Alianci łączą zasoby finansowe

Brytyjska chronologia wojny odnotowuje pod 5 lutego 1915 roku, że rządy Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji porozumiały się w sprawie połączenia swoich zasobów finansowych. Uzgodnienia zapadły w Paryżu, na pierwszej wspólnej konferencji finansowej państw Ententy. Spotkali się na niej brytyjski kanclerz skarbu David Lloyd George, francuski minister finansów Alexandre Ribot i rosyjski minister finansów Piotr Bark. Według Lloyda George’a rozmowy trwały trzy dni i zakończyły się zaleceniami, które ministrowie przedstawili swoim rządom.

Najdroższa wojna w dziejach

Po sześciu miesiącach walk było jasne, że wojna pochłonie sumy, jakich dotąd nie znano. Lloyd George szacował, że w 1915 roku łączne wydatki sprzymierzonych zbliżą się do 2 miliardów funtów szterlingów, z czego najwięcej przypadnie na Imperium Brytyjskie. Położenie trzech państw było jednak bardzo różne. Wielka Brytania i Francja, bankierzy świata, mogły długo finansować wojnę z dochodów od swoich zagranicznych inwestycji. Francja dźwigała zarazem, w stosunku do swoich możliwości, największy ciężar walk, a część jej najbogatszych ziem pozostawała pod okupacją. Rosja dysponowała ogromnymi zasobami naturalnymi, ale brakowało jej kapitału, a wojna utrudniła jej dostęp do rynków zbytu. Z trudem mogła sprzedawać za granicą swoje towary, a musiała tam kupować coraz więcej broni i amunicji. O wsparcie zabiegały też mniejsze państwa sprzymierzone, zwłaszcza niemal całkowicie okupowana Belgia i Serbia, która w ciągu dwóch lat prowadziła już trzecią wojnę. Pieniędzy potrzebowały również państwa neutralne szykujące się do wojny, które mogły pożyczać tylko w Paryżu i Londynie. W styczniu pożyczkę w Londynie uzyskała Rumunia.

Co postanowiono

Ministrowie rozważali emisję wspólnej pożyczki trzech mocarstw, o której wiele pisała prasa, ale ją odrzucili. Lloyd George tłumaczył później, że taka pożyczka zaszkodziłaby kredytowi każdego z państw, bo nie dałoby się ustalić jednego oprocentowania dla wszystkich. Postanowiono, że każdy kraj będzie pożyczał pieniądze na własne potrzeby na swoim rynku, a te państwa, które w danej chwili są w stanie pomóc, sfinansują zakupy pozostałych za granicą. Wyjątek uczyniono dla mniejszych państw, zarówno tych już walczących, jak i tych, które mogły przyłączyć się do Ententy. Odpowiedzialność za pożyczki dla nich trzy mocarstwa miały dzielić między siebie, a w dogodnej chwili zamienić je na wspólną pożyczkę.

Najważniejsze ustalenia dotyczyły Rosji. Wielka Brytania udzieliła jej już 32 milionów funtów kredytu na zakupy, a Rosja przesłała do Londynu złoto o wartości 8 milionów funtów. Teraz Londyn i Paryż zgodziły się zebrać na swoich rynkach, po połowie, kolejne 50 milionów funtów. Rosja otrzymała przy tym zapewnienie, że może bez wahania składać zamówienia na wszystko, czego potrzebuje jej armia. W zamian Rosjanie zobowiązali się ułatwić eksport swoich towarów, przede wszystkim zboża, do państw sprzymierzonych.

Uzgodniono również, że gdyby brytyjskie zapasy złota spadły poniżej określonego poziomu, z pomocą przyjdą banki centralne Francji i Rosji. Francja otrzymała dostęp do londyńskiego rynku dla swoich bonów skarbowych we frankach. Sprzymierzeni postanowili ponadto uzgadniać zakupy w krajach neutralnych. Dotąd kupowali w tych samych miejscach i przelicytowywali się nawzajem, co podbijało ceny.

Wojna bez ograniczonej odpowiedzialności

Lloyd George przedstawił ustalenia w Izbie Gmin 15 lutego. Przekonywał, że każdy sojusznik musi wnieść do wspólnej sprawy wszystko, co ma: jedni żołnierzy, inni flotę, a jeszcze inni kapitał i kredyt. „Sojuszu wojennego nie można prowadzić na zasadach ograniczonej odpowiedzialności” – mówił. Tego samego dnia zamknięto w Londynie subskrypcję rosyjskich bonów skarbowych na 10 milionów funtów, pierwszej dużej pożyczki na rosyjski kredyt na brytyjskim rynku. Według kanclerza zapisy przekroczyły oferowaną kwotę. Paryskie porozumienie otworzyło drogę do kolejnych konferencji finansowych sprzymierzonych, a Wielka Brytania stopniowo stawała się głównym bankierem całej koalicji.