Niemcy zrywają stosunki z Włochami

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 24 maja 1915 roku, że Niemcy zerwały stosunki dyplomatyczne z Włochami. Dzień wcześniej Włochy wypowiedziały wojnę Austro-Węgrom, ale nie Niemcom, z którymi przez ponad trzydzieści lat łączyło je trójprzymierze. Berlin nie czekał. Według opublikowanych później włoskich dokumentów dyplomatycznych ambasador Niemiec w Rzymie zawiadomił ministra spraw zagranicznych Sidneya Sonnina, że żąda paszportów, ponieważ otrzymał wiadomość, iż Włochy uważają się za będące w stanie wojny z Austro-Węgrami. Taką samą notę złożył poseł Bawarii, która utrzymywała w Rzymie własne przedstawicielstwo.

Wyjazd ambasadorów

24 maja Sonnino polecił ambasadorowi w Berlinie, Riccardowi Bollatiemu, by również poprosił o paszporty. Bollati zrobił to natychmiast i 26 maja nad ranem wyjechał z Niemiec. Opiekę nad interesami obu państw powierzono Szwajcarii. Według depeszy ambasadora Stanów Zjednoczonych w Rzymie ambasadorowie Niemiec i Austro-Węgier, zarówno ci akredytowani przy królu, jak i przy papieżu, opuścili Włochy w nocy z 24 na 25 maja. Co do samego Bülowa źródła się różnią: według niemieckich relacji wyjechał z Rzymu specjalnym pociągiem już wieczorem 23 maja, według części opracowań dopiero 25 maja. Amerykański dyplomata donosił też, że Rzym i Berlin porozumiały się co do poszanowania własności prywatnej i praw patentowych, a cywile, którzy nie popełnią wrogich czynów, nie będą internowani.

Klęska misji Bülowa

Niemieckim ambasadorem w Rzymie był od grudnia 1914 roku były kanclerz Rzeszy, książę Bernhard von Bülow. Wysłano go nad Tyber z jednym zadaniem: utrzymać Włochy w neutralności. Bülow znał Rzym jak mało kto, miał żonę Włoszkę i willę w mieście, a pomagał mu deputowany katolickiego Centrum Matthias Erzberger. Przez kilka miesięcy naciskał na Wiedeń, by kupił włoską neutralność ustępstwami terytorialnymi. Austro-Węgry zgodziły się w końcu oddać włoską część Tyrolu i zachodni brzeg Soczy z Gradyską, a Triest uczynić wolnym miastem. Na te propozycje było już jednak za późno. Rząd Antonia Salandry w kwietniu związał się tajnym układem z Ententą, a na początku maja wypowiedział trójprzymierze.

Zerwanie bez wojny

Powstała osobliwa sytuacja. W układzie londyńskim Włochy zobowiązały się prowadzić wojnę przeciw wszystkim wrogom Ententy, ale wypowiedziały ją tylko Austro-Węgrom. Rząd w Rzymie przedstawiał wojnę jako ostatni akt zjednoczenia kraju, walkę o Trydent i Triest z odwiecznym wrogiem z Wiednia. Z Niemcami nie miał sporów granicznych, za to silne więzy gospodarcze. Niemcy także nie spieszyły się z wypowiedzeniem wojny.

Nie znaczyło to, że Niemcy zostawią sojusznika samego. Pod koniec maja do Tyrolu zaczęły przybywać oddziały nowo utworzonego niemieckiego Korpusu Alpejskiego (Alpenkorps). Dostały rozkaz, by nie wkraczać na terytorium włoskie, ale wkrótce jego żołnierze bronili razem z Austriakami przełęczy w Dolomitach. Włochy wypowiedziały wojnę Imperium Osmańskiemu w sierpniu 1915 roku, a Niemcom dopiero pod koniec sierpnia 1916 roku. Według brytyjskiej chronologii na potrzeby traktatu wersalskiego przyjęto później, że zerwanie stosunków nastąpiło 27 maja 1915 roku, i ten dzień uznano za początek stanu wojny między Włochami a Niemcami.