Początek bitew pod Masłomęczem i Grabowcem

13 lipca 1915 roku, gdy nad Narwią ruszyła wielka ofensywa państw centralnych, na południowym skraju Królestwa Polskiego, między Hrubieszowem a Grabowcem, niemiecka Armia Bugu kończyła przygotowania do natarcia na północ. Niemiecki spis bitew, na którym opiera się brytyjska chronologia wojny, datuje od tego dnia dwie bitwy: pod Masłomęczem, wsią nad Huczwą na południe od Hrubieszowa, i pod Grabowcem, na wzgórzach Działów Grabowieckich. Właściwe natarcie zaczęło się jednak dopiero 15 lipca. 13 lipca był dniem, w którym wojska niemieckie wchodziły na pozycje wyjściowe.

Nowa armia nad Bugiem

Po odzyskaniu Lwowa wojska feldmarszałka Augusta von Mackensena skręciły na północ, między Wisłę a Bug. Na początku lipca ich natarcie utknęło jednak przed silnymi rosyjskimi pozycjami nad rzekami Wolicą i Huczwą, a Rosjanie odpowiadali gwałtownymi kontratakami. Mackensen wstrzymał ofensywę i przegrupował siły. 8 lipca z prawego skrzydła jego 11 Armii wydzielono nową Armię Bugu. Dowództwo objął generał Alexander von Linsingen, który dotąd kierował Armią Południową nad Dniestrem. W skład nowej armii weszły Korpus Beskidzki generała Georga von der Marwitza, XXIV Korpus Rezerwowy generała Friedricha von Geroka, utworzony z bawarskiej 11 Dywizji Piechoty i 107 Dywizji Piechoty, oraz XLI Korpus Rezerwowy, który jednak w połowie lipca przeszedł pod rozkazy austro-węgierskiej 1 Armii, osłaniającej natarcie od wschodu, znad Bugu pod Sokalem. W zamian Linsingen dostał pruską 1 Dywizję Piechoty.

Korpus Beskidzki, który wcześniej pilnował linii Bugu dalej na południe, zluzowały oddziały austro-węgierskie. Według austriackiej historii oficjalnej w nocy na 13 lipca wszedł on na front w odcinku od Werbkowic po Grabowiec, zastępując austro-węgierski VI Korpus i niemiecką 22 Dywizję Piechoty. Te z kolei zluzowały pruską gwardię, która przeszła na zachód, nad Wieprz, gdzie Mackensen szykował główne uderzenie. 14 lipca, po przybyciu 1 Dywizji Piechoty, rozwinięcie Armii Bugu było zakończone.

Rosyjska 13 Armia

Naprzeciw stała 13 Armia generała Władimira Gorbatowskiego, utworzona pod koniec czerwca z grupy korpusów generała Władimira Ołochowa. Jej okopy biegły na zachód od Bugu przez Kosmów, Masłomęcz, Terebiń, Werbkowice, Zaborce, Bereść i Grabowiec. Bronili ich żołnierze XXIX i XXIII Korpusu, w tym 3 Dywizja Piechoty Gwardii, oraz II i V Korpusu Kaukaskiego. Pozycje były dobrze rozbudowane, z ziemiankami i daszkami chroniącymi przed szrapnelami, ale dywizje były mocno przetrzebione. Według rosyjskich dokumentów niektóre pułki liczyły po kilkaset bagnetów, a artylerii brakowało pocisków.

Plan natarcia

Mackensen otrzymał 11 lipca rozkaz, by wspólnie z austro-węgierską 4 Armią, 11 Armią i Armią Bugu zaatakować między Wisłą a Bugiem i dojść do linii Nowa Aleksandria (Puławy) – Lublin – Chełm. Odcięcie Rosjan od kolei z Chełma do Lublina i Iwangrodu miało zagrozić całemu rosyjskiemu frontowi w Królestwie Polskim, gdy z północy nacierała armia Gallwitza. Armia Bugu miała iść na Chełm. Ponieważ jej front był długi, otrzymała rozkaz, by uderzyć o dzień wcześniej niż reszta, 15 lipca, i 16 lipca stanąć na wysokości 11 Armii. Niemiecki zwiad wskazał miejsca przełamania: pod Masłomęczem i Metelinem dla korpusu Geroka, pod Zaborcami dla Korpusu Beskidzkiego.

Walki, które zaczęły się dwa dni później, okazały się dla Niemców znacznie cięższe, niż oczekiwali. Rosyjscy gwardziści i kaukascy grenadierzy przez kilka dni odpierali ataki, a Armia Bugu nigdzie nie przełamała frontu.