Brytyjskie rozporządzenie odwetowe

11 marca 1915 roku król Jerzy V wydał na posiedzeniu Tajnej Rady dwa akty, które zaostrzały brytyjską wojnę gospodarczą przeciwko Niemcom. Pierwszym było rozporządzenie (Order in Council), zwane odwetowym, które wprowadzało w życie zapowiedzi z brytyjsko-francuskiej deklaracji z 1 marca. Drugim była proklamacja rozszerzająca listy kontrabandy wojennej. Rozporządzenie nosiło datę 11 marca, ale opublikowano je dopiero 15 marca, gdy minister spraw zagranicznych Edward Grey przekazał jego tekst ambasadorowi Stanów Zjednoczonych.

Żaden statek do Niemiec

Wstęp rozporządzenia przypominał, że Niemcy ogłosili wody wokół Wielkiej Brytanii obszarem wojennym, w którym statki handlowe miały być niszczone bez względu na życie załóg i pasażerów. Daje to królowi „niewątpliwe prawo do odwetu”. Środki miały jednak być stosowane bez narażania statków neutralnych i życia ludzi.

Przepisy obejmowały statki, które wypłynęły w rejs po 1 marca 1915 roku. Żaden statek handlowy nie mógł kontynuować podróży do portu niemieckiego. Jeśli nie otrzymał przepustki do portu neutralnego lub sojuszniczego, musiał wyładować towary w porcie brytyjskim, gdzie przechodziły pod pieczę marszałka sądu pryzowego. Towary niebędące kontrabandą sąd miał zwracać właścicielom na warunkach, które uzna za słuszne, o ile nie zarekwirowano ich na potrzeby państwa. Statki wypływające z portów niemieckich musiały wyładować cały niemiecki ładunek w porcie brytyjskim lub sojuszniczym. Tam towary zatrzymywano lub sprzedawano, a pieniądze ze sprzedaży pozostawały w depozycie sądu do zawarcia pokoju.

Rozporządzenie sięgało też dalej. Statki płynące do portów neutralnych mogły zostać zmuszone do wyładowania towarów przeznaczonych dla nieprzyjaciela lub należących do niego, a statki wypływające z portów neutralnych do wyładowania towarów niemieckiego pochodzenia lub stanowiących niemiecką własność. Statek, który pod pozorem rejsu do portu neutralnego popłynął do portu nieprzyjaciela, mógł zostać skonfiskowany przy następnym zatrzymaniu. Ostatni artykuł przewidywał złagodzenie przepisów wobec statków państwa, które zobowiąże się, że pod jego banderą nie będzie się przewozić towarów do Niemiec, z Niemiec ani niemieckiej własności.

Nowe pozycje na liście kontrabandy

Proklamacja z 11 marca uzupełniła listy kontrabandy ogłoszone 23 grudnia 1914 roku. Do kontrabandy bezwzględnej dopisano między innymi surową wełnę i przędzę wełnianą, cynę i jej rudę, olej rycynowy, parafinę, smary, skóry bydlęce i końskie, skóry cieląt, świń, owiec, kóz i jeleni, skórę nadającą się na uprzęże, buty i mundury wojskowe, a także amoniak i jego sole, mocznik oraz anilinę. Do kontrabandy względnej dołączyły garbniki. Proklamacja wyjaśniała też, że pod pojęciem żywności i paszy dla zwierząt rozumie się również nasiona i orzechy oleiste oraz tłuszcze zwierzęce i roślinne nadające się do produkcji margaryny.

Blokada bez nazwy

Asquith 1 marca celowo unikał słowa „blokada”. W nocie towarzyszącej rozporządzeniu Grey nazwał już jednak nowe środki wprost blokadą. Zapewniał, że rząd brytyjski, choć ustanawia blokadę, rezygnuje z prawa do konfiskaty statków i ładunków, przysługującego zwykle za jej łamanie, i ogranicza się do zatrzymywania towarów przeznaczonych dla nieprzyjaciela lub od niego pochodzących. Obiecywał szybkie rozpatrywanie spraw i jak największe względy dla neutralnych. Zapewniał też, że poza wodami europejskimi, w tym Morzem Śródziemnym, statki neutralne z niemieckimi towarami niebędącymi kontrabandą nie będą zatrzymywane.

Neutralnych to nie uspokoiło. 30 marca rząd Stanów Zjednoczonych odpowiedział, że rozporządzenie, gdyby stosować je dosłownie, oznaczałoby praktycznie nieograniczone prawa stron walczących wobec handlu neutralnych w całej Europie. Protestowały również państwa europejskie, w tym Holandia. Brytyjczycy nie zmienili jednak przepisów. Rozporządzenie z 11 marca stało się podstawą brytyjskiej blokady Niemiec w kolejnych latach wojny.