Wenizelos ponownie premierem Grecji

W niedzielę 22 sierpnia 1915 roku po południu nowy rząd Elefteriosa Wenizelosa złożył przysięgę przed królem Konstantynem I. Tak donosił do Rzymu włoski poseł w Atenach. Greckie wykazy podają jako początek urzędowania gabinetu 10 sierpnia według kalendarza juliańskiego, którego Grecja wówczas używała, czyli 23 sierpnia według naszego kalendarza. Niezależnie od tej różnicy jednego dnia był to powrót do władzy polityka, który niecałe pół roku wcześniej podał się do dymisji, gdy król odrzucił jego plan udziału Grecji w operacji w Dardanelach.

Długie czekanie

Liberałowie Wenizelosa wygrali wybory 13 czerwca 1915 roku (31 maja według kalendarza juliańskiego), zdobywając według większości opracowań 187 z 316 mandatów. Zwycięstwo zapewniły im przede wszystkim Kreta, Epir, wyspy egejskie i „stara Grecja”. W greckiej Macedonii przegrali, bo tamtejsze mniejszości głosowały masowo na przeciwników Wenizelosa. Rząd Dimitriosa Gunarisa pozostał jednak u władzy jeszcze przez dwa miesiące. Oficjalnym powodem była ciężka choroba króla, który wiosną zachorował na zapalenie opłucnej powikłane zapaleniem płuc i przez kilka tygodni był bliski śmierci. Bez jego podpisu nie można było ani zwołać izby, ani powołać nowego rządu. Zwolennicy Wenizelosa podejrzewali, że dworowi zwłoka była na rękę.

W tym czasie Gunaris prowadził dalej politykę neutralności. 3 sierpnia posłowie Ententy zawiadomili go o ofercie złożonej Bułgarii, która miała dostać część Macedonii, i zapowiedzieli „nacisk” na Grecję, by ustąpiła Bułgarom Kawalę. Grecka prasa przyjęła to z oburzeniem, a rząd odpowiedział notą, którą sojusznicy uznali za ostrą i pełną pretensji o naruszanie niepodległości kraju.

16 sierpnia zebrał się wreszcie nowy parlament. Kandydat wenizelistów na przewodniczącego izby otrzymał 182 głosy, kandydat rządowy 93. Gunaris od razu zapowiedział dymisję gabinetu. Następnego dnia król powierzył misję tworzenia rządu Wenizelosowi, który poprosił o cztery albo pięć dni do namysłu.

Pieniądze i warunki

Wenizelos wykorzystał ten czas na rozmowy z Brytyjczykami. Grecki skarb był pusty i według włoskiego posła przywódca liberałów wahał się, czy w ogóle przejąć władzę bez pewnych źródeł pieniędzy. Zwrócił się więc do brytyjskiego posła Francisa Elliota z pytaniem, czy Wielka Brytania pomoże Grecji finansowo. Odpowiedź z Londynu była pozytywna, ale z zastrzeżeniami. Pomoc nie mogła nadejść od razu, by nie niepokoić Bułgarii, z którą Ententa wciąż prowadziła rokowania. Edward Grey postawił też dwa warunki: Grecja miała zobowiązać się, że wyspy na Morzu Egejskim nie będą dłużej służyć za bazy niemieckim okrętom podwodnym, i nie zamykać ostatecznie drogi do rozmów o Kawali. Wenizelos uznał to za wystarczające.

Nowy rząd był niemal wiernym odtworzeniem gabinetu, który odszedł w marcu. Wenizelos zatrzymał dla siebie także ministerstwo spraw zagranicznych. Najważniejszą zmianą było powierzenie resortu wojny generałowi Panajotisowi Danglisowi, deputowanemu z Janiny i jednemu z najlepszych greckich dowódców. W Atenach mówiono, że w zamian za powierzenie mu władzy Wenizelos przyjął warunki króla: zachowanie neutralności i nienaruszalności greckiego terytorium. Włoski poseł nie umiał tego potwierdzić, choć uważał za prawdopodobne. Wenizelos zachowywał w tych dniach całkowite milczenie co do swoich zamiarów.

Pięćdziesiąt dni

Drugi rząd Wenizelosa przetrwał niespełna siedem tygodni. We wrześniu Bułgaria ogłosiła mobilizację, a Wenizelos, powołując się na sojusz z Serbią z 1913 roku, doprowadził do mobilizacji greckiej armii i zgodził się na lądowanie wojsk Ententy w Salonikach. Król uznał, że premier posunął się za daleko, i na początku października po raz drugi w ciągu roku zmusił go do dymisji. Konflikt dwóch najsilniejszych osobowości greckiej polityki znów się zaostrzył.