João Chagas premierem Portugalii

15 maja 1915 roku, dzień po upadku dyktatury generała Pimenty de Castro, prezydent Manuel de Arriaga powołał nowy rząd Portugalii. Na jego czele miał stanąć João Chagas, który objął także ministerstwo spraw wewnętrznych. Kandydata wskazała rewolucyjna Junta Konstytucyjna, która przejęła władzę w Lizbonie. Zgodnie z życzeniem jej przywódców gabinet miał być rządem narodowym, a nie partyjnym. Przywódcy republikańskich partii, w tym Afonso Costa, odmówili jednak wejścia do rządu, a dwaj nominowani ministrowie, Basílio Teles i Alves da Veiga, nie przyjęli tek.

Dziennikarz i spiskowiec

Chagas miał 51 lat. Urodził się w 1863 roku w Rio de Janeiro jako syn portugalskiego emigranta, a jako dziecko przyjechał do Portugalii. Nie stać go było na studia. Jako nastolatek przeniósł się do Porto, gdzie zaczął pisać do gazet. Należał do najbardziej znanych publicystów ruchu republikańskiego. Za udział w nieudanym powstaniu republikanów w Porto w 1891 roku został skazany na zesłanie do Angoli, skąd uciekł. Wielokrotnie trafiał do więzienia za artykuły wymierzone w monarchię. Po rewolucji 1910 roku został posłem Portugalii w Paryżu, a jesienią 1911 roku przez około dwa miesiące kierował pierwszym rządem konstytucyjnym republiki.

Chagas był zdecydowanym zwolennikiem udziału Portugalii w wojnie po stronie Francji i Wielkiej Brytanii. Z Paryża ostro krytykował rząd Pimenty de Castro. Wiosną 1915 roku wrócił do kraju i wydał w Porto broszury przeciw dyktaturze, w tym „Portugal perante a Guerra” („Portugalia wobec wojny”). Młodzi oficerowie, którzy przygotowali powstanie 14 maja, uważali go za swojego mentora.

Strzały w pociągu

Chagas nigdy nie objął urzędu. W nocy z 16 na 17 maja jechał z żoną pociągiem z Porto do Lizbony. Na stacji Barquinha w pobliżu węzła kolejowego Entroncamento do jego przedziału wszedł senator João José de Freitas, polityk z Trás-os-Montes, związany z umiarkowaną Partią Ewolucjonistyczną. Oddał pięć strzałów z pistoletu. Trzy kule drasnęły Chagasa w głowę, a jedna pozbawiła go oka. Napastnika obezwładnił towarzyszący premierowi Paulo Falcão, nominowany na ministra sprawiedliwości, i przekazał go Gwardii Narodowej Republiki. Gdy Freitas próbował się wyrwać, został zlinczowany przez tłum, a według części relacji dobity strzałem przez gwardzistę. Powody zamachu nie są jasne. Źródła mówią jedynie, że senator nie mógł się pogodzić z wyborem Chagasa na szefa rządu.

Ciężko ranny Chagas trafił do szpitala w Lizbonie. Już 17 maja rząd przejął tymczasowo 67-letni José de Castro, adwokat i dziennikarz, ojciec jednego z przywódców powstania, Álvara de Castro. Chagas został formalnie odwołany 29 maja, a José de Castro w czerwcu objął urząd na stałe. Po wyzdrowieniu Chagas wycofał się z polityki krajowej i wrócił na placówkę w Paryżu, skąd nadal zabiegał o wejście Portugalii do wojny.