Południowoafrykańczycy ruszają na Otavifontein

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 19 czerwca 1915 roku początek ostatniej ofensywy wojsk Związku Południowej Afryki w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej. Celem były źródła Otavifontein pod Otavi, wokół których zebrały się ostatnie siły niemieckie. Według oficjalnej historii południowoafrykańskiej marsz na północ zaczął się dzień wcześniej, 18 czerwca. 19 czerwca 1 Brygada Konna generała Coena Britsa zajęła Omaruru, pierwsze większe miasto na drodze, które Niemcy opuścili bez walki.

Sześć tygodni przerwy

Po zajęciu Windhuku w maju Siły Północne generała Louisa Bothy musiały się zatrzymać. Żołnierze i konie były wyczerpane marszem przez pustynię, a zaopatrzenie docierało z wybrzeża z trudem, bo Niemcy wysadzili w powietrze mosty na kolei ze Swakopmund. Między 20 a 22 maja na farmie Giftkuppe pod Omaruru Botha spotkał się z gubernatorem Theodorem Seitzem. Niemcy proponowali rozejm, który do rozstrzygnięcia wojny w Europie zostawiłby im północną część kolonii, na północ od 22 równoleżnika. Botha zgodził się rozmawiać tylko o kapitulacji i rokowania zerwano. Przez następne tygodnie naprawiano kolej, gromadzono zapasy i odpoczywały konie.

Do 17 czerwca uderzeniowe siły Bothy były gotowe. Składały się z czterech brygad konnych, skrzydła piątej i brygady piechoty, z pięcioma bateriami polowymi, ciężkimi działami i haubicami. Tabor liczył 532 wozy i po raz pierwszy w tej kampanii oddziały miały zapasy na dłużej niż dwa dni. Do rozpoznania Botha mógł wykorzystać samoloty nowo utworzonego południowoafrykańskiego korpusu lotniczego. Przed marszem na Omaruru lotnicy meldowali, że w mieście jest zaledwie około dwudziestu Niemców.

Plan okrążenia

Niemiecki dowódca, podpułkownik Victor Franke, cofnął swoje oddziały wzdłuż wąskotorowej kolei na północ, w okolice Otavi, Tsumeb i Grootfontein. Miał według południowoafrykańskich danych około 3400 ludzi, 36 dział i 22 karabiny maszynowe. Botha nie zamierzał go po prostu gonić. Środkiem, wzdłuż kolei, szły 5 Brygada Konna Maniego Bothy, 6 Brygada Konna generała Henry’ego Lukina i 1 Brygada Piechoty pułkownika Bevesa. Na lewym skrzydle Brits miał zatoczyć szeroki łuk przez Outjo i wzdłuż słonego jeziora Etosza aż do Namutoni, gdzie Niemcy zgromadzili najważniejsze zapasy, i zamknąć im drogę odwrotu. Na prawym skrzydle generał Myburgh z 2 Brygadą Konną i częścią 3 miał obejść Niemców od wschodu, przez Waterberg, w stronę Grootfontein i Tsumeb.

Dowództwo spodziewało się, że Niemcy będą się bronić pod Kalkfeld. 24 czerwca okazało się, że opuścili i tę pozycję. Kwatera główna Bothy przebyła w niespełna tydzień ponad 120 mil (około 200 km) od Karibibu do Otjiwarongo, przez gęsty busz, z wodą tylko w nielicznych miejscach. 1 lipca brygada Maniego Bothy, po nocnym marszu, zaskoczyła Niemców pod Otavi i zdobyła źródła Otavifontein, a 9 lipca Franke i Seitz skapitulowali.