Traktat brytyjski z Ibn Saudem

26 grudnia 1915 roku w Darin na wyspie Tarut, u wybrzeży Zatoki Perskiej w pobliżu Al-Katifu, podpisano traktat między rządem brytyjskim a Abd al-Azizem ibn Abd ar-Rahmanem Al Su’udem, władcą Nadżdu, znanym jako Ibn Saud. W imieniu Wielkiej Brytanii dokument podpisał podpułkownik sir Percy Cox, brytyjski rezydent w Zatoce Perskiej, a od początku wojny główny oficer polityczny przy Indyjskim Korpusie Ekspedycyjnym „D” w Mezopotamii. Tekst opatrzono datą 18 safara 1334 roku według kalendarza muzułmańskiego, odpowiadającą 26 grudnia 1915 roku. Historycy nazywają ten układ traktatem z Darin. Był to pierwszy traktat, w którym obce mocarstwo uznało państwo Saudów.

Władca szukający protektora

Na początku 1902 roku Ibn Saud, wracając z wygnania w Kuwejcie, odbił z garstką ludzi Rijad, dawną stolicę swojego rodu, i w kolejnych latach odebrał środkową Arabię rywalom z dynastii Raszydów, panującej w Dżabal Szammar. W 1913 roku wyparł Turków z nadmorskiej prowincji Al-Hasa, ze stolicą w oazie Al-Ahsa. Brytyjczycy, którzy pilnowali swoich wpływów w Zatoce i swoich protektoratów na jej wybrzeżu, długo nie chcieli się z nim wiązać, by nie drażnić Turcji. Według części opracowań w maju 1914 roku Ibn Saud zawarł nawet tajny układ z Turkami, którzy uznali go za swojego namiestnika w Nadżdzie.

Wojna z Imperium Osmańskim wszystko zmieniła. Władze Indii Brytyjskich wysłały do Ibn Sauda kapitana Williama Shakespeara, dawnego agenta politycznego w Kuwejcie, który znał go od lat. Shakespear dotarł do obozu emira, ale już 24 stycznia 1915 roku zginął w bitwie pod Dżarrab, w której Saudowie starli się z Raszydami, sprzymierzonymi z Turkami. Według części relacji o klęsce przesądziło odejście z pola bitwy sprzymierzonego plemienia Adżman, z którym Ibn Saud musiał potem walczyć przez wiele miesięcy. Rokowania przejął Cox, który w grudniu przypłynął na spotkanie z emirem na wyspę Tarut.

Co przewidywał traktat

Układ liczył siedem artykułów. Wielka Brytania uznała, że Nadżd, Al-Hasa, Al-Katif i Dżubajl wraz z przyległymi ziemiami i portami są krajami Ibn Sauda i jego przodków, a jego samego za ich niezależnego władcę. Prawo do rządów przyznano także jego synom i potomkom, z zastrzeżeniem, że następca nie może być wrogi Wielkiej Brytanii. Granice miały zostać ustalone później. W razie napaści obcego mocarstwa Brytyjczycy obiecali Ibn Saudowi pomoc w takim zakresie i w taki sposób, jaki sami uznają za skuteczny.

W zamian emir zobowiązał się nie prowadzić korespondencji ani nie zawierać układów z żadnym obcym państwem i zawiadamiać Brytyjczyków o każdej próbie ingerencji z zewnątrz. Bez zgody Londynu nie wolno mu było odstępować, sprzedawać ani wydzierżawiać żadnej części swoich ziem ani dawać obcym koncesji. Obiecał też trzymać otwarte drogi do miejsc świętych i chronić pielgrzymów oraz nie napadać na Kuwejt, Bahrajn, Katar i szejkanaty Wybrzeża Omańskiego, które były pod brytyjską opieką. W praktyce oznaczało to, że politykę zagraniczną Saudów oddano pod kontrolę Wielkiej Brytanii.

Sojusznik bez obowiązku walki

W odróżnieniu od układu z Idrisim, zawartego wiosną na zachodnim wybrzeżu Arabii, traktat z Darin nie zobowiązywał Ibn Sauda do wojny z Turkami. Brytyjczykom wystarczało, że nie stanie po ich stronie, nie będzie zagrażał protektoratom nad Zatoką i będzie trzymał w szachu Raszydów. Równocześnie brytyjski wysoki komisarz w Kairze prowadził rokowania z szarifem Mekki Husajnem, z którym Ibn Saud rywalizował o wpływy w Arabii. Brytyjska polityka na Półwyspie Arabskim miała więc dwa ośrodki: Kair stawiał na szarifa, a władze Indii i Cox na Ibn Sauda.

Traktat ratyfikował wicekról Indii lord Chelmsford w Simli 18 lipca 1916 roku. Według części opracowań w 1916 roku Ibn Saud dostał od Brytyjczyków pożyczkę i transport broni, a od 1917 roku miesięczną subwencję w wysokości 5 tysięcy funtów. Układ z Darin obowiązywał do 1927 roku, gdy zastąpił go traktat z Dżuddy, w którym Wielka Brytania uznała pełną niezależność państwa Ibn Sauda.