Początek bitwy pod Kačanikiem

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 5 listopada 1915 roku początek bitwy pod Kačanikiem, małym miasteczkiem na południu Kosowa. Tego samego dnia Bułgarzy weszli do Niszu, a armia serbska cofała się z doliny Morawy w góry, ku Kosowemu Polu. Od południa do tej kotliny prowadziła tylko jedna dobra droga, przez wąwóz Kačanik. Kto go trzymał, ten decydował, czy Serbowie zdołają jeszcze połączyć się z sojusznikami nad Wardarem, czy też zostaną zamknięci w Kosowie.

Wąwóz rzeki Lepenac przecina góry między Szar Płaniną a pasmem Skopska Crna Gora. Biegną nim droga i linia kolejowa ze Skopje przez Uroševac do Prisztiny i Mitrowicy. Od kiedy bułgarska 2 Armia generała Georgiego Todorowa zajęła 22 października Skopje, Bułgarzy stali u południowego wejścia do wąwozu. Według serbskich opracowań 26 października, wspierani przez zbuntowanych Albańczyków, wdarli się w głąb przełomu. Broniły się przed nimi słabe wojska serbskie z Macedonii, dywizje Bregalnicka i Wardarska, w dużej części złożone z rekrutów i najstarszych roczników rezerwy.

Dla wojewody Radomira Putnika Kačanik był bramą do sojuszników. Francuzi generała Maurice’a Sarraila walczyli w dolinie Wardaru pod Krivolakiem, kilkadziesiąt kilometrów na południowy wschód od Skopje. Pod koniec października serbskie dowództwo prosiło Sarraila, by uderzył przez Wełes na Skopje, a samo chciało wyjść mu naprzeciw z Kosowa. Putnik skierował w tym celu do Prisztiny Morawską Dywizję I powołania. Po utracie Kragujevca i wobec cofania się głównych sił na południe droga przez Kosowe Pole i Kačanik stawała się dla Serbów jedyną nadzieją.

Bułgarzy mieli odwrotny cel. 1 listopada dowództwo bułgarskie podporządkowało Todorowowi dwie kolejne dywizje i poleciło mu nacierać na Prisztinę, a jednocześnie osłaniać Macedonię przed Francuzami. Na północ, ku Kosowemu Polu, zwrócona była północna grupa 2 Armii. Według austriackiej historii oficjalnej miała ona na początku listopada po jednej brygadzie 3 i 5 Dywizji pod Kačanikiem i pod Gnjilane, a jej zadaniem było nie dopuścić do przebicia się Serbów do armii Sarraila. 6 listopada grupa dostała rozkaz koncentrycznego natarcia na Kosowe Pole, przez Gnjilane i przez Kačanik w stronę Uroševaca i Prisztiny. Bułgarzy chcieli tam wyprzedzić Serbów cofających się z północy i zamknąć ich w kotlinie, zanim zdążą się zebrać.

Data brytyjskiej chronologii wyprzedza więc o dzień rozkaz bułgarskiego natarcia, który podaje austriacka historia oficjalna. Ciężkie walki rozgorzały w kolejnych dniach. Serbskie dywizje, choć słabe i wyczerpane, nie zamierzały oddać wąwozu bez walki.