Nota USA w sprawie neutralnych bander

11 lutego 1915 roku ambasador Stanów Zjednoczonych w Londynie Walter Hines Page przekazał brytyjskiemu ministrowi spraw zagranicznych Edwardowi Greyowi notę w sprawie używania amerykańskiej bandery przez brytyjskie statki handlowe. Jej tekst przygotował dzień wcześniej w Waszyngtonie sekretarz stanu William Jennings Bryan.

Bandera jako zagrożenie

Rząd USA przyjął do wiadomości ogłoszoną przez Niemców 4 lutego informację, że Wielka Brytania pod koniec stycznia wyraźnie zezwoliła swoim statkom handlowym na podnoszenie neutralnych bander. Niemiecka ambasada w Waszyngtonie w nocie datowanej na 6 lutego zwróciła uwagę Departamentu Stanu na to, że taki krok naraża statki neutralne na wielkie niebezpieczeństwo, i zasugerowała protest w Londynie. Tego samego dnia do Liverpoolu wpłynęła Lusitania pod gwiazdami i pasami. Nota wprost przywoływała przypadek kapitana Lusitanii, który podniósł amerykańską banderę, zbliżając się do brytyjskich wybrzeży.

Bryan pozostawił na później ocenę, czy podstępne używanie obcej bandery w celu uniknięcia schwytania jest w ogóle legalne. Odniósł się za to do uzasadnienia, które według doniesień prasy przedstawiali Brytyjczycy, między innymi w oświadczeniu Foreign Office. Okazjonalne podniesienie bandery państwa neutralnego lub wroga w chwili bezpośredniego pościgu, by zmylić nadpływającego nieprzyjaciela, było jego zdaniem czymś zupełnie innym niż wyraźne przyzwolenie rządu, by statki handlowe w ogóle pływały pod obcą flagą na wodach, na których należało spodziewać się okrętów nieprzyjaciela. Taka polityka sprawiała, że każdy statek neutralny w tym rejonie mógł zostać uznany za statek strony walczącej, bez względu na banderę.

Odpowiedzialność Londynu

Nota ostrzegała, że jeśli Niemcy wprowadzą w życie swoją deklarację, ogólne używanie amerykańskiej bandery nie da brytyjskim statkom żadnej ochrony, a stanie się poważnym i stałym zagrożeniem dla życia obywateli amerykańskich i ich statków. Waszyngton prosił, by Londyn powstrzymał swoje statki przed podnoszeniem bandery USA na wodach objętych niemiecką deklaracją. Odmowa, jak zaznaczono, obciążyłaby rząd brytyjski częścią odpowiedzialności za utratę amerykańskiego życia i mienia w razie niemieckiego ataku.

Page przedstawił sprawę Greyowi i zostawił mu memorandum z amerykańską prośbą. Grey odpowiedział, że Admiralicja otrzymała już instrukcje, które jego zdaniem praktycznie spełniają oczekiwania Waszyngtonu, ale obiecał dokładniejszą odpowiedź po naradzie z rządem i Admiralicją. Formalną odpowiedź Londyn przekazał 19 lutego. Brytyjczycy wyjaśnili w niej, że kapitan Lusitanii podniósł banderę USA na prośbę amerykańskich pasażerów i bez polecenia rządu, Zapewnili, że nie zamierzają zalecać swoim statkom używania obcych bander jako stałej praktyki, ale odmówili zakazania go tam, gdzie chodziło o uniknięcie schwytania lub zatopienia.

Nota do Berlina

Waszyngton nie ograniczył się do protestu w Londynie. 10 lutego, tego samego dnia, w którym Bryan wysłał instrukcje do Page’a, Departament Stanu skierował notę także do Niemiec. Ostrzegano w niej, że jeśli niemieckie okręty zniszczą na pełnym morzu amerykański statek albo spowodują śmierć obywateli USA, rząd Stanów Zjednoczonych pociągnie Niemcy do „ścisłej odpowiedzialności” (strict accountability). Ta nota była znacznie ostrzejsza niż ta wysłana do Londynu, a jej słowa miały w kolejnych miesiącach stać się punktem odniesienia w sporach amerykańsko-niemieckich o wojnę podwodną.