Rosjanie zajmują Kłajpedę

Wieczorem 18 marca 1915 roku wojska rosyjskie weszły do Kłajpedy, po niemiecku Memel, najdalej na północ wysuniętego miasta Cesarstwa Niemieckiego. Brytyjska chronologia wojny pisze, że Rosjanie zajęli miasto „ponownie”, bo pod listopadem 1914 roku odnotowała jego wcześniejsze zajęcie. Źródła tamtego wpisu nie potwierdzają. Marcowy wypad był w rzeczywistości pierwszym i jedynym wejściem Rosjan do Kłajpedy w czasie tej wojny.

Wypad z Kurlandii

Po klęsce w zimowej bitwie na Mazurach rosyjska armia polowa nie wróciła już do Prus Wschodnich. Na dalekiej północy, gdzie prowincja graniczyła z Kurlandią, obie strony trzymały jedynie słabe oddziały drugiej linii. Okręgu kłajpedzkiego bronił niemiecki Landsturm, według litewskich opracowań około 800 ludzi.

Natarcie ruszyło 17 marca, według litewskich historyków rano i w zamieci. 18 marca kilka rosyjskich kolumn przekroczyło granicę jednocześnie od północy i od wschodu. Według niemieckiego komunikatu było w nich siedem batalionów pospolitego ruszenia z sześcioma do ośmiu starymi działami, kilka szwadronów jazdy, dwie kompanie piechoty morskiej, batalion 270 Pułku Rezerwowego oraz oddziały straży granicznej z Rygi i Lipawy, razem od 6 do 10 tysięcy ludzi. Litewskie opracowania podają, że całością dowodził generał major Potapow. Niemiecki Landsturm cofnął się spod granicy do Kłajpedy, a potem przez miasto na Mierzeję Kurońską.

Rosjanie w mieście

Wojska rosyjskie weszły do Kłajpedy wieczorem 18 marca i rozlokowały się głównie w koszarach. Następnego wieczoru rosyjski komendant wezwał do ratusza nadburmistrza i wziął go jako zakładnika, a wkrótce potem trzech innych mieszkańców. Według niemieckiego raportu z 25 marca grupy żołnierzy chodziły po ulicach, aresztowały ludzi, wdzierały się do domów i rabowały sklepy z żywnością, zakłady zegarmistrzowskie i sklep jubilerski. Raport przyznawał, że komendant próbował powstrzymać swoich żołnierzy, a w końcu kazał zamknąć ich w koszarach. Rosjanie oskarżali z kolei mieszkańców, że strzelali do żołnierzy z okien i dachów.

Większe szkody przyniósł sam marsz. Według niemieckich danych wzdłuż dróg, którymi nadciągały rosyjskie kolumny, spłonęło wiele zabudowań, a 15 wsi zostało ciężko zniszczonych. Rosjanie uprowadzili w głąb Rosji wielu mieszkańców, także kobiety i dzieci, a kilkoro zabili. Litewskie opracowania mówią o znacznie większej liczbie ofiar cywilnych w całym okręgu, ale dokładnych danych brak.

Groźba odwetu

Niemieckie naczelne dowództwo zareagowało już w komunikacie z 18 marca. Zapowiedziało, że miasta okupowanej części Rosji zapłacą wysokie kontrybucje, a za każdą wieś lub majątek spalony na niemieckiej ziemi pójdą z dymem trzy wsie lub majątki na terenach rosyjskich zajętych przez Niemców. Każdy pożar w Kłajpedzie miał zostać pomszczony spaleniem rosyjskich gmachów rządowych w Suwałkach i innych zajętych miastach gubernialnych. Samo zajęcie Kłajpedy Niemcy przyznali w komunikacie dopiero 20 marca. Tymczasem do miasta zmierzały już niemieckie posiłki, a rosyjskie panowanie miało trwać zaledwie kilka dni.