Zdobycie Smedereva

11 października 1915 roku niemiecka 25 Dywizja Rezerwowa zdobyła Smederevo, miasto nad Dunajem około 40 kilometrów na wschód od Belgradu. Brytyjska chronologia wojny notuje, że Smederevo zajęły wojska austriackie, ale według austriackiej historii oficjalnej walczyły tu oddziały niemieckiej 11 Armii generała Maxa von Gallwitza. Także amerykański miesięcznik „Current History”, notujący na bieżąco wydarzenia wojny, zapisał pod 13 października, że Smederevo zdobyli Niemcy. Smederevo, w którego twierdzy w XV wieku rezydowali serbscy despoci, było obok Belgradu najsilniej bronionym miejscem na serbskim brzegu Dunaju.

Przeprawa pod twierdzą

Smederevo leży nad ujściem rzeki Jezavy do Dunaju. Nad miastem góruje twierdza zbudowana w latach 1428–1430 przez despotę Jerzego I Brankovicia, gdy po utracie Belgradu przeniósł tu stolicę Serbii. W 1915 roku jej średniowieczne mury nie miały już znaczenia wojskowego, ale Serbowie zbudowali wokół miasta nowoczesne okopy i stanowiska artylerii. Między Smederevem a Smederevską Palanką, u wylotu doliny Morawy, stały w odwodzie dwie dywizje serbskiej 3 Armii.

Naprzeciw miasta, po węgierskiej stronie, przygotowywał się do przeprawy niemiecki III Korpus generała Ewalda von Lochowa, złożony z 6 Dywizji Piechoty i 25 Dywizji Rezerwowej. Podczas ostrzału, który zaczął się 5 października, Smederevo stanęło w ogniu. Gdy 7 października inne korpusy forsowały już Dunaj i Sawę, III Korps wciąż tylko ostrzeliwał serbskie pozycje. Przeprawa ruszyła rankiem 9 października. Austro-węgierska historia oficjalna wylicza sprzęt, jakim dysponował korpus: oprócz niemieckich parków mostowych cztery austro-węgierskie zestawy mostowe, sto łodzi dunajskich, sześć motorówek i parowiec z sześcioma barkami. Żołnierzy zaokrętowano na północ od Wyspy Smederevskiej, leżącej naprzeciw miasta.

Dunaj, wezbrany po ulewnych deszczach, płynął bardzo szybko. Pionierom 25 Dywizji Rezerwowej, którzy mieli wysadzić piechotę w górę rzeki od Smedereva, udało się dopłynąć tylko ośmioma pontonami ze 150 żołnierzami. Reszta została zniesiona z prądem i pod ogniem serbskich baterii wylądowała z powrotem na wyspie. Więcej szczęścia miała 6 Dywizja, którą przeprawiano poniżej wyspy, w dół rzeki. Wylądowała bez większych trudności, odpędziła słabe serbskie posterunki i zajęła wieś Kulič na wschód od miasta. Lochow przerzucił wtedy na ten przyczółek także 25 Dywizję Rezerwową i skierował ją na zachód, na Smederevo. Garstka żołnierzy, która wylądowała na zachód od miasta, przez cały dzień utrzymywała się pod samym brzegiem, a w nocy ją ewakuowano.

Szturm 11 października

Serbowie wiedzieli, że bronią kluczowego miejsca. Smederevo zamykało drogę w dolinę Morawy, a zarazem chroniło od wschodu tyły wojsk broniących się na południe od Belgradu, który 9 października padł. Już 8 października serbskie naczelne dowództwo skierowało tu dywizję, która dotąd stała w odwodzie naprzeciw Bułgarii, pod Knjaževacem, a z jej szwadronów i kilku kompanii utworzono dodatkowo improwizowaną brygadę kawalerii. 10 października III Korps powoli posuwał się między Jezavą a Morawą. 11 października 25 Dywizja Rezerwowa sforsowała Jezavę i zdobyła Smederevo wraz ze starą twierdzą, której Serbowie, jak przyznaje austriacka historia oficjalna, bronili dzielnie. Następnie Niemcy ruszyli dalej na zachód i południe. Na wschód od miasta 6 Dywizja w ciężkich walkach odrzuciła Serbów spod wsi Lipe, a 12 października doszła do Morawy.

Zdobycie Smedereva otworzyło 11 Armii drogę w dolinę Morawy, ale walki na południe od miasta trwały jeszcze wiele dni. Niemcy mieli za sobą rzekę bez mostu, a ich zaopatrzenie i artylerię przewożono promami, które od 12 października utrudniała košava, gwałtowny jesienny wiatr. W nocy na 15 października do Smedereva przedarły się w dół Dunaju dwa uzbrojone parowce i trałowiec, a 17 października dotarł do 11 Armii most z barek. Od końca października w mieście mieściła się kwatera główna feldmarszałka Augusta von Mackensena, który dowodził całą kampanią przeciw Serbii.