Esad Pasza, wspierany przez Serbię i Włochy, w środkowej Albanii działali muzułmańscy powstańcy, a na południe wkroczyły wojska greckie. Rzym obawiał się, że Wlora wpadnie w ręce Greków albo stanie się pretekstem do interwencji Wiednia.

Od Sazanu do Wlory

Włosi działali stopniowo. 30 października 1914 roku oddział marynarzy Regia Marina obsadził niewielką wyspę Sazan, zamykającą wejście do Zatoki Wlorskiej. We Wlorze działała już wtedy włoska misja sanitarna. Rząd przedstawiał te kroki jako tymczasowe, mające chronić misję, przywrócić porządek i zapobiec przemytowi broni. Gdy w grudniu misji zaczęły zagrażać greckie oddziały z południa, okręty specjalnej dywizji marynarki wysadziły desant w samym mieście.

O desancie zdecydował rząd Antonia Salandry, w którym od listopada sprawami zagranicznymi kierował Sidney Sonnino. Sonnino rozpoczynał właśnie trudne rozmowy z Wiedniem o rekompensatach dla Włoch. Rzym zapewnił Austro-Węgry, że okupacja jest tymczasowa i nie narusza neutralności Albanii, ustalonej przez wielkie mocarstwa w 1913 roku. Wiedeń, zaabsorbowany wojną z Serbią i Rosją, nie zaprotestował. Ententa także przyjęła włoski krok bez sprzeciwu.

Długa okupacja

„Tymczasowa” okupacja trwała prawie sześć lat. W tajnym traktacie londyńskim z kwietnia 1915 roku Ententa przyznała Włochom pełną suwerenność nad Wlorą i Sazanem. Pod koniec 1915 roku, po klęsce Serbii, do Wlory przybył duży włoski korpus ekspedycyjny, a port stał się główną bazą włoskiej floty i wojsk na wschodnim brzegu Adriatyku. Włosi opuścili miasto dopiero w 1920 roku, po walkach z albańskimi powstańcami. Zatrzymali jedynie wyspę Sazan, która formalnie pozostała włoska do 1947 roku.