Pierwsza konferencja aliantów w sprawie wojny gospodarczej

3 czerwca 1915 roku w siedzibie francuskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przy Quai d’Orsay w Paryżu zebrali się przedstawiciele czterech mocarstw Ententy: Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji i Włoch. Brytyjska chronologia wojny nazywa to spotkanie pierwszym posiedzeniem alianckiej konferencji w sprawie wojny gospodarczej. Według inwentarza archiwum francuskiego MSZ obrady trwały do 8 czerwca. Delegaci mieli uzgodnić, jak skuteczniej odcinać Niemcy i ich sojuszników od towarów z zagranicy.

Każdy na własną rękę

Od początku wojny Wielka Brytania i Francja prowadziły wojnę gospodarczą w dużej mierze osobno. Każde z państw ogłaszało własne listy kontrabandy i własne przepisy, wzorowane na deklaracji londyńskiej z 1909 roku, choć często od niej surowsze. W marcu 1915 roku oba rządy zaostrzyły kurs: Londyn wydał rozporządzenie odwetowe, a Paryż podobne dekrety, na mocy których zatrzymywano towary płynące do Niemiec i z Niemiec.

Wytworzył się przy tym nieformalny podział ról. Brytyjczycy, panujący na morzu, kontrolowali żeglugę i zajmowali się przede wszystkim państwami neutralnymi na północy Europy. Francuzi skupiali się na Szwajcarii i Hiszpanii. Największą luką byli neutralni sąsiedzi Niemiec: Szwajcaria, Holandia i trzy państwa skandynawskie. Przez ich porty i granice wciąż płynęły do Rzeszy towary, których alianci nie mogli zatrzymać bezpośrednio. Mogli jedynie ograniczać handel samych neutralnych. Francuzi byli coraz bardziej rozdrażnieni tym, że Brytyjczycy układali się z państwami północy samodzielnie, i domagali się wspólnej polityki blokady. Konferencja paryska była wynikiem ich nalegań.

Pierwszy raz we czworo

Wcześniej dochodziło głównie do rozmów francusko-brytyjskich, a na początku lutego ministrowie finansów Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji uzgodnili w Paryżu wspólne finansowanie wojny. Spotkanie z 3 czerwca było jednak pierwszą naradą w sprawie kontrabandy, w której wzięły udział wszystkie cztery mocarstwa. Po raz pierwszy w takich rozmowach uczestniczyli Włosi, którzy dziesięć dni wcześniej przystąpili do wojny. Gospodarze wystawili najliczniejszą delegację, liczącą sześć lub siedem osób. Przewodniczył jej Gout, wicedyrektor do spraw Azji (sous-directeur d’Asie) we francuskim MSZ. Pozostałe delegacje liczyły od dwóch do czterech osób.

Wspólne listy i kontyngenty

Według brytyjskiej historii oficjalnej Włochy i Rosja zgodziły się przyjąć listy kontrabandy podobne do francuskich i brytyjskich, a uczestnicy wezwali do ujednolicenia metod działania. Omówiono też system kontroli, w którym przywóz do państw neutralnych, przede wszystkim do Szwajcarii, Holandii i krajów skandynawskich, miał być ograniczony do miesięcznych kontyngentów, wyliczonych na podstawie danych celnych z 1913 roku, ostatniego normalnego roku przed wojną. Gwarancją miały być organizacje kupców w państwach neutralnych, utworzone na wzór działającego od listopada 1914 roku Holenderskiego Zamorskiego Trustu. To one miały pilnować, by sprowadzane towary nie trafiały dalej do Niemiec.

Porozumienie nie przyszło łatwo. Spierano się o interpretację przepisów, bo nawet deklaracja londyńska pozostawiała pole do różnych odczytań, a rządy wykładały ją zgodnie z własnymi interesami handlowymi. Francuzi na ogół opowiadali się za twardszym kursem niż Brytyjczycy, którzy bardziej liczyli się z interesami własnych kupców i z reakcją Stanów Zjednoczonych. Wprowadzanie nowego systemu w życie napotkało opór kupców i rządów państw neutralnych i trwało długo. Kolejna konferencja, z udziałem także Belgów, zebrała się 11 września 1915 roku. Ujednolicenie zasad blokady przyniosła dopiero międzyaliancka konferencja gospodarcza w Paryżu w czerwcu 1916 roku. Brytyjska historia oficjalna uznała jednak spotkanie z czerwca 1915 roku za początek stopniowego zaciskania blokady wokół Europy Środkowej.