Dymisja Wenizelosa

6 marca 1915 roku (21 lutego według kalendarza juliańskiego, którego Grecja używała do 1923 roku) król Konstantyn I odmówił zgody na politykę premiera Elefteriosa Wenizelosa, który chciał wprowadzić Grecję do wojny po stronie Ententy. Wenizelos złożył dymisję. Tak zakończyły się jego pierwsze rządy, trwające od 19 października 1910 roku (6 października według kalendarza juliańskiego).

Odmowa króla

Spór dotyczył operacji w Dardanelach. 1 marca Wenizelos zaproponował Entencie wysłanie na półwysep Gallipoli trzech greckich dywizji, a gdy sztab generalny zaprotestował, a zastępca jego szefa, pułkownik Joanis Metaksas, podał się do dymisji, ograniczył propozycję do floty i jednej dywizji. 5 marca, po drugim posiedzeniu Rady Koronnej, przedstawił ją półoficjalnie posłom Ententy, choć król wciąż się wahał.

Konstantyn I ostatecznie stanął po stronie sztabu. Uważał, że wyprawa ma niewielkie szanse powodzenia, a Grecja, która posłałaby część armii pod Konstantynopol, mogłaby zostać zaatakowana przez Bułgarię. Obawiał się też, że jedna dywizja będzie tylko początkiem, a gdy alianci utkną w cieśninach, trzeba będzie wysyłać kolejne. Wenizelos uznał, że skoro król odrzuca politykę rządu mającego większość w parlamencie, musi odejść. Jeszcze w styczniu Konstantyn I nie zgodził się na pomoc dla Serbii, o którą zabiegał premier. Teraz spór między nimi przesądził o upadku rządu.

Pięć lat rządów

Wenizelos pochodził z Krety, gdzie przewodził walce o połączenie wyspy z Grecją. Do Aten sprowadzili go w 1910 roku oficerowie Ligi Wojskowej, którzy rok wcześniej wymusili na rządzie i dworze reformy. Jesienią 1910 roku król Jerzy I powierzył mu urząd premiera. Wenizelos doprowadził do rozpisania nowych wyborów, które pod koniec roku przyniosły jego zwolennikom miażdżące zwycięstwo. W kolejnych latach przeprowadził rewizję konstytucji, reformy administracji i finansów, a do modernizacji armii i floty sprowadził misje francuską i brytyjską.

Największym sukcesem Wenizelosa były wojny bałkańskie w latach 1912–1913. Grecja, sprzymierzona z Serbią, Bułgarią i Czarnogórą, a potem walcząca z Bułgarią, zdobyła południową Macedonię z Salonikami, Epir, wyspy na Morzu Egejskim i Kretę. Jej terytorium i liczba ludności wzrosły o ponad połowę. Wojskami greckimi dowodził wówczas następca tronu Konstantyn. W marcu 1913 roku, po zamordowaniu ojca w Salonikach, wstąpił on na tron jako zwycięski wódz, cieszący się wielką popularnością.

Początek wielkiego sporu

Odejście Wenizelosa było pierwszym otwartym starciem dwóch najpopularniejszych ludzi w Grecji. Król, który opierał się na radach sztabu generalnego, chciał utrzymać neutralność, dopóki udział w wojnie nie stanie się bezpieczny. Premier był przekonany, że zwycięży Ententa, a Grecja musi stanąć u jej boku, by zdobyć ziemie w Azji Mniejszej zamieszkane przez Greków. Obie strony powoływały się przy tym na konstytucję. Wenizelos i jego zwolennicy twierdzili, że król nie może odrzucać polityki rządu, który ma większość w parlamencie. Obóz królewski odpowiadał, że konstytucja daje monarsze prawo do zmiany rządu, a decyzja o wojnie należy do niego.

Konstantyn I powierzył misję utworzenia nowego rządu przeciwnikowi Wenizelosa, Dimitriosowi Gunarisowi. Spór nie wygasł. W czerwcu 1915 roku liberałowie Wenizelosa wygrali wybory, a on sam w sierpniu wrócił na stanowisko premiera, by w październiku znów ustąpić po konflikcie z królem. Rozłam przerodził się w schizmę narodową, która na kilka lat podzieliła Grecję na dwa wrogie obozy.