Brytyjczycy zajmują Lemnos

23 lutego 1915 roku do zatoki Mudros na wyspie Lemnos przypłynęły transportowce z dwoma batalionami brytyjskiej piechoty morskiej, z Plymouth i z Chatham. Dowodził nimi generał brygady C.N. Trotman. Lemnos, położony na północy Morza Egejskiego, około 50 kilometrów od wejścia do Dardaneli, stał się wysuniętą bazą floty, która od czterech dni atakowała forty u wejścia do cieśniny.

Wyspa neutralnego państwa

Sprawa nie była prosta, bo Lemnos należał do Grecji, która w wojnie zachowywała neutralność. Grecka flota zajęła wyspę w październiku 1912 roku, podczas pierwszej wojny bałkańskiej, ale Imperium Osmańskie nigdy nie uznało jej utraty. Przyszłość wysp na północnym Morzu Egejskim pozostawała nierozstrzygnięta. Premier Grecji Elefterios Wenizelos, przychylny Ententie, znalazł sposób, by pomóc Brytyjczykom bez otwartego łamania neutralności. Grecki garnizon miał się po prostu z wyspy wycofać, a alianci mogli wtedy traktować ją jak terytorium nieprzyjaciela. Według brytyjskiej historii oficjalnej Wenizelos dał przy tym do zrozumienia, że greckie baterie zostaną na miejscu, by Brytyjczycy mogli się nimi zaopiekować. Rząd w Londynie dowiedział się o tej obietnicy 9 lutego.

Admiralicja od razu skierowała na Lemnos dwa bataliony piechoty morskiej, które już 6 lutego wypłynęły z Anglii. Miały strzec bazy i wspierać flotę w drobnych akcjach na brzegu, przede wszystkim osłaniać oddziały niszczące działa w zdobytych fortach. Nie była to jeszcze armia zdolna do zajęcia półwyspu Gallipoli, ale pierwszy krok w stronę zaangażowania wojsk lądowych.

Port bez nabrzeży

Zatoka Mudros była jednym z największych naturalnych portów na Morzu Egejskim. Mogła pomieścić całą flotę, ale poza tym brakowało w niej niemal wszystkiego. Nie było nabrzeży do wyładunku żołnierzy i ładunków, magazynów, dostatecznych zapasów wody pitnej ani robotników.

Urządzenie bazy powierzono kontradmirałowi Rosslynowi Wemyssowi, który do tej pory dowodził patrolem u zachodniego wejścia do kanału La Manche i dobrze znał współpracę z Francuzami. Przybył na wyspę pod koniec lutego, bez sztabu, jako starszy oficer marynarki na miejscu. Często nazywano go gubernatorem Lemnos. Od podstaw musiał zorganizować port, który w ciągu kilku tygodni miał przyjąć dziesiątki tysięcy żołnierzy i setki statków.

Baza wyprawy

Żołnierze piechoty morskiej z Lemnos wkrótce weszli do akcji. 4 marca dwie kompanie batalionu z Plymouth wylądowały pod Kum Kale i Sedd el Bahr, by osłaniać marynarzy niszczących działa w fortach u wejścia do cieśniny. Natrafiły na silny opór Turków i jeszcze tego samego dnia wróciły na okręty, tracąc kilkudziesięciu zabitych i rannych. Tego samego dnia do Mudros przybyła 3 Brygada australijska z Egiptu. W marcu dołączyły do niej Dywizja Marynarki (Royal Naval Division) i francuska dywizja.

Po nieudanym ataku floty 18 marca zatoka Mudros stała się miejscem koncentracji wojsk przed desantem na półwyspie Gallipoli. W kwietniu 1915 roku roiło się w niej od okrętów wojennych i transportowców, a na brzegach wyrosły obozy i szpitale polowe. Lemnos pozostał bazą aliantów do końca wojny. 30 października 1918 roku w porcie Mudros, na pokładzie brytyjskiego pancernika Agamemnon, podpisano rozejm, który zakończył wojnę z Imperium Osmańskim.