Bułgarzy zajmują Nisz

5 listopada 1915 roku wojska bułgarskie wkroczyły do Niszu, od lata 1914 roku wojennej stolicy Serbii. Kilka dni wcześniej miasto opuścił serbski rząd. Według austriackiej historii oficjalnej opuszczony przez Serbów Nisz zajęły bułgarska 9 Dywizja Piechoty i część 8 Dywizji z 1 Armii generała Klimenta Bojadżiewa, podporządkowanej feldmarszałkowi Augustowi von Mackensenowi. Bułgarskie źródła, liczące daty według kalendarza juliańskiego, podają 23 października, czyli również 5 listopada. Prasa zachodnia z tamtych dni i niektóre opracowania, w tym brytyjska historia wojny wydawana przez Nelsona i serbskie prace o dziejach miasta, mówią o 6 lub 7 listopada.

Szturm na twierdzę

Bułgarzy nacierali na Nisz od trzech tygodni. Po wypowiedzeniu wojny Serbii ich 1 Armia długo nie mogła przełamać obrony w górach nad Timokiem i pod Pirotem, gdzie stała 2 Armia wojewody Stepy Stepanovicia. Dopiero pod koniec października Serbowie zaczęli się cofać, a Bułgarzy zeszli doliną Niszawy ku miastu. Nisz otaczał pierścień fortów, a w centrum stała stara twierdza nad rzeką. Według austriackiej historii oficjalnej 4 listopada Serbowie po ciężkich walkach oddali umocnienia na północnym i wschodnim przedpolu twierdzy. Bułgarskie opracowania podają, że linię obrony przełamał tego dnia około 16.00 natarciem na bagnety 4 Plewneński Pułk Piechoty z 9 Dywizji. Rano 5 listopada Bułgarzy weszli do miasta bez walki.

Zdobycze nie były wielkie, bo Serbowie wywieźli lub zniszczyli, co mogli. Według części opracowań w mieście i fortach wpadły w ręce Bułgarów 42 stare działa forteczne, kilka tysięcy karabinów, zapasy żywności i amunicji oraz około 5 tysięcy jeńców. Naczelny wódz armii bułgarskiej, generał Nikoła Żekow, zawiadomił premiera Wasiła Radosławowa, że po zaciętych i krwawych walkach twierdza została zdobyta, a bułgarska flaga zawisła nad nią „na zawsze”. Dla Bułgarów, którzy uważali dolinę Morawy za ziemię sporną z Serbią, zdobycie Niszu było wielkim sukcesem. Wojska serbskie cofnęły się na zachód i południe, ku Prokuplju i Leskovacowi.

Droga do Konstantynopola

Tego samego dnia prawe skrzydło bułgarskiej 1 Armii nawiązało pod Krivivirem łączność z niemiecką 11 Armią, która schodziła doliną Morawy od północy. Front państw centralnych w Serbii zamknął się w jedną linię. Dla szefa niemieckiego sztabu generalnego Ericha von Falkenhayna oznaczało to osiągnięcie najważniejszego celu kampanii. Austriacka historia oficjalna zauważa, że 5 listopada do bułgarskich portów dunajskich w Swisztowie i Ruse przypłynęły pierwsze statki z amunicją. Przez Bułgarię mogła ona trafić do Turcji, broniącej się na Gallipoli.

Nisz był też węzłem kolejowym. Tu linia z Belgradu rozgałęziała się na południe, do Salonik, i na wschód, przez Pirot do Sofii i dalej do Konstantynopola. Z jego zdobyciem cała ta trasa znalazła się w rękach państw centralnych, choć zniszczone mosty i tory trzeba było jeszcze naprawić. Pierwszy Pociąg Bałkański, który miał zastąpić przedwojenny Orient Express, wyjechał z Berlina do Konstantynopola 15 stycznia 1916 roku. W tym samym miesiącu cesarz niemiecki Wilhelm II spotkał się w Niszu z carem Bułgarii Ferdynandem I. Miasto stało się ośrodkiem bułgarskiej strefy okupacyjnej w Serbii i pozostało w rękach Bułgarów do października 1918 roku.